Korniza pr nj Banana-Republik
Indiferenca me t ciln po prcillet dokumenti i ekipit negociator t Kosovs, Korniza pr Mbrojtjen e t Drejtave t Komuniteteve n Kosov, sht edhe nj dshmi e topitjes, mbase edhe e shplarjes s trurit, q ka ndodhur pr kto shtat vite n kt vend. Oferta q sht sintetizuar n kt dokument, e cimenton pr nj periudh afatgjate nj gjendje, q ka qen rezultat i administrimit ndrkombtar civilo-ushtarak dhe i nj periudhe kalimtare. Po ashtu, disa nga zgjidhjet q kan ekzistuar lidhur me pakicat, kan mundur t kuptohen e t pranohen n kontekstin e nj shoqrie t posadal nga lufta, por sht e paimagjinueshme q ato t shndrrohen n zgjidhje edhe pr nj shoqri normale dhe nj shtet qytetar, far synohet t krijohet pas definimit t statusit t Kosovs si shtet i pavarur. Mirpo, ndaj zgjidhjeve q ofron ky dokument, nuk ka asnj reagim dhe asnj
diskutim. E tr puna duket se i sht ln n ndrgjegje ekipit t unitetit dhe trupave t tij prfaqsuese, n mnyr q ti lidhet kryet disi ksaj puns s statusit. Kqyrim masanej, nj formul e njohur e viteve t kaluara t politiks kosovare, sht formula q e mbulon edhe kt indiferenc.Por, kur t analizohen me vmendje disa nga zgjidhjet q jan parapar me
kt dokument, sht zor t mos jesh skeptik pr dy gjra, e para pr standardet demokratike dhe e dyta pr funksionimin e shtetit q pritet t formohet. Pse? Dokumenti shpreh pajtimin e ekipit negociator t Kosovs q njzet vende n Kuvendin e Kosovs, i cili i ka gjithsej njqind e njzet ulse, me automatizm tu takojn komuniteteve, dhjet serbve e dhjet komuniteteve t tjera. Pra, ende pa dal n zgjedhje, komunitetet i kan t siguruara njzet vende n Kuvend. N kt mnyr, q n start dmtohet standari i demokracis, sepse standardi i zgjedhjeve t lira dhe demokratike n nj shtet qytetar, parakupton numrimin e votave dhe shprndarjen e mandateve n baz t tyre. Dhnia e mandateve jasht standardit t vots, me kriter etnik, nnkupton dmtimin e atyre q marirn pjes n votime, n kt rast dmtimin e shumics. Edhe me s paku dhjet mandate q mund ti fitojn me pjesmarrje n zgjedhje, komunitetet, disponojn me nj t katrtn e t gjitha ulseve n Kuvend. Fuqia e ksaj vote mund t jet paralizuese. Prandaj, diskriminimi pozitiv i komuniteteve, n kt rast sht diskriminim negativ i shumics s popullsis, vota e s cils rezulton me m pak vler
se sa vota e pakicave.Ndrsa, n nj realitet t till, mund t ndodh demotivimi pr pjesmarrje
n demokraci, e kjo sjell debancimin e skens politike, duke nxjerr fitues edhe parti ose koalicione q realisht nuk kan potenciale pr t qeverisur vendin. Edhe m keq nga kjo q po shohim sot, sepse n kalkulimet e ardhshme, n baz t Kornizs pr Mbrojtjen e t Drejtave t Komuniteteve n Kosov, fare leht mund t ndodh q qeverin ta drejtoj ndonj parti a koalicion i komuniteveve, q i ka mandatet t dhuruara. Teorikisht dhe praktikisht sht e mundshme, ndrkaq se a do t ndodh vrtet, varet nga pazaret e ardhshme, q si edhe deri tash, do t sponsorizohen nga miqt ndrkombtar.
