E sikur t uleshim t flisnim vrtet me Islamin?
Duhet t pranojm, ather, pas polemikave mbi karikaturat daneze, se teoria e Samuel Huntingtonit mbi "prplasjen e qytetrimeve" qenksh e drejt? Jo, sepse qytetrimet nuk jan aktor n skenn e politiks botrore, e aq m pak shpallin luftra. Popuj me kultura t ndryshme jetojn, n shum vende, pak a shum paqsisht. Politika botrore sht shtje q u prket shteteve dhe udhheqsve t tyre, e kshtu ka qen gjithmon. Kta udhheqs, nprmjet politikave t gabuara, mund t arrijn, ama, t'i japin vler analizs s gabuar t Huntingtonit, duke e shndrruar teorin e tij n nj profeci q duhet t vihet n jet. Ashtu si disa personazhe t medias e t politiks n Danimark e n Itali, edhe ata q n Washington ngucin pr t'i shpallur luft Iranit, bjn lojn e Bin Ladenit dhe t Al Qaedas, t cilt synojn pikrisht plasjen e nj lufte qytetrimesh. Por nj luft e till jo vetm q nuk sht kryekput e pashmangshme, por duhet penguar me do kusht. E vetmja pikpyetje sht se si. Pa asnj dyshim, hapi i par prbhet nga dialogu. Sigurisht, kjo nnkupton q muslimant duhet t vihen n rolin e bashkbiseduesve. Dialogje t tilla kryhen tashm dhe prfshijn, n shum vende t bots, persona, grupe dhe komunitete fetare t larmishme. Polemika, tashm n dukje e fashitur, mbi karikaturat e Muhametit solli shprthimin e frustracioneve dhe mllefeve t rrnjosura thellsisht mes popullsive islamike. Shum vet, n Perndim, arritn n prfundimin se indinjata e muslimanve u ushqye nga fondamentalistt t cilt nuk ln rast pa shfrytzuar pr t'i fryr zemrimit popullor. Esht e vrtet q organizatat islamike radikale dhe qeveri t caktuara gjetn tek karikaturat nj argumet t plqyer pr t'i mshuar ides s vjetr mbi nj Perndim t dhunshm e t pamoralshm. Ashtu si n rastin e fotove t torturave n burgun Abu Ghraib, ku t drejtat e njeriut rregullisht dhunoheshin dhe muslimant qllimisht prqesheshin, edhe karikaturat u prdorn pr t shfrytzuar zemrimin popullor.
Por ky zemrim popullor nuk do t ishte shfrytzuar po t qe se kjo fui baruti nuk do t ishte mbushur nga vet Perndimi. Pr do dit, nga Maroku n Indonezi, muslimant dgjojn dhe shohin veprimet mizore ushtarake n Afganistan, n Irak, n Palestin dhe n ‡eeni, dhe sht ndjenja e nnshtypjes q u prcjellin kto lajme ka prshkallzon shprthime t dhunshme si protestat pr karikaturat. Kshtu, sht tepr siprfaqsor qndrimi i analistve perndimor sipas t cilve liria e t shprehurit dhe e shtypit duhet mbrojtur me do kusht, dhe se, n fund t fundit nj duzin karikaturash t padmshme jan pako gj. Natyrisht, nuk ka demokraci pa media t lir, e megjithat liria e t shprehurit dhe e shtypit nuk duhet prdorur pakujdesshm pr t shkelur bindjet fetare dhe pr t ngrehur imazhe stereotipik, qofshin kta pr ifutt, pr muslimant a pr t krishtert. Liria e shtypit lyp nj shtyp t prgjegjshm, n brendi t t cilit t drejtat vlejn po aq sa prgjegjsit. Nse nuk lejohet t hidhet balt kundr njerzve dhe t'u shkelet dinjiteti, mediat duhet t veprojn me takt edhe prkundrejt udhheqsve t mdhenj fetar t njerzimit, qoft profeti Muhamet, qoft Buda, qoft Jezu Krishti. Epiqendra e prballjes mes Islamit dhe Perndimit mbetet konflikti izraelian-palestinez. Gjetja e nj zgjidhjeje prkatsisht t knaqshme pr t dyja palt mbi kt shtje do t ndihmonte zgjidhjen e gjith t tjerave, ndrsa pa nj marrveshje n Palestin "prplasja e qytetrimeve" shkon drejt prshkallzimit. Problemi n Lindjen e Mesme, porse, nuk sht problem terrorizmi, por nj konflikt territorial, e si i till duhet zgjidhur. Nj hap i par u hodh me trheqjen nga Rripi i Gazs. Q paqja t jet e qndrueshme nevojiten lshime nga t dyja palt, por sidomos nga ana e m t fortit, dhe sot Izraeli sht fuqia m e madhe ushtarake n Lindjen e Mesme.
