Fëmijët që rriten me gjyshe llastohen më shumë

 Entela Resuli

Në kopshtin 42 në Tiranë ishte qetësi, ngaqë ishte orar dreke dhe fëmijët ishin në gjumë. Tavolinat dhe karriget e vogla mbushin sallën e madhe të lojërave, dhoma e tyre e gjumit është më e futur ku ka edhe më pak dritë. Janë të mbuluar të gjithë me batanije, por ka dhe nga ata hileqarët që bëjnë sikur flenë dhe përpëliten nën kuvertën e tyre. Aty kalojnë dhjetë orë të ditës, hap pas hapi, ndërsa edukatoret punojnë me turne. Disiplina me fëmijën fillon që në moshën tre vjeç kur ai nis e shkon në kopsht. Është e vërtetë që atë dashuri që të jep gjyshja në shtëpi nuk ta jep edukatorja, por kur vjen puna që një fëmijë të jetë i shkathët ai duhet të shkojë në kopsht ku ka më shumë mundësi të zhvillohet nga ndërveprimi edhe me fëmijët e tjerë. Ndërsa flasim me edukatoret për këtë gjë, ato shprehen se është kategorike për to: kopshti i bën shumë mirë fëmijës, e socializon, e shkathtëson…

Edukatore Tana, punonjëse në kopshtin nr. 2 na tregon se, kopshti nuk barazohet farë me shtëpinë. Në kopsht fëmijët përshtaten me ambientin, më shokët, bëhen zotër të vetes, shkojnë vetë në tualet, mësojnë ti shërbejnë vetes më mirë dhe të jenë më të pavarur. Edhe nga ana mësimore ka tjetër program, se nga programi që konsumojnë me gjyshen në shtëpi.
Kemi biseduar me prindër dhe gjyshe të cilat vinin për të marrë nipërit dhe mbesat e tyre në kopsht. Edhe pse do të donin që ti rrisnin vetë, përsëri janë të mendimit që kopshti bën mirë.

Punonjësit socialë janë përgjithësisht të të njëjtit mendim se Fëmijët që janë çuar në çerdhe apo kopsht janë më të shkathët dhe më të aftë për të marrë informacion, pasi me ta është bërë një punë e kujdesshme, e ndjekur hap pas hapi. Përveç të tjerave, kategoria e fëmijëve që nuk shkojnë në shkolla apo kopshte, por janë nën kujdesin e gjyshërve, kanë edhe probleme të tipit qaraman, të përkëdhelur apo që nuk pranojnë këshilla, thotë Ermira Kurti, punonjëse sociale. Zhvillimi psikomotor i fëmijëve që frekuentojnë institucionet e lartpërmendura është shumë më i zhvilluar se i atyre që rriten me gjyshërit në shtëpi, pasi informacioni që ata përthithin është shumë më i kufizuar, vijon ajo. Problemet e para të këtyre fëmijëve shfaqen dukshëm në momentin kur ata fillojnë klasën e parë, pasi nuk janë më gjyshërit që të kujdesen për gjithçka. Kjo çon edhe në mbylljen e këtyre fëmijëve në vetvete, si dhe distancimin e tyre nga bashkëmoshatarët e tyre.

Merita, një prind mendon se: është më mirë që fëmija të rritet në kopsht, pasi shpesh gjyshërit e çedukojnë një fëmijë, në vend që ta mësojnë, në kopsht fëmija është më i lumtur, rritet shëndetshëm, bën jetë sociale, mëson. Ne gjyshërit i kemi përzemër, shton ajo, por fëmija kur rritet me gjyshërit llastohet më shumë, prandaj mendoj se kopshtin duhet ta provojnë të gjithë fëmijët, pasi socializohen më shumë dhe kur shkojnë në shkollë e kanë më të lehtë pastaj në përshtatjen me kolektivin, si dhe rezultatet i kanë të një niveli më të lartë se moshatarët.

Shega: Nga eksperienca ime, mendoj se fëmija është më mirë të rritet në kopsht, sepse aty, së pari, do të parapërgatiten për jetën në komunitet, se dyti, fiton imunitet nga sëmundjet, së treti fillon të kuptojë se është i barabartë me të tjerët. Ndryshe me gjyshërit. Me gjithë dashurinë e madhe që kemi për nipërit apo mbesat, pa dashje i bëjmë ” monopol” që askush të mos na i prekë, kujdesemi më shumë për shëndetin (frikë nga mikrobet), se sa për ti stërvitur me lodrat, apo ti aftësojmë për jetën në komunitet. Megjithatë, përrallat e gjyshes nuk do të mungojnë asnjëherë, edhe pse rriten në kopsht.

Kopshtet

Kopshtet janë hallka më e rëndësishme e fillimit të jetës së një fëmije. Edhe pse në kushtet ekonomike të sotme, ku shumë prindër janë të papunë dhe merren vetë me rritjen e fëmijëve të tyre, edukimi për ta çuar fëmijët aty dhe për të marrë sa më shumë informacion është shumë e rëndësishme.

