Dhunë arkeologjike!

Monumentet e Kulturës kërkojnë ndëshkime ligjore për abuzuesit. Hoti: Prokuroria të mbyllë dosjet e hapura prej vitesh. Në Durrës ka firma të gjobitura deri në 50 milionë lekë gjobë, ka firma të denoncuara nga Instituti i Monumenteve për dëmet që i kanë shkaktuar Durrësit historik e monumental

Konflikti mes firmave pirate t ndrtimit dhe Institutit t Monumenteve t Kulturs ka rezultuar gjithnj me humbje, ose n dm t pasuris historike t antikitetit mbi t ciln ndrtohet prdit. Para disa ditsh, dy firma pirate ndrtimi q operojn n qytetin e Durrsit, kan nisur duelin e proceseve gjyqsore me Institutin e Monumenteve t Kulturs. Prej vitesh kjo betej ka qen e hapur, por edhe e heshtur. Sipas drejtorit t Muzeut t Arkeologjis, historianit Afrim Hoti, “firmat shkelin ligjet, kurse Instituti i Monumenteve n rastin m t mir i bllokonte dhe pas zhurms mediatike shihej se ndrtimet vazhdonin me konsensusin e heshtur”. Megjithse dega e Monumenteve t Kulturs n Durrs ka ngritur padi penale, duket se Prokuroria i shmanget do informacioni lidhur me kt problem. Ndrkoh, biznesmen ndrtimi e persona q kan lidhje me monumentet n Durrs shprehen se “sht firma e akuzuar, e cila ka
kt padi penale”. N Durrs ka firma t gjobitura deri n 50 milion lek gjob, ka firma t denoncuara nga Instituti i Monumenteve pr dmet q i kan shkaktuar Durrsit historik e monumental. Tre muaj m par dhe pikrisht n dhjetor 2009, u gjendn t hedhura n fushn e plehrave t qytetit, n Porto Romano, gjurm arkeologjike. Arkeologt dhe historiant e Monumenteve t Kulturs e denoncuan n organin e akuzs firmn pr dmin e shkaktuar. Drejtuesit e degs s Monumenteve t Kulturs Durrs than se “do ta denonconin n prokurori firmn n fjal, duke i hyr betejs juridike mes tyre”. Vonesat e prcaktuara n ligj t shkaktuara nga ana e institutit kan shrbyer si “Casuz Belli” pr t nisur nj kundrgoditje juridike. Sipas ekspertve juridik, “drejtuesit e Monumenteve n Durrs nuk kan respektuar afatet q iu njeh ligji pr drgimin e specialistve arkeolog pr mbikqyrjen e punimeve gjat grmimeve t dherave ku do t ngrihen pallatet”. T paditurit, kundrpadits si njihen n terminologjin juridike, nuk kan toleruar m vonesat t cilat do t thon humbje shumash t mdha dhe kan kundrpaditur n prokurori. Edhe nj vit m par, drejtori i Departamentit t Arkeologjis n Durrs, dr. Afrim Hoti, ka lshuar sinjalin e alarmit pr dhunn q ushtrojn firmat e ndrtimit n nntokn arkeologjike t qytetit. Deklarimet e Hotit jan
n Ditn Ndrkombtare t Monumenteve, duke ofruar edhe fakte. "Nga verifikimet q kemi
n terren deri m tani, na shqetsojn pes firma ndrtimi, t cilat kan shkatrruar pasurin arkeologjike gjat grmimeve pr ndrtimin e pallateve". Hoti ka ngritur zrin lidhur me nnvleftsimin q kan dshmuar deri m tani pronart e ktyre subjekteve, pasi nuk kan marr mundimin as t dgjojn vrejtjet e bra. Hoti e ka cilsuar tepr kritike situatn dhe alarmante, pasi "firmat kan injoruar do alarm t specialistve". N morin e problemeve me t cilat sht ndeshur ky departament veanrisht