Sa pr Hamasin, zgjedhjet i fitoi duke premtuar se do t lironte popullin palestinez nga mjerimi, nga korrupsioni dhe nga pushtimi. Mos vall demokracit perndimore duhet t ndshkojn popullin se bri zgjedhjen demokratike pr t ciln ishte thirrur t zgjidhte? ‹sht arsyetim tragjikisht i gabuar ta trajtosh qeverin e re palestineze si nj organizat terroriste dhe t krkosh t pengosh vullnetin popullor duke i krijuar vshtirsi e duke i mbajtur n mnyr t paligjshme t ardhuart nga taksat q i takojn qeveris s dal nga votimi. Mos kjo do t thot q duhet t pranojm sulmet e dhunshme t islamistve radikal dhe pushtimin e ambasadave dhe t instituteve t huaja t kulturs? Sigurisht q jo. Por nuk duhet as t'i prgjigjemi dhuns me dhun. Prkundrazi, duhet t'i shtrohemi nj debati serioz e t hapur: lypset nj dialog parandalues, jo nj luft parandaluese. Duke ruajtur parasysh impaktin e karikaturave t Muhametit dhe fotografit e torturave t Abu Ghraibit, sht e rndsishme q Perndimi t mos e kufizoj veten duke nxitur vlerat e bashkndashme si liria, barazia, solidarsia, demokracia, t drejtat njerzore dhe toleranca, por edhe t jetoj sipas ktyre parimeve nprmjet nj etike t shenjuar nga njerzimi, respekti pr jetn, solidarsia, sinqeriteti dhe bashkpunimi i ndrsjell. N prgjithsi, muslimant e Bashkimit Europian dhe t Shteteve t Bashkuara kan reaguar t prmbajtur ndaj ngjarjeve t dhimshme, dhe jan orvatur t ushtrojn nj influenc moderuese n bashkfetart e vendeve muslimane. Duke
thirrje pr nj dialog t ndershm e t hapur mes islamikve dhe Perndimit nuk dua t dmtoj marrdhniet e mira q ekzistojn mese muslimanve dhe jomuslimanve n Perndim, por dua pr m shum t'i ndihmoj pr t'u vn n prov e pr t'u rritur sbashku, edhe po t jet se kjo rritje duhet t kaloj npr jetimin e prbashkt t prvojave negative.
Pr vite me radh perndimi e ka nvlersuar iden e dialogut mes bots muslimane dhe asaj perndimore. Por tani, kt dialog, nuk mund t mos e shqyrtojm m seriozisht. Nse duam q teoria kallpe e prplasjes s qytetrimeve t mos kryhet, sht koha pr t dyja palt t'i flasin njra tjetrs hapur dhe ndershmrisht, duke njohur ndryshimet prkatse pr t gjetur nj terren t prbashkt.