Funksionimi i demokracis parlamentare me mandate t dhuruara, sht i vshtir. Prvoja e ktyre viteve, kur ka ndodhur refuzimi i koalicionit serb pr t marr pjes n punn e Kuvendit, sht argument. Mirpo, n kto
vite t administrimit ndrkombtar, pasojat nuk jan ndjer, sepse qeverisja faktike ka qen dhe ende sht n duart e UNMIK-ut. Por, n nj shtet t pavarur, ku nga puna e Kuvendit varen kualiteti i ligjeve dhe i jets s
qytetarve, bojkotet mund t sjellin komplikime t rnda.Dokumenti nuk e shpreh zemrgjersin mazohiste vetm kur sht fjala pr
Kuvendin, por edhe pr pjesmarrjen e garantuar n qeveri (!!!), gj q sht krejt e palogjikshme. Nse komuniteti serb dhe komunitetet e tjera i kan t garantuara dy poste ministrore, dhe dy poste zvndministrash,
faktikisht i bie se kushdo q e formon qeverin, bhet partner i partive t
komuniteteve, sepse ato jan paraprakisht antare t kabinetit qeveritar! N
kt rast shihet puna me dy kute e komunitetit ndrkombtar. N rastin e Maqedonis injorohet krkesa e nj koalicioni shqiptar, BDI-PPD, pr t marr pjes n qeveri, me motivacionin se jan fitues t zgjedhjeve n trupin elektoral shqiptar. Ndrsa n Kosov strandardi e parasheh q edhe pa marr fare pjes n zgjedhje, me mandate t falura, partit ose koalicionet e komuniteteve, domosdoshmrisht jan participuese n kabinetin qeveritar! Edhe nga praktika e qeveris aktuale t Kosovs, mund t
formsohet nj parashikim se mund t ket bllokime t ministrive edhe n Kosovn e pavarur (si ndodh aktualisht me Ministrin e Bujqsis). Prandaj, minimumi q duhet
n Korniz sht q t parashihet marrja e mandateve t dhuruara, n rast se ndodh bojktoti pr nj periudh tremujore. Nse kjo
nuk parashihet, mund t ket jo vetm bllokim t puns po dhe komplikim t marrdhnieve ndretnike n vend.Oferta pr prbrjen e Komisionit t Pavarur t Mediave sht edhe m
zemrgjer: ajo parasheh q n komisionin pesantarsh, dy antar t jen shqiptar, nj serb, nj nga komunitetet e tjera pakic dhe nj ndrkombtar. Nga kjo matematik, nuk sht zor t kuptohet se kush mund t jet pakic
n kt komision! Dhe t mirret me mend se si do t hartohen e si do t zbatohen politikat e mediave n kt vend.Prfundimisht, diskriminimi pozitiv i komuniteteve pakic dhe diskriminim
negativ i shumics, me an t Kushtetuts dhe t ligjeve, nse miratohet kjo Korniz, sht evident. Ndrsa, kjo sht n kundrshtim edhe me pikn 1 t ktij dokumenti, ku thuhet se garancit kundr diskriminimit do t jen
pjes e pandashme e sistemit demokratik n Kosov. Pra, e vrteta sht se me kto zgjidhje q ofrohen, promovohet diskriminimi n t dy drejtimet.E bashkuar me decentralizimin mbi baza etnike dhe me kompetencat enorme q do t ken komunat serbe, vnia n jet e ksaj Kornize, me kt ofert jasht t gjitha standardeve demokratike, do t prodhoj oroditje t
demokracis dhe vshtirsi n funksionimin e nj qeverisjeje efikase.Por, duket se edhe pr kt rast, komuniteti ndrkombar ka nj zgjidhje
praktike: do t krijoj disa faktor t stabilitetit, t cilt do t vendosin rend e rregull, me dgjueshmri ekstreme ndaj tyre e me arroganc ekstreme ndaj qytetarve t vet. Meq kt pun m s miri e kryejn politikant dhe qeveritart e korruptuar dhe t shantazhuar, komuniteti ndrkombtar qysh tash e ka t siguruar suksesin e vet n krijimin e nj
armate politikansh dhe qeveritarsh q do tia ojn n vend amanetin:
krijimin e nj banana- republike e cila do tu grditet edhe idealistve m t mdhenj.
diskutim. E tr puna duket se i sht ln n ndrgjegje ekipit t unitetit dhe trupave t tij prfaqsuese, n mnyr q ti lidhet kryet disi ksaj puns s statusit. Kqyrim masanej, nj formul e njohur e viteve t kaluara t politiks kosovare, sht formula q e mbulon edhe kt indiferenc.Por, kur t analizohen me vmendje disa nga zgjidhjet q jan parapar me
kt dokument, sht zor t mos jesh skeptik pr dy gjra, e para pr standardet demokratike dhe e dyta pr funksionimin e shtetit q pritet t formohet. Pse? Dokumenti shpreh pajtimin e ekipit negociator t Kosovs q njzet vende n Kuvendin e Kosovs, i cili i ka gjithsej njqind e njzet ulse, me automatizm tu takojn komuniteteve, dhjet serbve e dhjet komuniteteve t tjera. Pra, ende pa dal n zgjedhje, komunitetet i kan t siguruara njzet vende n Kuvend. N kt mnyr, q n start dmtohet standari i demokracis, sepse standardi i zgjedhjeve t lira dhe demokratike n nj shtet qytetar, parakupton numrimin e votave dhe shprndarjen e mandateve n baz t tyre. Dhnia e mandateve jasht standardit t vots, me kriter etnik, nnkupton dmtimin e atyre q marirn pjes n votime, n kt rast dmtimin e shumics. Edhe me s paku dhjet mandate q mund ti fitojn me pjesmarrje n zgjedhje, komunitetet, disponojn me nj t katrtn e t gjitha ulseve n Kuvend. Fuqia e ksaj vote mund t jet paralizuese. Prandaj, diskriminimi pozitiv i komuniteteve, n kt rast sht diskriminim negativ i shumics s popullsis, vota e s cils rezulton me m pak vler
se sa vota e pakicave.Ndrsa, n nj realitet t till, mund t ndodh demotivimi pr pjesmarrje
n demokraci, e kjo sjell debancimin e skens politike, duke nxjerr fitues edhe parti ose koalicione q realisht nuk kan potenciale pr t qeverisur vendin. Edhe m keq nga kjo q po shohim sot, sepse n kalkulimet e ardhshme, n baz t Kornizs pr Mbrojtjen e t Drejtave t Komuniteteve n Kosov, fare leht mund t ndodh q qeverin ta drejtoj ndonj parti a koalicion i komuniteveve, q i ka mandatet t dhuruara. Teorikisht dhe praktikisht sht e mundshme, ndrkaq se a do t ndodh vrtet, varet nga pazaret e ardhshme, q si edhe deri tash, do t sponsorizohen nga miqt ndrkombtar.
