E huaj në shtëpinë time
Ja, thash me vete, nj qytet i huaj, dhe ndjeva nj si goditje t fort n stomak, sepse un jam nj e huaj kaq e padeprtueshme dhe kaq e pavend, sa jan edhe ato ati q t djegin vers e t ngrijn dimrit dhe q mund t trembin, mbi t gjitha kur si un, vjen nga hija e nj fiku, nga nj vend ku rrobat i thanin n tjegulla
Parisi sht i mrekullueshm. Parisi sht i tmerrshm. Jan dy mbiemra gjuhsor banal, t shpejt, thn pa reflektuar. Por gjithka mund t jet e mrekullueshme dhe e tmerrshme n t njjtn koh, m thot nj prej zrave t mi t shumt, t cilit zri i mparshm i prgjigjet vettimthi: “Po, por jo si Parisi, jo sa Parisi”. Sigurisht, flas pr at Paris, q qyteti vet m ka lejuar t njoh. Fillimisht ato ati t hekurta. Asnjher nuk kisha par asgj m t huaj se kaq. Ja, thash me vete, nj qytet i huaj, dhe ndjeva nj si goditje t fort n stomak, sepse un jam nj e huaj kaq e padeprtueshme dhe kaq e pavend, sa jan edhe ato ati q t djegin vers dhe t ngrijn dimrit e q mund t trembin, mbi t gjitha kur si un, vjen nga hija e nj fiku, nga nj vend ku rrobat i thanin n tjegulla.
N qytetin e bukur dhe gri, (diku kam lexuar: “Kur jeton nj her n Paris nuk je m i zoti t jetosh n asnj vend tjetr, as n Paris”), hapa dern e shtpis dhe mes nj nate t gdhir pa gjum dhe tjetrn, prita Marie Sophie Gauthier, pr nj aj ose nj kafe, dhe pr nj qarje t thjesht. Ajo ankohej pr meshkujt, dhe un sepse isha e lodhur, shum e lodhur ngaq nuk arrija t hidhja trupin tim nn nj makin apo nga kati i gjasht. I prsritja t gjitha kto ndrsa prqafoja me butsi trupin e saj t imt, sepse jam e zonja pr kaq dashuri. E shtrngoj, e gzuar q e gjeta srish pasi u ktheva prej udhtimit tim (kisha shkuar t vizitoja mmdheun tim). Ajo gjeti kurajn t lvizte prej krahve t mi duke m trhequr veshin:
“Mos m prqafo kaq fort, me kaq pasion!”.
“sht dashuri, iu prgjigja. Un t kam xhan”.
“Por un jam parisiane”.
“Megjithat njerzore”.
“Jo, parisiane, pra, pak distanc”.
Marie Sophie sht e dashur, vishet kujdesshm dhe me maturi. Un ende vishem n nj mnyr q bie n sy, n Paris e quajn “t dukshme”. E mora vesh q vishesha n at mnyr, sepse ma than parisiant, ata t kulturuarit, t rafinuarit, ata n pritje t lavdis ose q e kan arritur at.
“Vishesh n mnyr shum elegante, shum madje. ‘Trop habillé’”.
“E far nuk shkon ktu?”.
“Shiku i vrtet, nuk duket. Ose nuk duhet t duket, nuk duhet zbuluar, duhet fshehur”, m shpjeguan me pakz prmim, pr shkak t injorancs sime. Mendova pr Italin n at ast, pr Italin e pangopur me bukuri q bie n sy dhe t dukshme. Dhe thash me vete, ndoshta duke qen un shqiptare gaboj, por edhe italiant gabojn? Por cili sht kufiri i bukuris q bie n sy? Prse shqetson? Pyes shokun e Marie Sophie.
“Jo, banale sht ajo q bie n sy ‘bréf’”.
Ai sht nj regjisor. “Regjisor-autor”, duhet saktsuar. Nj puntor i madh, intelektual, i kulturuar, q mban distanc (nj detaj shum i rndsishm). Me pak fjal punon me t bukurn q nuk bie n sy, jo t dukshme. Duke par Marie Sophie, mund t mendohet q veshja e saj sht prej t varfrish, ngjyra t venitura, veshje t paforma si pr vajza t rritura keq, t pajeta, pa shpatulla. Edhe bukurin e Marie Sophie duhet ta krkosh, dhe nse e krkon, e gjen: sht e lezetshme dhe, ndonjher e bukur. Duke studiuar nga afr bluzat jo t dukshme, zbulon se ato nuk mbajn er asgjje, sht e mndafsht apo kashmiri, e ksaj cilsie. Ka edhe nj mark t preferuar ajo, ashtu si edhe parisianet e tjera dok; frekuenton dyqane ku un nuk shkel kurr, sepse ato veshje pa shpatulla dhe bel m deprimojn.
Baret e Parisit, ato t lagjes ku jetoj un (n Marais) jan t mbushura me shkrimtar, skenarist, fotograf, aktor e aktore. Skenart e filmave jan t vendosura mbi tavolina, krah sallatave. Trupat e parisianve jan thatanik, jan njerz q ushqehen me nikoqirllk, flokt i kan gri. Kur syt kryqzohen me vshtrimet e tyre, nuk duhet t shpresosh n nj takim. Kan gjithka u duhet ata. Jam vetm un q vshtroj. Hulumtoj njerzit q kan gjithka. Kta njerz t ulur hert n mngjes n kafene Beaubourg, me t mbaruar mngjesin, duke lexuar “Libération” dhe “Le Monde” (por n shtpi, kushedi “Le Figaro”), me t prfunduar takimin me t prditshmen, kridhen serioz n flett e dorshkrimit q pret me padurim. Zotrinjt e kafene Beaubourg han nj mngjes mjaft standard, croissant café au lait, o noisette, m pas, ndezin Macintosh-in e tyre pr t shkruar skenarin q do t’i oj te César. Nuk kan nevoj t shohin se far i rrethon, ndrsa un digjem prej admirimit ose zilis ndaj ktyre njerzve.
