Familja Papaj pionieret e teknologjise moderne ne Durres

Teknologji ne kohen e Shqiperise agrare Pasuria e tyre ka shkuar deri ne Argjentine

Familja e Papajve njihet ne Durres edhe si ldquopionierjardquo e teknologjise se futur ne vitet lsquo30-lsquo40 ne qytetin bregdetar dhe me gjere Pasardhesi i Papajve Vasillaq Papaj tregon ldquoHistoria e familjes sone mbetet e veccedilante pasi saj i jane sekuestruar shtepite ne qender te Sarandes ato qene banesa mjaft te kompletuara dhe funksionale per kohen Njera prej tyre gjate kohes se Luftes se Dyte Boterore sherbeu si spital ushtarak dhe pas ccedillirimit u perdor si ndertese e deges se Puneve te Brendshme deri ne vitin 1977 kur u dogjrdquo Vaso thote ldquoNe Durres u sekuestruan 2 shtepi oficcedilina e makinerise magazinat qe perdoreshinrdquo Nje nder familjet durrsake qe renditet nder me te fuqishmet e periudhes se fillimit te shekullit te kaluar dhe qe u godit e u persekutua ashpersisht nga pushteti i diktatures se proletariatit eshte edhe familja Papaj Atyre sipas kujtimeve te pinjollit te kesaj familjeje Vaso Papaj ldquoiu sekuestruan te gjitha pasurite dhe iu moren monedha floriri te shumta saqe pasardhesit e drejtperdrejte te Papajve e dine se kane qene shume por nuk kane arritur qe te kene nje evidence te sakte Ata i futen burgjeve i nxoren nga shtepite e veta dhe i lane te jetonin bodrumeverdquo Ne nje liste te ruajtur mrekullisht nga Vaso Papaj i cili ka te renditura rreth 100 familje durrsake te pasura ai ka shenuar sipas nje rendi familjet Dovana Shijaku Ekonomi Haveriku Papaj Kosova Myshketa Anastasiadhi etj Kjo liste eshte nxjerre sipas listes se tatimeve te jashtezakonshme qe Vasillaq Papaj nipi e ka lexuar ne gazetat e kohes se pasccedillirimit te vendit I pyetur per rrenjet e fisit te tij Vaso thote se ata e kane origjinen nga Dhermiu Gjyshi im kishte 2 vellezer e 2 motra dhe tradita jone familjare ka qene detaria Vellezerit e tjere jane marre me detari jo me peshkim por me tregti te cilen e kane zhvilluar ne te gjithe bregdetin e Adriatikut dhe Jonit Veccedilojme Italine Kroacine Triesten Venecian Korfuzin etj Te paret kishin rreth 4 anije tregtare me te cilat benin transportin e mallrave si dhe zhvillonin vete aktivitet tregtarrdquo

Pasuri edhe ne Argjentine

Vaso Papaj tregon ldquoGjyshi im emrin e te cilit e kam trasheguar une ka emigruar ne fillim te vitit 1900 ne Ameriken e Jugut ne Argjentine Arsyet nuk i di mire por mbase ai ka kerkuar te gjeje Token e premtuar I ri dhe ambicioz per tu pasuruar shpejt ai me sa duket nuk u kenaq me ritmet e fitimeve qe i siguronte emigracioni Por nese atje nuk ka bere para ai ka pare shume dhe ka mesuar shume nga industrializimi ne ate periudhe i kontinentit amerikan qe edhe pse ne jug nuk kishte ritmet e veriut serish ndihej reflektimi Gjyshi im - thote Vasoja - ndenji vetem 2-3 vjet ne emigracion e pastaj u kthye Ai ishte njeri qe e kerkonte shpejt suksesin ne jete dhe nuk mundi te qendronte me teper atje Kur u kthye u martua dhe u vendos ne Sarande Ai u shkeput nga pjesa tjeter e familjes duke ua lene pasurite e atjeshme motrave dhe vellezerve Gjyshja ime me te cilen u martua pas kthimit nga mergimi eshte nga fisi Ekonomi po nga Dhermiu nje familje e fisme e arsimuar burrat e se ciles vazhdimisht kishin perfaqesuar Dhermiun si kryepleq fshati Vasoja kishte 2 motra Amaline dhe Lolen si dhe 2 vellezer Leonidhen dhe nje tjeter qe ia kishte vene emrin djalit te vet Fanol me sa duket per ndonje miqesi ose simpati me Fan Nolin Me te shkuar ne Sarande gjyshi pati nje hov te madh pasurimi Ai grumbulloi mjaft para duke u marre fillimisht me tregti te ndryshme dhe pasi filloi Lufta e Pare Boterore me gjithe femijet nisi te merrej me transportin e mjeteve