pas viteve 2000, Hoti ka veuar dmet e pariparueshme q kan sjell grmimet dhe betonimi i vendeve n pes pika t cilsuara shum t nxehta pr sa i prket dmtimit t pasuris s nntoks s Durrsit. "Kemi 5 sheshe ndrtimi problematike ku gjat grmimeve jan dmtuar si dhe jan evaduar pr n pikat e grumbullimit t materialeve inerte, shum gjetje me vlera arkeologjike", - ka pohuar Hoti. Departamenti i Arkeologjis nuk sht prfshir n detyrimin e subjekteve t ndrtimit pr t pasur nj marrveshje pr ndrtim, edhe t nj eksperti t arkeologjis. Kjo i ka dhn mundsi industris s ndrtimit t shprfill do ankes e protest t punonjsve t departamentit t drejtuar nga Hoti. "Pas spitalit t ri, n lagjen nr. 6, ne kemi konstatuar se ndrtuesit kan ushtruar dhun mbi pasurin arkeologjike t zbuluar nga grmimet dhe materialet jan hedhur buz kanaleve", - pohon Hoti. Ai ka fajsuar drejtprdrejt edhe pushtetin vendor, pasi ky i fundit nuk ka prfillur krkesat e departamentit dhe nuk ka ndikuar aspak tek firmat e ndrtimit pr t zbatuar ligjin. Sipas legjislacionit n fuqi, n rastet kur gjat grmimeve zbulohen rrnoja arkeologjike, subjekti ndrtues detyrohet t ndrpres punimet e t vr n dijeni pushtetin vendor dhe departamentin e kulturs. Nisur nga masakra reale e ndodhur n Durrs, logjika e gjitha ktyre veprimeve me pasoja t rnda pr trashgimin arkeologjike ka nj prapavij t prcaktuar. "Jam i sigurt q kta ndrtues i kan shpatullat e nxehta dhe se ata q marrin n mbrojtje kompani e subjekte, q shkatrrojn pasurit e nntoks, prfitojn shprblime pr t heshtur", - ka deklaruar i revoltuar dr. Afrim Hoti. N mnyr t prsritur ai pohon se shtja sht m se e njohur pr drejtuesit e bashkis, si dhe pr Institutin e Monumenteve t Kulturs. Sinjali i Hotit ka ardhur n nj koh q Durrsi ka disa projekte pr ekspedita arkeologjike. Dueli Prokurori-Institut Monumentesh, ka vite q vazhdon n Durrs. Ndr precedentt kryesor prmendet rasti kur Prokuroria ishte vet shkelse dhe dmtuese, pasi ndrtoi n 2005-n, n mnyr t paligjshme nj shtes pallati q bllokoi fushpamjen e nj objekti me vlera historike pr Durrsin, si sht Pusi i Top Hanes. Ish-drejtori i athershm i Atelies s Monumenteve te Kulturs pr Durrsin Idriz Balani, e bllokoi ndrtimin e shtess, por m n fund prokuroria, organi q do t mbronte ligjshmrin, e shkeli at dhe e ndrtoi shtesn. Nj kundrshtim tjetr nga ana e Idrizit ndaj nj leje pr t’u prdorur nj objekt historik si lokal, leje t ciln e kishte miratuar paraardhsi i Lorenc Bejkos, i kushtoi largimin nga vendi i puns. N vendin ku po ndrtonte nj firm ndrtimi u zbuluan mure t mirmbajtura t piks mbrojtse m veriore t qytetit t lasht t Durrsit. Zgjidhja u gjend, pasi muret e fortifikats veriore do t mbulohen me xham, duke u
t vizitueshme nga turistt. Po vonesa ka pasur kosto t madhe pr investitorin. Ai thot se pr 6 muaj sa kan vazhduar grmimet ka paguar me rrog 15 specialist t arkeologjis, me rreth 5000 euro n muaj. Hoti shprehet se “organet e drejtsis duhet t jen m eficente n proceset e nisura, sepse bhet fjal pr pasuri t muara me vlera botrore”.