Sa duhet të paguash?

Fëmijët në çerdhe dhe kopsht paguajnë vetëm për ditëngrëniet.Vlera e shërbimit e ofruar në çerdhe është 130 leke ne ditë, e përcaktuar në bazë të ditëve të frekuentimit të çerdhes nga fëmija juaj. Vlera e shërbimit të ofruar në kopsht është 160 leke në ditë.

Të jetosh d.m.th të vdesësh, të vdesësh do të thotë të kesh jetuar… A e kuptojnë dot fëmijët këtë?!

Të flasësh për vdekjen në një ditë çfarëdo në familjen shqiptare nuk është diçka e zakonshme. Së shumti, kjo temë hapet kur dikush lëngon në shtrat ose kur një i afërm është larguar nga kjo jetë. Tradita shqiptare na orienton tua fshehim ose ta shtrembërojmë të vërtetën fëmijëve duke gënjyer, me qëllim mbrojtjen e tyre.

Por a ndihmon kjo fëmijën (por edhe të rriturit) në kuptimin dhe pranimin e situatës? A i ndihmon kjo fshehje apo shtrembërim i së vërtetës fëmijët të rriten në një botë reale? A kupton fëmija çfarë do të thotë të jetosh apo të vdesësh?!

Alketa Berzani Psikologe

Për shumë familje diskutimi mbi vdekjen është tabu, sikurse diskutimi mbi seksin apo shtatzaninë. Kur u drejtohen pyetje, prindërit përgjithësisht i shmangen dhënies së përgjigjes ose e qortojnë fëmijën që të mos flasë më tjetër herë për gjëra të tmerrshme, si vdekja. Eufemizmat, si “gjumë” apo “pushime” përdoren shpesh nga prindërit për të zbutur realitetin e fundshmërisë së jetës. Ndërkohë eufemizma të tjerë, si “tërhoqi këmbët zvarrë”, “u ktheu nga ana tjetër” apo “i ktheu patkonjtë nga dielli” përpiqen ti japin pak humor kësaj mënyre me të cilën prindërit tentojnë të fshehin realitetin.

Prindërit përpiqen t’ua mbajnë të fshehtë fëmijëve të vegjël faktin e vdekjes, së pari sepse besojnë që fëmija nuk kutpon, së dyti sepse kanë frikë  se mund të dëmtojnë zhvillimin normal të fëmijës.

Të dashur prindër, mos kini frikë të flisni për vdekjen me fëmijët tuaj, edhe pse të vegjël. Pa dashur, pa e kuptuar, duke ua fshehur të vërtetën, duke i shmangur nga kjo temë, ju vetëm i shmangni nga realiteti dhe nuk e ndihmoni zhvillimin e tij.

Asnjë prej nesh, të rritur apo fëmijë, nuk është i mbrojtur nga zbulimi i vdekjes. Ajo është përreth nesh: ngjyra që ndryshon, rënia e gjetheve në vjeshtë, një kafshë shtëpiake që ngordh, vrarja e një mize. Çdonjëra nga këto ngjarje dëshmon përvojën e humbjes dhe jep mundësinë për të diskutuar mbi vdekjen. Programet televizive, përfshi këtu edhe filmat vizatimorë, kronikat e zeza apo loja “Polici dhe hajduti”, të gjitha këto ofrojnë një shembull shkatërrimi dhe vdekjeje. Madje edhe muzika, sidomos ajo rock dhe rap, flet për tema të dhunshme apo për seksualitetin e shtrembëruar, pornografinë, vrasjen, vetëvrasjen, luftën, drogën.

Duke mos u treguar të vërtetën, ju pengoni zhvillimin normal të fëmijës. Kur fëmijët dëgjojnë  për ndarjen, zhdukjen apo vdekjen e dikujt, mendjet e tyre pushtohen nga mendime magjike, frika dhe shumë pyetje. Nëse ju nuk u përgjigjeni pyetjeve të tyre apo deformoni realitetin, nuk bëni gjë tjetër veçse shtoni ankthin dhe frikën e fëmijës, madje edhe ndjenjat e fajit e dyshimit. Fëmijët deri në 5-7 vjeç fantazojnë se mendimet e tyre janë magjike: çfarë ata dëshirojnë apo mendojnë, mund të bëhet realitet. Imagjinoni fëmijë të cilët të lodhur nga morali apo detyrat e shkollës, thonë me vete Ah sikur kjo mami të zhdukej e të më linte rehat apo Epo edhe ky gjyshi, më mërziti. Pse sikën fare nga shtëpia?! dhe papritur ky njeri i dashur sëmuret rëndë e vdes. Nëse ju nuk i shpjegoni fëmijës se mami vuante nga një sëmundje e rëndë prej kohësh apo