Korrupsioni dhe Integrimi
Komisioni Bashkimit Europian e shtyri edhe 4 muaj vlersimin pr integrimin apo mos integrimin e Bullgaris dhe t Rumanis n fillim t vitit 2007.Ai nprmjet nj raporti prej 40 faqesh tregoi se integrimi tashm nuk sht nj shaka,por nj detyrim i gjithanshm pr plotsimin e statndarteve dhe prinsipteve t nevojshme pr tu
pjes e tij.
Raporti Komisionit, veanrisht n kapitullin pr zhvillimet dhe gjndjen n Bullagri ishte shum domethns pr situatn dhe zhvillimet aktuale n Shqipri. Pa mjaftueshmria n pavarsin e pushtetit gjyqsor, n luftn kundr korrupsionit dhe krimit t organizuar ishin shkaqet kryesore q solln shtyrjen e pranimit t Bullgaris n kohn q pritej.Vendimi q u muar pr Bullagrin ishte i detyrueshm t merrej edhe pr Rumanin, e cila ishte n t njjtin standart integrimi. Aq m tepr q n Raportin e Avancuar t Komisionit te Bashkimit Europian t vitit 2005, Bullgaria n luftn kundr korrupsionit ishte m e suksesshme se sa Rumania.Por, sht e uditshme se si Rumania pr nj vit mbylli ndryshimin q kishte me Bullgarin dhe e kaloi at. Vern e vitit 2006, n krye t lufts kundr korrupsionit erdhi nj prokuror me emrin Daniel Morar .
Prej asaj dite e n vazhdimsi Morari ndodhej n faqet e para t shtypit. Numri i padive q hapi me ekipin e tij, i cili prbhej prej 120 hetuesish, 170 policsh dhe 45 specialistsh i kalonte t 850-at. Nj pun intensive dhe me objekt,dit e nat. Katr ish ministra me 9 deputet i oi pr gjykim n gjykat.Vazhdon gjykimi i ish kryeministrit, Adrian Nastase, i cili akuzohet pr marrje komisioni n shumn e 700 mij dollarve. N radh ishte edhe Ionel Mantog,emr i fuqishm i partis n pushtet. Nuk ka prfunduar; u arrestuan me qindra npuns q ishin implikuar n korrupsion dhe ryshvete n punt publike, n banka, n hetuesi,n polici. Ai, vendosmrin e tij e shprehte n kt mnyr: "Pa hetuesi dhe gjyqsor t pastr dhe t fuqishm, nuk mund t fitohet lufta me korrupsionin .
Kjo e vrtet shprehej edhe n raportin e Komisionit Europian, ku nnvizohej se "Rumania n luftn kundr korrupsionit dhe ryshvetit vepron me aq shpejtsi, si do vnd q sht antar i Bashkimit Europian. Por, n vendet ish komuniste gjat periudhs s tranzicionit u fuqizuan grupe t caktuara deri n krijimin e mafies, mafje t cilat mbritn t jen m t fuqishme se sa vet shteti. Kt e provoi edhe Bullgaria. Vlersimin e gjndjes s ktij vendi e ka shprehur mjaft qart ish kryetari i shtetit, Jelio Jelev : "Korrrupsioni u prhap n t gjitha organet e shtetit. U krijua nj situat e frikshme! Cdo rrug q u przgjodh pr t luftuar korrupsionin q ishte kthyer smundja e sitemit, n vend t prmirsimit situata shkonte drejt vdekjes. Prandaj nse organizatat kriminale nuk luftohen n kohn e duhur ato mbrijn n nivelet m t larta t organizimit t tyre, q emrtohen mafia.Mafia i bnte llogarite mu n qndr t kryeqytetit t Bullgaris, Sofje.
