Falimentimi- jo shkatrrim krijues
Krijimi i nje ambjenti sa me nxites per ekonomine ka kerkuar nje ndarje te qarte midis funksioneve te tregut dhe nderhyrjes shteterore. Ky debat do te vazhdoj gjate, por influencat e ketij debati duket se gjenden edhe ne disa ligje te reja qe po miratohen, sic eshte edhe ligji i falimentimit. Duket se qeveria shqiptare eshte me e joshur nga populizmi se sa nga zgjidhjet e qendrueshme afatgjata.
Filozofia mbi te cilen eshte hartuar dhe miratuar ligji i ri i falimentimit, eshte pikerisht ajo e nje mandati te rritur dhe abuziv te qeverise ne procesin e falimentimit te kompanive.
Ka dy qendrime shkencore te ballafaquara rreth falimentimit. Nje prej tyre synon te argumentoj se falimentimi eshte vdekje e detyruar e te dobtve per te garantuar mbijetesen e qenieve te tjera te gjalla ekonomike.
Qendrimi i dyte shkencor, eshte ai qe argumenton se falimentimi sjell me shume pasoja negative se sa pozitive, prandaj duhen permiresuar analizat dhe instrumentat identifikues te simptomave qe ne hapat e para, per te ulur perqindjen e falimentimeve.
Mbeshtetja qe qeveria i jep krijimit te kuadrit ligjor te falimentimit, deklaratat publike te kryeministrit dhe ministrave se do te shkulin barin e keq nga ekonomia shqiptare, gjenden tek parimet kryesore te teorise me te debatuar mbi falimentimin. Kjo teori eshte prezantuar qe ne vitin 1942. Ajo quhet Teoria e shkaterrimit krijues dhe autori i saj eshte Joseph Schumpeter. Kjo teori e konsideron falimentimin si nje te keqe te domosdoshme, si fenomen natyror, ku vdekja e nje subjekti ndihmon mbijetesen e subjekteve te tjera.
Disa ekonomiste e konsiderojne kete teori kanibaliste, ndersa vete autori i saj pranon qe eshte frymezuar nga Nie kur e ka trajtuar fenomenin me kete kendveshtrim.
Ekonomiste te teorise se dyte e vene theksin tek fakti qe pasojat pozitive te falimentimit te kompanive jane gjithe me te vogla se pasojat negative sociale qe sjell ky proces. Ata synojne shmangien dhe minimizimin e ketyre pasojave.
Keta ekonomiste theksojne se objektivi kryesor duhet te jete krijimi i nje ambjenti ekonomik sa me efikas, ku biznesi eshte i orientuar drejt suksesit te tij, ndersa falimentimi eshte nje rast specifik dhe jo nje ligjesi. Qellimi perfundimtar i tyre eshte te parandalojne deshtimin dhe falimentimin e ketyre shoqerive.
Ka dallime edhe midis dy qendrimeve ndaj falimentimit: atij amerikan dhe atij europian. Modeli amerikan i jep perparesi kreditoreve te kompanise, themeluesve, drejtuesve dhe punonjesve te saj duke theksuar se shpetimi i kompanise eshte rruga me e mire edhe per te kompensuar debitoret.
Jo rastesisht edhe ne politikat e BE eshte pranuar ndihma e perkohshme financiare qe qeveri te ndryshme mund t`u japin kompanive per t`i shpetuar ato nga nje falimentim i cili mund te krijoj nje zinxhir negativ ne ekonomi.
Jo rralle, kompanite e medha amerikane aplikojne per falimentim si nje mundesi kompromisi per te ristrukturuar sistemet e kushtetueshme te pensioneve dhe shprblimeve qe kane perfituar punonjesit e tyre. Synohet kompromis per ta shpetuar kompanine dhe njekohesisht per te mbajtur ne pune punonjesit e saj. Ndersa modeli europian i jep me shume perparesi debitoreve.
Edhe pas falimentimit te kompanive me te medha si Enron, WorldCom, Parlamat, etj, reformat ne permiresimin e kuadrit ligjor kane synuar rritjen e transparences se funksionimit te ketyre kompanive, kane kerkuar rritjen e pergjegjesise se stafeve menaxheriale, si dhe te kompanive audituese.
Pas krizes se fundit bankare, expertet konkludojne se falimentimi nuk eshte thjeshte nje rezultat artimetikor i pasqyrave financiare te biznesit.