Harroj q m duhet t punoj dhe pyes veten: “Po si dreqin ia kan
t gjejn burr ose grua? Nj mik?” Sepse jan njerz q nuk i ngren syt (m pas msova se pr t pasur nj takim t vrtet duhej ver, alkool) dhe shpesh dgjoj mikeshat e mia italiane q dshprohen n kt qytet t bukur, me nj bukuri q bie n sy (kuptova q jetoja n Paris pikrisht pr shkak t bukuris q bie n sy dhe prej linjave t metrove autobus Rer q funksionojn “si nj or zvicerane” – nj fraz q gjyshi im e adhuronte). Por mikeshat e mia italiane dshprohen, sepse ktu nuk takojn asknd, ndrsa ato jan 37 vjee e dshirojn nj shok jete, nj fmij. Qysh sot mundsisht. Dhe “le Prince charmant”, ose n italisht “il principe azzurro” (princin e kaltr), e krkojn mes t huajve. Edhe ato megjithat e psojn prej Parisit magjepss, sepse nse jeton nj her n Paris nuk mund t jetosh asgjkund tjetr, as n Paris. Mikeshave t mia u mungon Italia e tyre, Italia e takimeve t kollajta njerzore, t konsumuar n dy minuta gjat t cilave i tregohet e gjith historia e jets nj shitseje q porsa e ke njohur. Dhe me thn t vrtetn ajo Itali m mungon edhe mua. Por ndodh m pas q Italia nuk u plqen atyre, pasi u vjen turp prej Berlusconi-t, 'edhe pse Sarkozy nuk sht m mir', shtojn, 'megjithat, linjat e metrove Rer ktu funksionojn mrekullisht, lviz nga njra an e qytetit n tjetrn sa hap e mbyll syt, sepse nuk sht se prpara kemi prjetsin pr t pritur nj autobus si n sheshin Lotto t Milanos'.
Dhe vazhdohet kshtu n Paris, t prpir prej bukuris q bie n sy, bukuris s dukshme t qytetit. Ktu koha e glltit njerzoren (ndoshta) si n asnj vend tjetr t bots. Dita prfundon kur sapo ka filluar, e megjithat, sa her q kalon ndonj prej urave t Sens, prsrit t njjtat fjal identike: “Zot sa qytet i bukur, pr dreq, far fati t jetosh ktu”. Dhe sa m takon mua, kujdesem mir pr fatin q kam, sepse vij prej s largu, nga shum larg pr ta thn hapur, nga nntoka e menduris njerzore.
Jam e huaj, e huaj ngado, por mbi t gjitha ktu n Paris, sepse sapo prezantohem m thon: “Ju vini nga Europa Lindore?”. Por m pas, falnderoj fatin q jam e huaj. N fakt mund t’i lejoj vetes t them disa fraza q miqt e mi francez nuk mund t shqiptojn. Pr shembull, pr ta nuk sht korrekte t’u thuash emigrantve si un dhe t ndryshm nga un, t mos pyesin dhe t presin dika
(ndihm, mirkuptim) gjithnj nga t tjert, nga shteti, nga shoqria. Q pikspari, sforcimin duhet t’ia krkojn vetes. Dhe kshtu miqt e mi intelektual francez m pyesin nse do t isha e gatshme t votoja t djathtn ekstreme. “T t vij turp, m brtitn, flet si ata q votojn pr Le Pen”. Replikoj me ta, kaq t majt sa jan gati t vn n pun idealet e tyre, pr shembull duke ia dhn apartamentin e tyre t zbrazt q i prket shekullit XVI, nj familjeje somaleze t madhe n numr, sepse ana e tyre njerzore nuk thuhet dot me fjal.
Pastaj, nj fjal pr metron, ose m mir pr Rer-in, q funksionon kaq mir, pavarsisht aroms s atht dhe t ndenjur t urins s minjve dhe ku takon njerz pa buzqeshje, t zbrazt prej itinerarit mngjes-mbrmje shtpi-zyr, q nuk ka sy t shikoj bukurin, por q kur del n siprfaqe, prpara Quai Saint Michel, ose Pont Neuf, duhet t m pshprit mua: “Sa qytet i bukur, dreqin, sa qytet i bukur!”.
Duke i par mir kta burra e gra, kam kuptuar se kam pasur fat; kam ende sy pr t par, ndrsa ata, me idiomat e tyre t huaja dhe ngjyrn e lkurs, vrapojn pr t’u mbushur barkun fmijve, n mnyr q nesr, fmijt t ken sy pr t par Pont Neuf, e kushedi m pas, t ulen n kafenen Beaubourg pr t shkruar t njjtn fraz identike t shkrimtarit, emri i t cilit nuk m kujtohet: ““Kur jeton nj her n Paris nuk je m i zoti t jetosh n asnj vend tjetr, as n Paris”.