Fshatrat e zbrazeta ne Republiken Srpska - kthimi i refugjateve shume i ngadalte
Marko Grgiq cdo dite shetit rrugeve te fshatit qe dita ti kaloje me shpejt.
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Marko Grgiq eshte kthyer pas 11 vjetesh ne Peqnik.Ne Peqnik dhe ne disa fshatera perreth te cilat sot i perkasin komunes se Voksavles Republika Srpska dikur kane jetuar 700 familje ndersa sot nuk jane as 100 banore tregon burri i moshuar i cili me gruan eshte kthyer para 11 vitesh.
Jemi vetem nuk kemi te ardhura jetojme nga kjo pak toke qe kemi ndersa ndihma kryesor na vjen nga femijet. Dy djem jetojne ne Zvicer ndersa me i riu drejton tramvajin ne Zagreb sqaron Marko Grgiq duke ecur dhe treguar rrugen qe shpie ne fund te fshatit.
Fshati eshte i zbrazet. Shume shtepi jane te shkaterruara ndersa ne ato qe jane rindertuar nderkohe nuk jeton askush. Josip Krizhan eshte kthyer nga Kroacia para dhjete vitesh me gruan Ivanken dhe djalin Juraj. Pas kthimit atyre iu lindin edhe dy djem Dario dhe Antonio.
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Josip Ivanka Juraj Dario dhe Antonia Krizan jane kthyer pas 10 vjetesh ne Peqnik. Sikur te kerkohej me te vertete njerezit do te ktheheshin
Nuk kam asnje pune kurrfare te ardhurash. Ne fillim kam mirembajtur varrezat sot dergoj ndokend me makine deri ne Odxhak apo ne Kroaci punoj pak toke dhe kjo eshte e tera. Kam vellain dhe kunaten ne Zader dhe kur ka pune me therrasin dhe fitoj dicka thote Josipi.
Ne pyetjen rreth kthimit ai pergjegjet si shumica e njerezve ne Posavine.
Po te punohej me te vertete ne kete drejtim po te ekzistonte vullneti i duhur kthimi do te realizohej ne keto pesembedhjete vite pas Dejtonit. Nuk ka pune mjeke shkolla. Njerezit jane vendosur ne Kroaci Zvicer dhe Gjermani dhe perse te kthehen. Kthehen vetem ata qe nuk kane rrugedalje tjeter thote Josipi duke luajtur me djalin e tij me te vogel.
Rrefime te njejta degjon njeriu edhe ne fundin tjeter te Posavines. Ne kafenene Tek Bella ne Tramoshnice te Poshtme komuna e Pelagiqeves Jozo Gaguliq tregon se si ne kete fshat dikur kane jetuar rreth 5.000 banore ndersa sot kane mbetur vetem 250. Mbishkrimi anes rruges Shes makinen per perpunimin e duhanit shtepite me objektet percjellese dhe fushat e medha flasin se ky rajon ka qene dikur shume i pasur.
Ne Posavinen boshnjake kthehen kryesisht te moshuarit te rinjte ekzistencen e tyre e kane siguruar jashte vendit. Shume prej tyre jane ne Kroaci nje pjese ka shkuar edhe me larg ne Zvicer apo ne Gjermani. Pagat e tyre parate e tyre qe u nisin familjeve me te cilat mbajne shtepite dhe paguajne faturat sipas mendimit te shumices ne te vertete e mbajne Posavinen ne jete.
E vetmja qe punon eshte kisha
Jane kthyer pleqte nuk ka as 20 te rinj. Pune nuk ka gjithcka eshte rrenuar nuk ka mjeke shtate femije shkojne ne shkolle deri ne klase te katert te gjithe mesojne ne nje klase. E vetmja qe funksionon eshte kisha. Nese intensiteti i kthimit do te mbetet i tille fshati do te zhduket per 10 ose 15 vjet thote Jozo i cili nuk eshte i sigurte as per mbijetesen e kafenese se tij.
Ka njerez te pasur te cilet jetojne jashte vendit dhe qe do te investonin ketu parate e tyre por askush nuk garanton se si do te jene vitet e ardhshme neser vjen nje pushtet tjeter i cili gjithmone ka mekanizmat qe te beje presion dhe te ti marre ato qe ke investuar. Dashuria per vendin e lindjes eshte dicka ndersa jeta dicka tjeter thekson Jozo.
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Ivan Kovaceviq referent per refugjate dhe persona te zhvendosur ne Zhupanine e Posavines. Parate nga mergimtaret mbajne gjalle Posavinen
Kroatet te cilet jetojne ne pjeset e Posavines qe nuk jane pjese e Republikes Srpska jetojne ne Brcko dhe ne tri komuna te tjera te Zhupanise se Posavines Odxhak Orashje dhe Domaljecav-Shabac. Sipas regjistrimit te popullsise ne vitin 1991 aty kane jetuar rreth 60 mije banore kryesisht kroate. Sot prej tyre mungojne rreth tete mije.
Po te shikosh ne baze te viteve kthimi me i madh eshte bere ne pese vitet e para pas Dejtonit ndersa me vone intensiteti i kthimit ka rene thote Ivan Kovaceviq referent per refugjate dhe persona te zhvendosur ne Zhupanine e Posavines. Donacionet nderkombetare jane gjithnje e me te paketa popullsia e siguron ekzistencen jashte vendit ne Zhupani pa u rindertuar kane mbetur ende 1400 objekte...
Nje numer i madh i banoreve ndodhet ne vendet perendimore vetem nga Zhupania e Posavines jane 6000 punetore te cilet dergojne para mbajne shtepite paguajne faturat dhe sipas mendimit te shumices jane ata qe mbajne ne jete Posavinen.
Autor Mirsad amdi / Esat Ahmeti
Redaktoi Eliana Xhani