Papajt pionieret e teknologjise moderne te kohes ne Durres

Vasil Papaj i vjetri kishte 5 femije te vegjel te cilet pervetesuan zanate te domosdoshme Djali i madh si shofer Irakliu mekanik mbas specialisteve italiane Pasi fitimit te ketyre profesioneve ata filluan te merreshin me transport udhetaresh duke hapur te paren agjenci transporti Djemte u moren me transportin e pasagjereve dhe te mallrave Linjat e para qene sipas kujtimeve te Vasos linjat Sarande - Durres dhe Sarande - Korccedile Krahas ketyre linjave ata hapen edhe oficcediline riparimi per automjetet qe kishin ne perdorim Ne fillim kete veprimtari e zhvilluan ne Sarande dhe pas vitit 1922 e transferuan aktivitetin e tyre ne Durres ku ngriten oficcedilinen e riparimit te automjeteve si dhe magazinen e tregtimit te pjeseve te kembimit ldquoNderkohe - vijon rrefimin e tij Vaso - djali i madh Kozmai merrej kryesisht me transportin Herakliu me riparimin e mjeteve dhe babai im Spiro merrej me administrimin e oficcedilines pasi ai kishte studiuar ne Politeknikum prane Fiatit ne Torino per llogaritar Ne kete qytet ai kishte studiuar rreth viteve 1926 - 1933 Pas ngritjes se berthames se pare mekanike Papajt avancuan ne projekte Ne vitin 1937 filloi ndertimi i shtepise dhe i oficcedilines moderne qe u furnizua me pajisje nga me modernet per ate periudhe Makinerite e mjetet e tjera qene te gjitha te teknologjive me te perparuara italiane amerikane franceze gjermane etj Llojet e makinerive ishin nga me te shumtat si torno te ndryshme freza retifika retifika cilindrash trapano makineri te cilat kane sherbyer ne ndermarrjet e reja qe u krijuan me vone deri ne vitet lsquo90 si ne UMB - Durres ne kantierin detar si dhe ne uzinen Enver Tirane Mbaj mend - thote Vaso - se vetem makineri metalprerese te medha mund te kene qene rreth 30 Ai sjell ndermend nje artikull te gazetes Bashkimi te vitit 1946 ku shkruhej per Papajt me nota te larta si njerez qe kane arritur te ngrene nje nga oficcedilinat me te medha ne Ballkan Ne artikull sipas Vasos shkruhej mes te tjerash se ata ne ndryshim nga pronaret e tjere te Durresit te gjitha parate e fituara i kishin investuar per ngritjen e nje industrie mekanike moderne Vaso thote se ajo vleresonte veccedilanerisht kontributin qe jepte oficcedilina ne ato vite per mirembajtjen dhe riparimet e makinerive te asaj periudhe Sikur te mos ishte kjo oficcediline - shkruhej ne gazeten Bashkimi - te gjitha mjetet e mekanizuara te mbetura pas luftes do te ishin kthyer ne grumbull hekurishtesh Kjo deklarate u be vetem nje vit para se te fillonte sekuestrimi i tyrePer te ngritur kete oficcediline - thote Vaso - u ble nje siperfaqe toke nga familja Toptani ku u ndertua edhe nje shtepi 5-kateshe Ne vitin 1938 oficcedilina u transferua ne ndertesen qe njihet sot ne Durres si ndertesa e ish-Ndermarrjes se Gomes se Vjeter Gjate luftes kjo ndertese ka sherbyer si vendkomande italiane e pushtimit dhe pati po te njejtin funksion kur erdhen si pushtues gjermanet Pas ccedillirimit te vendit ne te u vendos misioni anglo-amerikan dhe pas largimit te tyre kjo ndertese pasi u shtetezua sherbeu si ndertesa e Drejtorise se N Goma Durres Po pas ccedillirimit familja Papaj iu nenshtrua sekuestrimeve sipas kritereve te luftes se klasave