Kriminelt e paguar ose me qira pr 5 vjet vran 170 persona prpara syve t t gjithve. Asnjri prej ktyre kriminelve nuk u kap. U zhvillua me ritme t shpejta trafikimi i armve dhe lndve narkotike, pastrimi i parave t zeza, tregtimi i pasaportave fallco, trafikimi njerzor, trafikimi mishit(grave )t bardh etj. N Bullgari u formuan veprimtarie mafioze t do lloji, sic ishte edhe trafikimi i fmijve!. Ktyre shtoi edhe vartsin e prokuroris dhe gjyqsorit nga politika dhe burokracia e lart. Njra nga kazinot m t mdha t Bullgaris ndodhet prball parlamentit. Me gjith kt tablo, mbas 4 muajsh Bashkimi Europian a mund ti ndizte kartn jeshile Bullgaris? Ajo me presionet politike edhe mund ta marrte OK-un, por Bashkimi Europian n Bullgari futi mekanizimin e kontrollit t funksionimit t drejtsis dhe t punve t brendhme.
Nj mekanizm q nuk sht prdorur ndaj asnj antari tjetr Europian. Megjithat Bullgaraia ka ecur me shpejtsi n ndrtimin dhe funksioninimin e shtetit ligjor.Kshtu, ajo prej vitit 1992 e deri n fillim t 2007-s ka patur vetm dy prokuror te prgjithshm, t cilt jan me mandat 7 vjecar. Pra politika nuk e ka aq t leht sa n Shqipri pr t shkarkuar Prokurorin e Prgjithshm, Drejtorin e Prgjithshm t Policis s Shtetit, Kryetarin e Shrbimit nformativ Kombtar, Drejtorin e Prgjithshm t Doganave, Drejtorin e Prgjithshm t Policis Ndrtimore, Drejtorin e Prgjithshm t Tatimeve etj, t cilt i ka ln pa nj mandat kohor t prcaktuar. Me ardhjen n pushtet t koalicionit t djatht t drejtuar nga Partia Demokratike, propaganda ndaj korrupsionit dhe trafikut t organizuar pushtoi t gjith hapsirat e politiks dhe t mediave.
Por deri tani,ashtu si e vlersoi ditt e fundit edhe Departamenti Amerikan i Shtetit, lufta kundr korrupsionit dhe trafikut t organizuar sht akoma e dobr.N Shqipri kjo luft sht prqndruar n nivelet e dyta dhe t treta dhe jo n nivelin e lart t politiks,t qeveris dhe administrtats shtetrore. Pra, qeveria Berisha nuk pati suksesin q pritej n luftn kundr korrupsionit dhe krimit t organizuar. Ajo korrupsionin e zhvilloi shum n emrimet jasht kritereve te nj sasie t konsiderueshme npunsish t larte dhe t mesm, n diplomaci dhe n polici, n dogana dhe n tatime. Marrja n administrat e militantve t Partis Dempkratike duke larguar shum kuadro me stausin e punonjsit civil,sot n shum vende pune paguhen dy vet: militanti partis n pushtet dhe i larguari q ka fituar gjyqin e largimit t padrejt. Gjat kohs s qeversjes socialiste kan ndodhur skandale ,si ishte ai i vjedhjes s floririt n tunelet e siguris s lart n Krrab, skandali pasaportave, t cilin me t drejt Gjykata Kushtetuese e riktheu pr rigjykim n Gjykatn e Lart,tenderat e KESH-it, shitja me nj cmim t pa prfillshm t Hotel Tirans, ku vetm shpenzimet e rikonstruksionit t
ktij hoteli jan m t mdha se sa parat q mori shteti, cilsia e dobt e investimeve publike n ndrtimin e autostradave,etj etj, nj pjes e t cilave vazhdojn edh nga qeveria Berisha.Ose zvarritja e pa justifikuar n privatizimin e TELECOM-it pr 2 vjet duke i dhn mundsi fuqizimit t monomolit grek te AMC dhe VODAFON-it n kurris t qytetarve t vndit.
Pra, lufta kundr korrupsionit, trafiqeve dhe krimit t organizuar duhet t kapet pr brirsh, n nivelet e larta t vendimarrjes s tenderave, privatizimeve dhe te emrimeve. Ajo vecanrisht duhet t ket objektiv kryeministrat,ministrat dhe drejtort qndror q kan n dor menaxhimin e shumave t mdha. Q ata vjedhin nprmjet tenderave dhe veprimataraive t tjera sht e pa diskutueshme. Mjafton t shikosh nj ndryshim rrnjsor n jetn e tyre dhe familjeve t tyre, n makinat luks, n veshjet shik n shtpit q sigurojn dhe n mobilimin e tyre,n shkollat private q drgojn fmijt e tyre, ne pushimet q bjn etj etj, t cilat nuk mund t realizohen kurr me rrogn q kan n borderot zyrtare.