Me konkretisht, ligji i ri ka parapelqyer falimentimin si shkaterrim krijues. Ne vitin 2008 politikberesit shqiptare parapleqyen teorite kanibaliste mbi falimentimin.
Ky ligj u jep pushtet aboslut organeve fiskale ne kete proces. Por agjensite shteterore qe iniciojne nje proces falimentimi nepermjet gjyqesorit duhet te konsiderohen agjente te barabarte ekonomik. Shperndarja e te ardhurave nga likuidimi duhen
ne menyre propocionale midis te gjithe kreditoreve.
Ky ligj u jep te drejten organeve fiskale te publikojne fillimin e procesit te falimentimit te kompanive te ndryshme pa pritur vendimin e gjykates qe eshte arbiter midis agjenteve te ndryshem ekonomik.
Me kete ligj, krijohet nje profesion i ri qe duhet licencuar profesioni i administratoreve te falimentimit?!
Qeveria mund te jete pale ne procese falimentimi, licensimi i administratoreve prej saj deformon procesin dhe i krijon asaj status te privilegjuar qe shpesh konkretizohet si abuziv.
Ky ligj krijon nje agjenci shteterore te falimentimit me atribute imponuese edhe ndaj gjyqesorit.
Deklaratat publike se kompanite e keqia do t`i pastroj nga tregu qeveria, mund te kene impakt negativ mbi biznesin. Ata mund te reduktojne vigjilencen,cilesine e negociatave dhe bashkpunimin me kompanite ne treg per aq kohe sa qeveria nuk i ka pastruar ato nga tregu. Ky eshte nje investim i keq afatgjate ne ekonomi.
Duhet te identifikohen kompanite e pa sukseshme nga expertiza e tyre ekonomike dhe juridike dhe jo te shpresojne tek pastrimi qeveritare. Ato duhet te qartesohen qe deshtimi eshte pergjegjesi e tyre dhe cilesia e bashkepunimit dhe suksesit me kompanite e tjera do te varet kryesisht dhe vetem nga ata.
Ky nuk eshte thjeshte debat per disa nene te ligjit, por reagim ndaj mentalitetit qeverises qe tenton te behet gjithnje aktor i favorizuar dhe i gjithe pushtetshem, duke rritur rrisqet per abuzivitet dhe korrupsion. Populizmi ne kete rast eshte i pamjaftueshem dhe shpejt i deshtuar.
Filozofia mbi te cilen eshte hartuar dhe miratuar ligji i ri i falimentimit, eshte pikerisht ajo e nje mandati te rritur dhe abuziv te qeverise ne procesin e falimentimit te kompanive.
Ka dy qendrime shkencore te ballafaquara rreth falimentimit. Nje prej tyre synon te argumentoj se falimentimi eshte vdekje e detyruar e te dobtve per te garantuar mbijetesen e qenieve te tjera te gjalla ekonomike.
Qendrimi i dyte shkencor, eshte ai qe argumenton se falimentimi sjell me shume pasoja negative se sa pozitive, prandaj duhen permiresuar analizat dhe instrumentat identifikues te simptomave qe ne hapat e para, per te ulur perqindjen e falimentimeve.
Mbeshtetja qe qeveria i jep krijimit te kuadrit ligjor te falimentimit, deklaratat publike te kryeministrit dhe ministrave se do te shkulin barin e keq nga ekonomia shqiptare, gjenden tek parimet kryesore te teorise me te debatuar mbi falimentimin. Kjo teori eshte prezantuar qe ne vitin 1942. Ajo quhet Teoria e shkaterrimit krijues dhe autori i saj eshte Joseph Schumpeter. Kjo teori e konsideron falimentimin si nje te keqe te domosdoshme, si fenomen natyror, ku vdekja e nje subjekti ndihmon mbijetesen e subjekteve te tjera.
Disa ekonomiste e konsiderojne kete teori kanibaliste, ndersa vete autori i saj pranon qe eshte frymezuar nga Nie kur e ka trajtuar fenomenin me kete kendveshtrim.
Ekonomiste te teorise se dyte e vene theksin tek fakti qe pasojat pozitive te falimentimit te kompanive jane gjithe me te vogla se pasojat negative sociale qe sjell ky proces. Ata synojne shmangien dhe minimizimin e ketyre pasojave.
