Dollari i dobet, perfitimet e Shqiperise

Arben Malaj, ish-minister i Ekonomise dhe Financave, analizon zhvillimet negative te diteve ne ekonomine amerikane dhe tregjet e aksioneve ne bote. Per deputetin socialist, ekonomia jone eshte ende e mbrojtur nga ndikimet e recensionit ne Shtetet e Bashkuara. Megjithate, ne menyre me konkrete, Malaj flet per ndikimet ne tregun shqiptar prej renies se dollarit. Anet pozitive dhe negative te zhvleresimit te monedhes se gjelber, sipas ish-ministrit, nuk duhet te shkaktojne panik te qytetaret.
Cilat mendoni se do te jene pasojat e tronditjeve te diteve te fundit ne bursat nderkombetare?
"Duhet qartesuar se akoma ka shpresa qe ekonomia amerikane, me fleksibilitetin dhe produktivitetin e saj, te mund te rigjallerohet. Plotesimi i paketes 'Bush' me uljen e konsiderueshme te interesave, shpejtesia me te cilen do te veproj implementimi i paketes, ndalja e panikut ne bursat aziatike, mund ta lehtesojne kete sfide te veshtire. Ne situaten konkrete, ekonomia amerikane vleresohet se eshte ne recension, i cili nenkupton ngadalesim te ritmeve te rritjes ekonomike, renies se ritmeve te hapjes se vendeve te reja te punes, renie te te ardhurave reale te popullsise nga kostot shtese te cmimeve te rritura te energjise dhe ushqimeve etj. Kushti i dyte, per te pranuar qe jemi ne recension, eshte qe kjo tendence te verifikohet qe ka vepruar ne te pakten nje periudhe dy-tremujore.
Shqetesimi i eksperteve eshte se duhet nderhyre qe ky fenomen te mos veproje per nje kohe me te gjate, sepse mund te nxise ciklin negativ te renies se investimeve, kursimeve, konsumit dhe te tentoje te perkeqesoje zhvillimet ekonomike. Kjo do te beje me te veshtire dhe me te kushtueshme cdo pakete permiresuese.
Paketa ekonomike e Presidentit Bush shkon deri ne 140 miliarde dollare, ose afersisht 1% te GDP amerikane. Te marten, ajo rezultoi e pamjaftueshme dhe sapo bursat aziatike nuk reaguan pozitivisht, u desh nderhyrja e menjehershme e FED (Bankes Qendrore Amerikane), per te ulur ndjeshem koston e parase ne ekonomi, me 0.75 pike, duke tentuar t'u jape nje mesazh te qarte konsumatoreve amerikane per te investuar dhe konsumuar, duke e nxitur rritjen ekonomike. Nje situate paniku merr trajten e nje orteku, i cili eshte i veshtire te ndalohet dhe rritet me shpejtesi, sa me poshte zbret.
Pavaresisht nga optimizmi i Bankes Qendrore Evropiane dhe ministrave te Finances, nese paketa per gjallerimin e ekonomise amerikane nuk do te jape efektin e duhur do te jete e veshtire te pranohet qe vazhdimi i ritmeve te uleta te rritjes te ekonomise amerikane te mos afektoje edhe vendet partnere tregtare. Shume vende kane rishikuar shifrat e rritjes ekonomike per vitin 2008, duke i korrektuar ato ne ulje, per shkak te impakteve negative te cmimeve te naftes, por edhe te krizes se ekonomise amerikane.
Ekspertet vleresojne se kriza e larte e cmimeve te naftes se vitit 2007 nuk solli te njejtin peshtjellim si ajo e viteve '70, sepse ka nje ndryshim te rendesishem strukturor ne ekonomine globale, sidomos te vendeve te zhvilluara, ku sektoret e rinj te ekonomise se dijes kane nje peshe ne rritjen ne ekonomine amerikane dhe vendeve te tjera. Pra, permasat ne ekonomine amerikane dhe vendeve te tjera jane me te vogla.
Momenti i dyte eshte fakti qe impakti i ekonomise amerikane ne ekonomine globale eshte i rendesishem, por jo me te njejten peshe dhe ndikim si ne vitet '70. Hyrja ne ekonomine globale dhe me ritme larta rritjeje te grupit te vendeve te emertuar BRIC-s (Brazil, Rusi, Indi dhe Kine), si edhe ritmet e rritjes se Evropes se Bashkuar, kane arritur te krijojne amortizatoret efikas te goditjes se ekonomise boterore nga renia e ritmeve te rritjes se ekonomise amerikane".