Ky prfitim i jashtligjshm q kan siguruar deri tani kto nivele, ka krijuar nj karrierizm t pa shoq pr rimarrjen e pushtetit me cdo cmim.Ndrsa pr forcimin e pushtetit gjyqsor dhe t prokuroris, krahas rritjes s pavarsis s tyre nga politika, duhet t ngrihet e forcohet m shume sistemi ligjor i kontrollit dhe verifikimit t veprimtaris dhe rezultateve t tyre.Por sado t jet e suksessheme prkohsisht lufta ndaj korrupsionit, trafiqeve dhe krimit t organizuar, duke arrestuar dhe ndehkuar nj pjes t konsiderueshme t t implikuarve,ai prsri do t rigjallerohet, nse krahas ksaj lufte t nisur nuk merren masa pe t shruar smundjet q i lindin ryshfetin, korrupsionin, trafiqet dhe krimin e organizuar. Papunsia masive, rrogat shum t ulta t pensionistve dhe t punonjsve t shrbimeve publike dhe private, mungesa e tregjeve, cmimet shum t larta q nuk mund t prballohen nga t ardhurat financiare, rritja e mimeve t pa prballueshme t faturave t energjis, ujit, ambinetit, televizorit, t komunikimit me celeular, ndryshimi madh n zhvillimin ekonomik dhe social-kulturor midis rajoneve t vndit, mos arsimimi n shkoll i nj pjese t rndesishme e fmijve n shkollat fillore dhe nntvjecare prbjn shkaqet reale t burimeve nga lindin korrupsioni, trafiqet dhe krimi i organizuar.
Prandaj lufta ndaj ktyre smundjeve t njerzimit duhet t bhet paralele me shrimin e burimeve q i lindin dhe i rrisin kto smundje. Lufta e nj anshme e ktyre smundjeve do t ket suksese t prkohshme dhe ato prsri do t rigjallrohet e do t prbjn probleme pr shoqrin ton q krkon t integrohet n Europ. Por Komisioni Bashkimit Europian me t drejt tashm i ka rritur shum krkesat dhe verifikimet e plotsimit t prinsipteve dhe normave t integrimit. Kto krkesa do te vijn n shtrngim edhe pr faktin se kapacitet thithse t Unionit pr nj koh t konsideruseshme jan shum t kufizuara.
*Drejtor i Institutit te Politikave te Siguris Kombtare.
Instituti_pol_sig_kombetar@yahoo.com
pjes e tij.
Raporti Komisionit, veanrisht n kapitullin pr zhvillimet dhe gjndjen n Bullagri ishte shum domethns pr situatn dhe zhvillimet aktuale n Shqipri. Pa mjaftueshmria n pavarsin e pushtetit gjyqsor, n luftn kundr korrupsionit dhe krimit t organizuar ishin shkaqet kryesore q solln shtyrjen e pranimit t Bullgaris n kohn q pritej.Vendimi q u muar pr Bullagrin ishte i detyrueshm t merrej edhe pr Rumanin, e cila ishte n t njjtin standart integrimi. Aq m tepr q n Raportin e Avancuar t Komisionit te Bashkimit Europian t vitit 2005, Bullgaria n luftn kundr korrupsionit ishte m e suksesshme se sa Rumania.Por, sht e uditshme se si Rumania pr nj vit mbylli ndryshimin q kishte me Bullgarin dhe e kaloi at. Vern e vitit 2006, n krye t lufts kundr korrupsionit erdhi nj prokuror me emrin Daniel Morar .