Keta ekonomiste theksojne se objektivi kryesor duhet te jete krijimi i nje ambjenti ekonomik sa me efikas, ku biznesi eshte i orientuar drejt suksesit te tij, ndersa falimentimi eshte nje rast specifik dhe jo nje ligjesi. Qellimi perfundimtar i tyre eshte te parandalojne deshtimin dhe falimentimin e ketyre shoqerive.
Ka dallime edhe midis dy qendrimeve ndaj falimentimit: atij amerikan dhe atij europian. Modeli amerikan i jep perparesi kreditoreve te kompanise, themeluesve, drejtuesve dhe punonjesve te saj duke theksuar se shpetimi i kompanise eshte rruga me e mire edhe per te kompensuar debitoret.
Jo rastesisht edhe ne politikat e BE eshte pranuar ndihma e perkohshme financiare qe qeveri te ndryshme mund t`u japin kompanive per t`i shpetuar ato nga nje falimentim i cili mund te krijoj nje zinxhir negativ ne ekonomi.
Jo rralle, kompanite e medha amerikane aplikojne per falimentim si nje mundesi kompromisi per te ristrukturuar sistemet e kushtetueshme te pensioneve dhe shprblimeve qe kane perfituar punonjesit e tyre. Synohet kompromis per ta shpetuar kompanine dhe njekohesisht per te mbajtur ne pune punonjesit e saj. Ndersa modeli europian i jep me shume perparesi debitoreve.
Edhe pas falimentimit te kompanive me te medha si Enron, WorldCom, Parlamat, etj, reformat ne permiresimin e kuadrit ligjor kane synuar rritjen e transparences se funksionimit te ketyre kompanive, kane kerkuar rritjen e pergjegjesise se stafeve menaxheriale, si dhe te kompanive audituese.
Pas krizes se fundit bankare, expertet konkludojne se falimentimi nuk eshte thjeshte nje rezultat artimetikor i pasqyrave financiare te biznesit.
Me konkretisht, ligji i ri ka parapelqyer falimentimin si shkaterrim krijues. Ne vitin 2008 politikberesit shqiptare parapleqyen teorite kanibaliste mbi falimentimin.
Ky ligj u jep pushtet aboslut organeve fiskale ne kete proces. Por agjensite shteterore qe iniciojne nje proces falimentimi nepermjet gjyqesorit duhet te konsiderohen agjente te barabarte ekonomik. Shperndarja e te ardhurave nga likuidimi duhen
ne menyre propocionale midis te gjithe kreditoreve.
Ky ligj u jep te drejten organeve fiskale te publikojne fillimin e procesit te falimentimit te kompanive te ndryshme pa pritur vendimin e gjykates qe eshte arbiter midis agjenteve te ndryshem ekonomik.
Me kete ligj, krijohet nje profesion i ri qe duhet licencuar profesioni i administratoreve te falimentimit?!
Qeveria mund te jete pale ne procese falimentimi, licensimi i administratoreve prej saj deformon procesin dhe i krijon asaj status te privilegjuar qe shpesh konkretizohet si abuziv.
Ky ligj krijon nje agjenci shteterore te falimentimit me atribute imponuese edhe ndaj gjyqesorit.
Deklaratat publike se kompanite e keqia do t`i pastroj nga tregu qeveria, mund te kene impakt negativ mbi biznesin. Ata mund te reduktojne vigjilencen,cilesine e negociatave dhe bashkpunimin me kompanite ne treg per aq kohe sa qeveria nuk i ka pastruar ato nga tregu. Ky eshte nje investim i keq afatgjate ne ekonomi.
Duhet te identifikohen kompanite e pa sukseshme nga expertiza e tyre ekonomike dhe juridike dhe jo te shpresojne tek pastrimi qeveritare. Ato duhet te qartesohen qe deshtimi eshte pergjegjesi e tyre dhe cilesia e bashkepunimit dhe suksesit me kompanite e tjera do te varet kryesisht dhe vetem nga ata.
Ky nuk eshte thjeshte debat per disa nene te ligjit, por reagim ndaj mentalitetit qeverises qe tenton te behet gjithnje aktor i favorizuar dhe i gjithe pushtetshem, duke rritur rrisqet per abuzivitet dhe korrupsion. Populizmi ne kete rast eshte i pamjaftueshem dhe shpejt i deshtuar.