Kinë-Tajvan, kështu ra muri i Lindjes
Pas 61 vjetsh, “muri i Tajvanit” sht thrrmuar dhe ato q shkatrruan simbolin e Lufts s Ftoht nuk jan raketat kineze dhe as armt q SHBA-ja ka premtuar se do t’ia shes ish-kolonis portugeze t Formosas. Si n Berlinin e vitit 1989, ashtu si po ndodh n paralelin 38 q ndan n dy pjes gadishullin korean dhe zonat e influencs s fuqive t reja t shekullit, jan pikrisht njerzit ata q po fluturojn sipr problemeve pr t ln mnjan krizat dhe mrit e vjetra q teknokratt dhe gjeneralt duhet t kishin zgjidhur. Por, sipas raporteve zyrtare, mes ktyre vendeve tensioni politik mbetet m i fort se interesat ekonomike. Jeta e prditshme ka treguar se mes nipave t Maos dhe pasardhsve t Chang Kaishek, dshira pr t mos shkatrruar realitetin bashkkohor kalon tashm lodhjen si t propagands komuniste, ashtu edhe t asaj nacionaliste. Si kurr m par, sot mijra t rinj kinez t kontinentit dhe ata t ishullit dashurohen dhe martohen, duke przier gjakun q ushtrit e dy vendeve kishin deklaruar m par se nuk mund t prputhej. Pushtimi japonez m par, mes viteve 1900 dhe 1945dhe diktatura filo-amerikane e transformuar n demokraci anti-kineze n vitin 1980, ndalonin t ashtuquajturat “martesa t prziera”. M shum se ilegale, m par martesat mes kinezve dhe tajvanezve as q mund t mendoheshin. Kina dhe Tajvani jan shum afr nj bashkimi, duke ndjekur modelin “nj komb, dy sisteme”, i aplikuar me sukses n Hong-Kong. Kjo nuk sht nj risi. Ai q e ka befasuar Presidentin kinez, Hu Jintao, dhe kolegun e tij tajvanez, Ma Ying, sht nj studim i dal pas asaj q n fillim t korrikut u prcaktua si “marrveshje historike mes vllezrve t ndar”. Sipas ktij studimi, n pes vitet e fundit, 66.7 pr qind e burrave n Tajvan q jan martuar me nj grua me kombsi t huaj, kan zgjedhur nj kineze. Prqindja, nse shkmbehen sekset, shkon n 78.7. Kriza ekonomike dhe pengesat pr marrjen e vizave nga 2008-a kan ulur shifrat e bashkimeve pr dashurin. Martesat mes t rinjve n kto vende ishin 4.3 pr qind n vitin 1989, 15.6 pr qind n 1998 dhe 31.8 pr qind n 2003-shin. Ndrsa Pekini dhe Tajvani prgatiteshin pr t’i shpallur luft njri-tjetrit, nj martes n tre t tilla n Tajvan prziente t rinjt q duhet t ishin duke
luft mes tyre. Po ashtu, 50 pr qind e martesave ndrkombtare t celebruara n ishull prfshinte nj familje kineze. Viti i kaluar, i shnuar nga supersticioni anti-martesor, kapi shifrn 16 pr qind, por n muajt e par t 2010-s u arrit rekordi historik me 35.7 pr qind. Arsyeja, pr studiuesit e ndryshimeve sociale, sht e thjesht. Prej vitit 2008, Kina po bhet gjithmon e m e pasur, ndrsa Tajvani gjithmon e m i varfr. T organizosh nj martes t przier, pr shkak t procedurave t ashpra burokratike dhe policeske, krkon shum koh dhe t paktn 300 mij dollar. Pr vajzat kineze t rrethuara nga nj mas bashkpatriotsh “fmij t vetm t klass s mesme”, dhndri i Tajvanit nuk sht m nj ndrr transgresive dhe vmendja drejtohet nga Seuli; ndrsa t rinjt e ishullit drejtohen drejt shoqrive ekonomike vietnameze, apo atyre t Filipineve. Gjithka, pavarsisht prpjekjeve t dshpruara t qeverive t Uashingtonit, Taipeit dhe Pekinit pr ta mbajtur tensionin shum t lart, ka ndryshuar. Fluturimet javore mes dy brigjeve jan 370. N avion udhtojn mijra t rinj tajvanez q duan t vizitojn vendin e ri t mrekullive, dhe po kaq t rinj kinez t vendosur t msojn gjuhn e Taipeit, moda e fundit n lokalet e Shangait. N kontinent jetojn tashm 1.4 milion emigrant nga Tajvani dhe q nuk jan t izoluar n fabrikat e skllevrve n Guangdong. Posedojn industri dhe banka, hapin restorante dhe agjenci imobiliare, frekuentojn universitetin dhe blejn qendra tregtare. Vetm t msosh mbetet e ndaluar dhe kshtu, kush nuk ka instinkt pr biznes, bhet avokat, mjek apo inxhinier. Shtysa e nnvlersuar e paras dhe dashuris sht kaq e fort, sa pak larg brigjeve t Detit t Verdh po lind qyteti i par tajvanez n Kin. Emri i tij sht Kunshan. Ai po lind n Jiangsu dhe njihet si “Taipei i vogl”. Katrmij kompani tajvaneze prodhojn tashm kompjuter, aparate fotografike dhe pjes t tjera prbrse elektronike. Prgjat Lumit t Verdh, 100 mij emigrantt e ardhur nga ishulli han makarona, fruta t freskta, pijn aj me qumsht, njlloj sikur jan n atdhe. Ndrkaq, 430 mij kinez me antn e vogl prej menaxheri t vendosur n trup mendojn projekte pr t hapur kompani import-eksporti. Sigurisht, sht Kina ajo q po prthith Tajvanin dhe gazetat mbushen me histori q tregojn rnien e but t “muri t Lindjes”. Huang Jian Zhong, nj siprmarrs nga Tajvani, sht martuar me nj vajz nga Fuzhou dhe do jav merr pjes n mbledhjet e Partis Komuniste Qytetare. Ting Changsing, pas pes viteve t kaluara n ishullin e Kinmenit, e gjeti gruan teksa studionte n “Fudan University” t Shangait. “Familjet tona ishin t terrorizuara. Kishim frik se nuk do t mundeshim kurr t gjenim nj pun. Tani ne kemi nj fmij dhe punojm si avokat”. ifti ka bler shtpi n nj lagje luksoze. Por, simbol i ktij afrimi njerzor mes dy vendeve duket se sht Ma Liu. Nj ish-zyrtar i ushtris s Tajvanit, i cili simulonte zbarkime n Kin me njerz t hipur mbi tanket amerikane. N fund erdhiedhe vet, por pr t ndjekur nj vajz nga Nanjing, q e pati njohur n Hong-Kong, dhe pr t hapur zinxhirin e magazinave “AMWAY”. Pak muaj m par ftoi 10 mij distributort e tij kinez bashk me familjet pr t kaluar nj jav pushime n Tajvan. Ishte hera e par pas 60 vjetsh q ndodhte nj gj e till. Tashm fmijt e atyre q jan arratisur nga Tajvani kthehen n vendet e origjins dhe martohen, televizioni kinez sht pushtuar nga telenovelat e prodhuara n ishullin e Taipeit, gjithka sht “Made in China”. N muajt e par t 2010-s, 1.3 milion turist kinez i kaluan pushime n Tajvan dhe nga viti tjetr mendohet se kjo shifr do t rritet m shum.