2006, Hans Kong Distributed by The New York Times Syndicate
Por ky zemrim popullor nuk do t ishte shfrytzuar po t qe se kjo fui baruti nuk do t ishte mbushur nga vet Perndimi. Pr do dit, nga Maroku n Indonezi, muslimant dgjojn dhe shohin veprimet mizore ushtarake n Afganistan, n Irak, n Palestin dhe n ‡eeni, dhe sht ndjenja e nnshtypjes q u prcjellin kto lajme ka prshkallzon shprthime t dhunshme si protestat pr karikaturat. Kshtu, sht tepr siprfaqsor qndrimi i analistve perndimor sipas t cilve liria e t shprehurit dhe e shtypit duhet mbrojtur me do kusht, dhe se, n fund t fundit nj duzin karikaturash t padmshme jan pako gj. Natyrisht, nuk ka demokraci pa media t lir, e megjithat liria e t shprehurit dhe e shtypit nuk duhet prdorur pakujdesshm pr t shkelur bindjet fetare dhe pr t ngrehur imazhe stereotipik, qofshin kta pr ifutt, pr muslimant a pr t krishtert. Liria e shtypit lyp nj shtyp t prgjegjshm, n brendi t t cilit t drejtat vlejn po aq sa prgjegjsit. Nse nuk lejohet t hidhet balt kundr njerzve dhe t'u shkelet dinjiteti, mediat duhet t veprojn me takt edhe prkundrejt udhheqsve t mdhenj fetar t njerzimit, qoft profeti Muhamet, qoft Buda, qoft Jezu Krishti. Epiqendra e prballjes mes Islamit dhe Perndimit mbetet konflikti izraelian-palestinez. Gjetja e nj zgjidhjeje prkatsisht t knaqshme pr t dyja palt mbi kt shtje do t ndihmonte zgjidhjen e gjith t tjerave, ndrsa pa nj marrveshje n Palestin "prplasja e qytetrimeve" shkon drejt prshkallzimit. Problemi n Lindjen e Mesme, porse, nuk sht problem terrorizmi, por nj konflikt territorial, e si i till duhet zgjidhur. Nj hap i par u hodh me trheqjen nga Rripi i Gazs. Q paqja t jet e qndrueshme nevojiten lshime nga t dyja palt, por sidomos nga ana e m t fortit, dhe sot Izraeli sht fuqia m e madhe ushtarake n Lindjen e Mesme.
Sa pr Hamasin, zgjedhjet i fitoi duke premtuar se do t lironte popullin palestinez nga mjerimi, nga korrupsioni dhe nga pushtimi. Mos vall demokracit perndimore duhet t ndshkojn popullin se bri zgjedhjen demokratike pr t ciln ishte thirrur t zgjidhte? ‹sht arsyetim tragjikisht i gabuar ta trajtosh qeverin e re palestineze si nj organizat terroriste dhe t krkosh t pengosh vullnetin popullor duke i krijuar vshtirsi e duke i mbajtur n mnyr t paligjshme t ardhuart nga taksat q i takojn qeveris s dal nga votimi. Mos kjo do t thot q duhet t pranojm sulmet e dhunshme t islamistve radikal dhe pushtimin e ambasadave dhe t instituteve t huaja t kulturs? Sigurisht q jo. Por nuk duhet as t'i prgjigjemi dhuns me dhun. Prkundrazi, duhet t'i shtrohemi nj debati serioz e t hapur: lypset nj dialog parandalues, jo nj luft parandaluese. Duke ruajtur parasysh impaktin e karikaturave t Muhametit dhe fotografit e torturave t Abu Ghraibit, sht e rndsishme q Perndimi t mos e kufizoj veten duke nxitur vlerat e bashkndashme si liria, barazia, solidarsia, demokracia, t drejtat njerzore dhe toleranca, por edhe t jetoj sipas ktyre parimeve nprmjet nj etike t shenjuar nga njerzimi, respekti pr jetn, solidarsia, sinqeriteti dhe bashkpunimi i ndrsjell. N prgjithsi, muslimant e Bashkimit Europian dhe t Shteteve t Bashkuara kan reaguar t prmbajtur ndaj ngjarjeve t dhimshme, dhe jan orvatur t ushtrojn nj influenc moderuese n bashkfetart e vendeve muslimane. Duke
thirrje pr nj dialog t ndershm e t hapur mes islamikve dhe Perndimit nuk dua t dmtoj marrdhniet e mira q ekzistojn mese muslimanve dhe jomuslimanve n Perndim, por dua pr m shum t'i ndihmoj pr t'u vn n prov e pr t'u rritur sbashku, edhe po t jet se kjo rritje duhet t kaloj npr jetimin e prbashkt t prvojave negative.
Pr vite me radh perndimi e ka nvlersuar iden e dialogut mes bots muslimane dhe asaj perndimore. Por tani, kt dialog, nuk mund t mos e shqyrtojm m seriozisht. Nse duam q teoria kallpe e prplasjes s qytetrimeve t mos kryhet, sht koha pr t dyja palt t'i flasin njra tjetrs hapur dhe ndershmrisht, duke njohur ndryshimet prkatse pr t gjetur nj terren t prbashkt.
2006, Hans Kong Distributed by The New York Times Syndicate