Funksionimi i demokracis parlamentare me mandate t dhuruara, sht i vshtir. Prvoja e ktyre viteve, kur ka ndodhur refuzimi i koalicionit serb pr t marr pjes n punn e Kuvendit, sht argument. Mirpo, n kto
vite t administrimit ndrkombtar, pasojat nuk jan ndjer, sepse qeverisja faktike ka qen dhe ende sht n duart e UNMIK-ut. Por, n nj shtet t pavarur, ku nga puna e Kuvendit varen kualiteti i ligjeve dhe i jets s
qytetarve, bojkotet mund t sjellin komplikime t rnda.Dokumenti nuk e shpreh zemrgjersin mazohiste vetm kur sht fjala pr
Kuvendin, por edhe pr pjesmarrjen e garantuar n qeveri (!!!), gj q sht krejt e palogjikshme. Nse komuniteti serb dhe komunitetet e tjera i kan t garantuara dy poste ministrore, dhe dy poste zvndministrash,
faktikisht i bie se kushdo q e formon qeverin, bhet partner i partive t
komuniteteve, sepse ato jan paraprakisht antare t kabinetit qeveritar! N
kt rast shihet puna me dy kute e komunitetit ndrkombtar. N rastin e Maqedonis injorohet krkesa e nj koalicioni shqiptar, BDI-PPD, pr t marr pjes n qeveri, me motivacionin se jan fitues t zgjedhjeve n trupin elektoral shqiptar. Ndrsa n Kosov strandardi e parasheh q edhe pa marr fare pjes n zgjedhje, me mandate t falura, partit ose koalicionet e komuniteteve, domosdoshmrisht jan participuese n kabinetin qeveritar! Edhe nga praktika e qeveris aktuale t Kosovs, mund t
formsohet nj parashikim se mund t ket bllokime t ministrive edhe n Kosovn e pavarur (si ndodh aktualisht me Ministrin e Bujqsis). Prandaj, minimumi q duhet
n Korniz sht q t parashihet marrja e mandateve t dhuruara, n rast se ndodh bojktoti pr nj periudh tremujore. Nse kjo
nuk parashihet, mund t ket jo vetm bllokim t puns po dhe komplikim t marrdhnieve ndretnike n vend.Oferta pr prbrjen e Komisionit t Pavarur t Mediave sht edhe m
zemrgjer: ajo parasheh q n komisionin pesantarsh, dy antar t jen shqiptar, nj serb, nj nga komunitetet e tjera pakic dhe nj ndrkombtar. Nga kjo matematik, nuk sht zor t kuptohet se kush mund t jet pakic
n kt komision! Dhe t mirret me mend se si do t hartohen e si do t zbatohen politikat e mediave n kt vend.Prfundimisht, diskriminimi pozitiv i komuniteteve pakic dhe diskriminim
negativ i shumics, me an t Kushtetuts dhe t ligjeve, nse miratohet kjo Korniz, sht evident. Ndrsa, kjo sht n kundrshtim edhe me pikn 1 t ktij dokumenti, ku thuhet se garancit kundr diskriminimit do t jen
pjes e pandashme e sistemit demokratik n Kosov. Pra, e vrteta sht se me kto zgjidhje q ofrohen, promovohet diskriminimi n t dy drejtimet.E bashkuar me decentralizimin mbi baza etnike dhe me kompetencat enorme q do t ken komunat serbe, vnia n jet e ksaj Kornize, me kt ofert jasht t gjitha standardeve demokratike, do t prodhoj oroditje t
demokracis dhe vshtirsi n funksionimin e nj qeverisjeje efikase.Por, duket se edhe pr kt rast, komuniteti ndrkombar ka nj zgjidhje
praktike: do t krijoj disa faktor t stabilitetit, t cilt do t vendosin rend e rregull, me dgjueshmri ekstreme ndaj tyre e me arroganc ekstreme ndaj qytetarve t vet. Meq kt pun m s miri e kryejn politikant dhe qeveritart e korruptuar dhe t shantazhuar, komuniteti ndrkombtar qysh tash e ka t siguruar suksesin e vet n krijimin e nj
armate politikansh dhe qeveritarsh q do tia ojn n vend amanetin:
krijimin e nj banana- republike e cila do tu grditet edhe idealistve m t mdhenj.