Ne menyre specifike, cfare efekti mund te kete per Shqiperine kriza e fundit?
"Shqiperia nuk pritet te kete impakte negative nga kriza amerikane. Ndervaresimi i ekonomise sone nga importet dhe eksportet e mallrave dhe te kapitaleve eshte akoma ne nivel, qe nuk e shumefishon impaktin negativ. Ndersa shanset e reja te ekonomise shqiptare vine pikerisht nga kerkesa ne rritje e ekonomise globale. Ritmet e larta te rritjes me 10% te Kines, me 8 % te Indise, ritmet e larta te rritjes se Rusise, Brazilit dhe disa vendeve ne zhvillim, perfshirja ne rritjen e larte e nje popullsie qe eshte rreth 50% e popullsise boterore, e ka rritur kerkesen globale, duke filluar nga energjia, karburantet, mineralet dhe shume produkte te tjera.
Cmimet e larta kane rivleresuar ne rritje interesin per pasurite tona, duke ndihmuar te fusin ne qarkullim ekonomik disa nga pasurite tona natyrore. Kjo materializohet nga ritmet e larta te rritjes se eksportit te ketyre pasurive.
Krijimi i klases se mesme ne vendet si Kina, India dhe vende te tjera, tenton te rrise edhe fluksin e turisteve drejt Evropes. Vendi yne gjithnje e me shume po behet pjese e korridoreve turistike rajonale dhe evropiane".
Cilat jane avantazhet e vendit tone ne kushtet e nje dollari te dobet?
"Nje dollar i dobet, apo nje monedhe e dobet lehteson eksportet e ketyre vendeve, qofte edhe perkohesisht. Perfitimin duhet ta ndjejne importuesit shqiptare nga tregjet amerikane, duhet ta ndjejne turistet, apo investitoret ne blerje biznesi apo pasuri te patundshme. Perfitim mund te kete edhe qeveria per borxhet e saj ne dollare, qe ka mundesi shlyerje me nje kosto me te ulet, ndersa Banka Qendrore mund te kete humbje nga rivleresimi ne ulje i rezerves valutore ne dollare.
Nje risk jo te vogel kane ndjere edhe qytetaret qe kane pasur kursimet e tyre dhe depozitat ne dollare, dhe qe nuk duhen perfshire ne panikun per t'i shitur, aq me pak ne pikun e coroditjes se tregjeve nderkombetare".
Si e vleresoni gjendjen e shkembimeve tregtare te Shqiperise?
"Shkalla e hapjes se vendit tone eshte akoma relativisht e ulet, teresia e importeve dhe eksporteve ne raport me GDP eshte rreth 42-45%, pra eshte e ulet. Kjo flet per nje shkalle te ulet konkurrence dhe nje shkalle te ulet ndervaresie, cka nuk i ben lehtesisht te eksportueshme dhe te konsiderueshme, drejt vendit tone pasojat e renies se ritmeve te rritjes se ekonomise amerikane. Nje gje eshte e qarte, per shkak te konkurrences ne rritje, sa me shume vendet evropiane qe jane edhe partnere te rendesishme ndjejne konkurrencen globale te krahut te lire te punes dhe te eksporteve nga Kina dhe India, aq me shume mund ta konsiderojne nje mundesi rialokimi te biznesit te tyre, nga vendet e tyre, ne vende si Shqiperia. Rasti i fundit eshte rasti i kompanise 'Nokia', me zhvendosjen e biznesit te saj nga Gjermania, drejt Hungarise dhe Rumanise.
Ne kete kontekst, ne duhet te jemi gati per te joshur dhe perballuar flukse potenciale investimesh te huaja drejt vendit tone. Kjo tendence mund te jete edhe me e forte nese vendet tona do te kene nje ftese zyrtare per anetaresim ne NATO, duke reduktuar nje nga pengesat per fluksin e investimeve te huaja, qe ka qene risku politik dhe primi i larte per kompanite e sigurimit te investimeve te tyre.
Sfida me e madhe do te jene burimet njerezore te kualifikuara. Vendi nuk mund te vazhdoje gjate te konsideroje si avantazh thjesht krahun e lire te punes, i cili ka limite numerike demografike, por duhet te rrise investimet ne edukim, per te konkurruar ne tregun e bizneseve te reja qe kerkojne specialiste dhe eksperte te mirekualifikuar".