JEAN-PAUL ENTHOVEN
far knaqsie t shkmbesh dy fjal nj pasdite vere me Jean-Paul Enthoven n shtpin e bukur parisiane, q para tij i prkiste Antoine de Saint-Exupéry, n nj pallat ku kan jetuar Camus, René Char dhe Alexis de Tocqueville. N sallonin q sheh nga nj kopshti plot trndafila t kuq, romancieri dhe filozofi francez qndron i ulur n nj kolltuk, duke folur pr veten me nj z q t ngjan sikur vjen nga nj koh tjetr dhe q rrfen romane me dashuri, urrejtje, aleanca e aventura. Me nj kufizim t vetm: “Pr Carla Brunin nuk flas. Por ajo sht e lir ta bj nse dshiron”. Ish-modelja e la shkrimtarin pr djalin e tij t ri, Raphal, me t cilin ka edhe nj fmij, i cili sot sht nnt vje. Jean-Paul sht gjyshi i tij. Por ka mjaft gjra t tjera pr t cilat mund t flitet me t: origjina hebraiko-holandeze-algjeriane e nj intelektuali q deklaron se e ka “urryer Algjerin” dhe se e ka prjetuar pavarsin e ktij vendi “si nj lirim”; karriera si botues dhe kritik letrar n t prjavshmen “Le Point”; miqsia e ngusht me Bernard-Henri Lévy e cila i ka mbijetuar shum stuhive; shpirti kundrshtues q e bri t ndahej prej shum miqve; grat q ka dashuruar pa diskriminuar, t gjitha “t kolmet, mendjelehtat, artistet”, edhe pse nuk heziton t thot se ato q e bjn t ndihet m i lumtur jan grat “e luksit”. Pr baban e tij, hebre-holandez, i vendosur n Algjeri, Jean-Paul Enthoven tregon se ishte “nj lojtar i madh, plot me borxhe e me probleme me familjen dhe pr kt arsye u bashkua me legjionin e huaj. Doli pas pes vitesh, u kthye n Holand ku e pritn mizorisht. Duke qen se e donte Algjerin dhe diellin, u kthye n at vend ku bleu nj makin Citron me qllim pr t’u
taksist. Kjo ndodhte n kohn kur André Citron dshironte t onte industrin e tij n Afrik. Nj dit ra nj dig. Ndodhi nj zallamahi e tmerrshme. Babai im ndihmonte n zhvendosjen e t prekurve dhe gazetat foln pr t. André Citron, q gjendej n zon, edhe ai nj bixhozxhi i madh, krkoi t takonte njeriun q po i bnte nj publicitet fantastik kompanis s tij. U bn shum miq dhe babai im mori rolin e alter egos s Citron-it pr Algjerin dhe Afrikn... Ishte nj lloj agjenti, por nj agjent shum i veant nse do t merret parasysh fakti se kur Citron vdiq, ishte babai im ai q pagoi borxhet e tij t lojs”. E ma, hebreje-algjeriane me origjin spanjolle, bij juristsh dhe mjaft inteligjente, e quan t birin Jean-Paul n nder t Jean-Paul Sartre. “Dhe pikrisht pr kt, gjja e par q bra kur isha 12 vje, pasi e lash Algjerin n at eksod tragjik, kur u larguan miliona francez, shkova n sheshin ‘Saint-Germain-des-Près’, pr t par dritaret e ndriuara t apartamentit t Sartre-t. Nuk mund ta merrni me mend se sa u lirova kur Algjeria fitoi pavarsin. E kam urryer at vend. Sepse sht i mallkuar, si Vietnami. Marrzia e njerzve, antisemitizmi absurd, dhuna e pabesueshme. Kam qen dshmitar i ngjarjeve q as mund t imagjinohen”, vijon t tregoj ai. Jemi n vitin 1962, Parisi sht nj premtim, Jean-Paul nj student brilant. Pr pak vite, diplomohet n shkenca politike dhe merr nj doktorat dhe siguron nj vend n Sorbona, t cilin e l kur Pierre Nora, historiani i madh e merr nn “mbrojtjen” e vet dhe e prezanton me Jean Daniel, i cili e thrret n “Nouvel Observateur” pr t drejtuar faqet kulturore. “Qndroj aty pr dhjet vjet dhe knaqem shum, vetm se me fitoren e s djathts n vitin 1981, pasi kisha praktikuar pr shum koh kulturn e opozits, shoh miqt e mi q bhen ministra e ambasador dhe kjo m duket e uditshme. Pr mua ishte e paimagjinueshme t hyja n shrbim t shtetit. Nuk ndihem m rehat tek ‘Observateur’. Largohem”. Kalon te “Le Point”, ku ende vijon t jet kritik letrar. Ndrkaq nuk harron t flas edhe pr miqsin e madhe q e lidh me Bernard-Henri Lévy. “Jemi njohur n Paris n nj periudh t von. Por babai i tij dhe un vijm prej t njjtit qytet, Mascara-s. sht vendi ku kam par kokn e mikut tim m t mir t rrotullohet pran kmbve t mia dhe ku kam par baban tim t vras nj njeri. Ndodhi n premiern e filmit “Moby Dick” t John Houston, n kineman e tim eti. Erdhi nj komando vrasse, shprthyen granata dhe pati t vdekur. Un isha jasht me tim at, q si gjithnj ishte i armatosur dhe vrau nj prej tyre para syve t mi. Dhe e dini far? Gjith kto gjra t rndsishme q kan ndodhur, nuk m kan shrbyer absolutisht pr asgj. Sepse jan fjal q nuk mund t’i shkruaj. Nuk mund t shkruaj hebraisht. Nuk mund t shkruar algjerisht. Dhe n kt jam shum i ngjashm me mikun tim Bernard. Sepse as ai dhe as un nuk kemi asnj marrdhnie me origjinat tona”. Por ndryshimet mes tyre megjithat, nuk kan fund. “Ai do shklqimin, lavdin, ndrsa un jam i bindur se n nj shoqri demokratike shklqimi dhe lavdia jan skllavri. Por sht e vrtet q t dy kemi nj temperament diellor, t dy adhurojm grat dhe dshirojm t kemi m shum se nj jet. Pastaj nj dit, gjrat u shtyn m tej sepse im bir, Rafal, u martua me vajzn e tij Justine dhe t gjith than se kjo ishte nj mnyr q t martoheshim ne t dy, ka ishte nj idiotsi e madhe, edhe pr faktin se ishim kundr ksaj martese mes tyre. Por edhe kur ujrat u trazuan pr shkak t atij episodi t njohur (divorci i Rafal dhe Justine pr shkak t Carla Bruni-t), as n at moment kaq t vshtir nuk u larguam prej njri-tjetrit. Sigurisht, un dua objektet dhe shtpit e bukura, ndrsa ai preferon t jetoj n hotel. Ai sht i bindur se nj intelektual e ka pr detyr t jet dshmitar i padrejtsive dhe luftrave, ndrsa un mendoj se kjo nuk sht puna jon. Por kemi nj aleanc t shklqyer. Dhe n do rast un kam nevoj pr t dhe ai pr mua. Shikoni, ka jet dhe jett. Dhe n emrin e Bernard ka shum ekzistenca, aty gjen jett. Nuk sht as Baudelaire, as Hemingway, as Malaparte, por jeta e tij sht nj kryevepr prej s cils njohim shum pak. Dhe un e di q nj dit do t bhet e njohur dhe do t jet, m besoni legjendar”.