Sekuestrimet nga komunistet pas vitit 1945

Sekuestrimet nga komunistet pas vitit 1945 kane qene te shumta atyre u jane sekuestruar shtepite ne qender te Sarandes Ato kane qene banesa mjaft te kompletuara dhe funksionale per kohen Njera prej tyre gjate kohes se Luftes se Dyte Boterore ka sherbyer si spital ushtarak dhe pas ccedillirimit eshte perdorur si ndertese e deges se Puneve te Brendshme deri ne vitin 1977 kur u dogj Ne Durres u sekuestruan 2 shtepi oficcedilina e makinerise magazinat qe perdoreshin Nuk mund te thuhet saktesisht sa mijera cope florinj jane marre - thekson Vasillaqi - por mund te thuhet se na jane sekuestruar deri tek pajat e nenave tona Nder to mbaj mend edhe gersheret e grave Mbaj mend se na jane sekuestruar edhe 10 cope radio dhe ne mbetem pa radio Rreth vitit 1947 u arrestua im gjysh i cili ishte ne moshen 71-vjeccedilare dhe u denua me 10 vjet burg politik me nje mal akuzash Ai vdiq ne burg pas nje viti Themeluesi i nje pasurie te pafund vdiq ne mjerim pas hekurave te burgutrdquo - thekson nipi i tij qe tashme i mban edhe emrin Vaso thekson se pas ccedillirimit te vendit ata pesuan kufizimet dhe persekutimet e familjeve te pasura te vendit Ne vitin 1947 u larguan nga banesat vetem me rrobat e trupit dhe u derguan te banonin neper bodrume Baballaret u arrestuan te gjithe dhe u kerkohej me kembengulje floriri i fshehur Ata nuk u denuan por pas 6 muajsh burg ne pyjet e Bedenit dhe punes se detyruar u liruan pasi u kishin marre edhe monedhat e fundit qe u kishin mbetur Duke qene natyra punetore dhe shume te afte ne profesionet qe zoteruan deri ne monopolizimin e tyre ne fillim te viteve lsquo50 te shekullit te kaluar ata u sistemuan ne pune te ndryshme te profilit mekanik Keshtu xhaxha Irakliu - thote Vaso - u sistemua ne UMB si mekanik Spiro ne NISh Tulla ku e mbyllen edhe aktivitetin e tyre derisa dolen ne pension Ata mbahen mend ne Durres si instruktoret qe pergatiten brezat e pare te specializuar te mekanikeve te profileve te ndryshme si mekanike xhenerike motoriste tornitore ratifikatore Nepermjet kurseve te kualifikimit ata kane nxjerre brezin e pare te mekanikeve profesioniste ne Durres Ata kishin pasion per shkollat por edhe kishin pervojen e perspektivave qe te hapte ajo Ne fund te viteve lsquo40 deri ne fillim te viteve lsquo60 mbaruan shkollat e mesme shumica e femijeve te Papajve por per arsye te luftes se klasave asnjerit prej tyre nuk i doli e drejta e studimit dhe shumica arriten qe ta mbaronin shkollen e larte me shume veshtiresi pas shume vitesh pa shkeputje nga punardquo Vaso thote se ai ishte pothuajse i fundit qe duke qene se mbaroi gjimnazin ne vitin 1963 periudhe kur lufta e klasave pati njefare uljeje nisur edhe nga fakti qe kishte kerkesa per mesues matematike arriti te studionte ne Fakultetin e Shkencave te Natyres ne degen e Matematikes megjithese pelqente Arkitekturen dhe Letersine Me ashpersimin e luftes se klasave pas vitit 1967 mua dhe shume studenteve te tjere pas perfundimit te studimeve nuk na ccediluan ne zbore sipas ligjit por na derguan nga 2 vite ushtare Pas ushtrise mrsquou hoq e drejta e profesionit dhe gjate sistemit te kaluar kam punuar gjithe kohen si punetorrdquo - perfundon rrefimin e tij Vasillaq Papaj