Hyrje në tempull...

Shtëpia botuese Arbëria boton antologjinë publicistike të Bardhyl Londos, Tempulli, brenda dhe jashtë

sht e uditshme, gati n kufijt e mistikes, ajo q ndodh me disa fjal: ana e tyre tingllore prputhet n mnyr t pandashme m ann e tyre kuptimore, me at q duan t kumtojn. Sapo dgjon fjaln tempull vetvetiu t krijohet prshtypja sikur hyn n nj hapsir ku do t dgjosh tinguj mistik, nj tingllim hyjnor, qetsues, meditativ, por n t njjtn koh edhe nxits e provokues pr fantazin m t mir: tem-pull, tem-pull, tem-pull...

Pas ksaj, kur hyn vrtet n tempull, ti je prgatitur, gati i hipnotizuar, q edhe objektet apo sendet m t zakonshme, vetm se ndodhen brenda ksaj hapsire, t’i ndjesh e perceptosh n nj mnyr mistike, hyjnore, plot venerim, respekt e vmendje t veant. Ecn symbyllur n nj bot q tashm t sht imponuar me gjith forcn e saj.

Nuk ka fjal apo objekt m t sakt me t ciln t identifikohet m mir dhe n mnyr m sublime lashtsia, historia, e shkuara por edhe e ardhmja e nj populli, e nj kombi, e nj vendi, e nj fisi se sa fjala tempull. Jan t lumtur e t bekuar ato vende dhe ata popuj q jan t populluar nga tempujt. Dhe, ndrsa ndodh q pr arsye t ndryshme q tashm njihen, mund t zhduken apo tjetrsohen popuj t tr apo ndoshta edhe vende t tra, tempujt e tyre vazhdojn t jetojn, t rrezatojn e t dshmojn pr popullin dhe pr vendin ku ato mbin, u krijuan dhe u prjetsuan.

Pr fat t mir ne shqiptart jemi nj popull q tempujt i kemi pasur me shumic. E, ndoshta tempulli m i shtrenjt q kemi, sht kultura jon dhe fasada kryesore e ktij tempulli: gjuha shqipe(kultura shpirtrore si e quajn studiuesit). E lasht, unikale, e pangjashme me asnj gjuh tjetr, e paepur dhe tjetrsuar si ka ndodhur me jo pak gjuh t tjera.

Por ndrsa kjo kultur u ka rezistuar t gjitha sulmeve t shumta t faktorve t jashtm historik apo edhe joshjeve provokuese q nuk kan qen t pakta sepse ka qen m e fuqishme nga to, n koht e sotme, n strukturat e reja shoqrore q jan krijuar dhe krijohen , gjithmon mbetet aktual kushtrimi pr t ruajtur Tempullin ton t shtrenjt. Pak e uditshme, por sht i vrtet, paralajmrimi se at duhet ta ruajm m shum nga vetja ton, nga erozioni q mund t’i shkaktojn mureve t Tempullit ton veprimet e asaj q e quajm shoqria shqiptare e viteve t mileniumit t ri. E, ndrsa planet historik dhe shoqror ndryshojn, ajo q nuk ndryshon kurr sht koncepti se edhe n koht q jetojm kultura duhet konsideruar si Tempulli m i shenjt shqiptar. Dhe tempulli ka nevoj gjithmon pr prkujdesje t veant, n t s’mund t hyhet kurr “me izme, por vetm me ledhatime”. Tempulli ka nevoj gjithmon pr tempullar t devotshm e t prkushtuar.

N kt libr kam prmbledhur shkrime t shkruara n vite t ndryshme, pa i prekur e redaktuar ato. Ndoshta n disa prej tyre mund t ket doza subjektivizmi, sidomos kur vjen fjala pr kahun politik i cili sht n vartsi t kohs dhe situats kur jan shkruar. Por ’rndsi ka kjo? Kahja politike mund t ndryshohet edhe me mend ("i majt” mund t bhet "i djatht”), sepse shqetsimi dhe problemi mbetet prsri i njjt. Koha po dshmon se edhe kur jan ndrruar kahet politik n qeverisje, problemet e Tempullit mbeten prsri grishse.

N fund t fundit kto shkrime, q nganjher ngjajn si britma e Kasandrs, jan vetm dshmi t nj tempullari. Dhe pr t ruajtur e pr t'u prkujdesur pr Tempullin, lejohet e falet gjithka.

***

Bardhyl Londo (1948) lindur n Lip pran Prmetit, sht
i njohur si nj prej poetve m t njohur t brezit poetik t viteve ’80-t. Ai ka studiuar pr gjuh-letrsi shqipe dhe ruse n Universitetin e Tirans, ka dhn msim pr disa vite n shkollat e rrethit t tij t lindjes, Prmetit, dhe m pas ka punuar n gazetn “Drita”.

Ai ka punuar gjithashtu si Kryetar i Lidhjes s Shkrimtarve dhe Artistve deri n vitin 1998. Lirikat e Londos shkputen prej konkretes; detaje dhe momente t ekzistencs t cilat ai i ka prjetuar, t prjetuara intensivisht, dhe t shndrruara n vargje me an t nj metode erudite dhe t kontrolluar. Poezia e tij jehon dhe pasuron melodikisht traditn e muar t vargjeve tosk. N vitin 1989 atij i sht akorduar “mimi Migjeni”. Libri q keni n dor sht nj antologji e krijimtaris s tij publicistike dhe eseistike n lidhje me kulturn.