Prej asaj dite e n vazhdimsi Morari ndodhej n faqet e para t shtypit. Numri i padive q hapi me ekipin e tij, i cili prbhej prej 120 hetuesish, 170 policsh dhe 45 specialistsh i kalonte t 850-at. Nj pun intensive dhe me objekt,dit e nat. Katr ish ministra me 9 deputet i oi pr gjykim n gjykat.Vazhdon gjykimi i ish kryeministrit, Adrian Nastase, i cili akuzohet pr marrje komisioni n shumn e 700 mij dollarve. N radh ishte edhe Ionel Mantog,emr i fuqishm i partis n pushtet. Nuk ka prfunduar; u arrestuan me qindra npuns q ishin implikuar n korrupsion dhe ryshvete n punt publike, n banka, n hetuesi,n polici. Ai, vendosmrin e tij e shprehte n kt mnyr: "Pa hetuesi dhe gjyqsor t pastr dhe t fuqishm, nuk mund t fitohet lufta me korrupsionin .
Kjo e vrtet shprehej edhe n raportin e Komisionit Europian, ku nnvizohej se "Rumania n luftn kundr korrupsionit dhe ryshvetit vepron me aq shpejtsi, si do vnd q sht antar i Bashkimit Europian. Por, n vendet ish komuniste gjat periudhs s tranzicionit u fuqizuan grupe t caktuara deri n krijimin e mafies, mafje t cilat mbritn t jen m t fuqishme se sa vet shteti. Kt e provoi edhe Bullgaria. Vlersimin e gjndjes s ktij vendi e ka shprehur mjaft qart ish kryetari i shtetit, Jelio Jelev : "Korrrupsioni u prhap n t gjitha organet e shtetit. U krijua nj situat e frikshme! Cdo rrug q u przgjodh pr t luftuar korrupsionin q ishte kthyer smundja e sitemit, n vend t prmirsimit situata shkonte drejt vdekjes. Prandaj nse organizatat kriminale nuk luftohen n kohn e duhur ato mbrijn n nivelet m t larta t organizimit t tyre, q emrtohen mafia.Mafia i bnte llogarite mu n qndr t kryeqytetit t Bullgaris, Sofje.
Kriminelt e paguar ose me qira pr 5 vjet vran 170 persona prpara syve t t gjithve. Asnjri prej ktyre kriminelve nuk u kap. U zhvillua me ritme t shpejta trafikimi i armve dhe lndve narkotike, pastrimi i parave t zeza, tregtimi i pasaportave fallco, trafikimi njerzor, trafikimi mishit(grave )t bardh etj. N Bullgari u formuan veprimtarie mafioze t do lloji, sic ishte edhe trafikimi i fmijve!. Ktyre shtoi edhe vartsin e prokuroris dhe gjyqsorit nga politika dhe burokracia e lart. Njra nga kazinot m t mdha t Bullgaris ndodhet prball parlamentit. Me gjith kt tablo, mbas 4 muajsh Bashkimi Europian a mund ti ndizte kartn jeshile Bullgaris? Ajo me presionet politike edhe mund ta marrte OK-un, por Bashkimi Europian n Bullgari futi mekanizimin e kontrollit t funksionimit t drejtsis dhe t punve t brendhme.
Nj mekanizm q nuk sht prdorur ndaj asnj antari tjetr Europian. Megjithat Bullgaraia ka ecur me shpejtsi n ndrtimin dhe funksioninimin e shtetit ligjor.Kshtu, ajo prej vitit 1992 e deri n fillim t 2007-s ka patur vetm dy prokuror te prgjithshm, t cilt jan me mandat 7 vjecar. Pra politika nuk e ka aq t leht sa n Shqipri pr t shkarkuar Prokurorin e Prgjithshm, Drejtorin e Prgjithshm t Policis s Shtetit, Kryetarin e Shrbimit nformativ Kombtar, Drejtorin e Prgjithshm t Doganave, Drejtorin e Prgjithshm t Policis Ndrtimore, Drejtorin e Prgjithshm t Tatimeve etj, t cilt i ka ln pa nj mandat kohor t prcaktuar. Me ardhjen n pushtet t koalicionit t djatht t drejtuar nga Partia Demokratike, propaganda ndaj korrupsionit dhe trafikut t organizuar pushtoi t gjith hapsirat e politiks dhe t mediave.
Por deri tani,ashtu si e vlersoi ditt e fundit edhe Departamenti Amerikan i Shtetit, lufta kundr korrupsionit dhe trafikut t organizuar sht akoma e dobr.N Shqipri kjo luft sht prqndruar n nivelet e dyta dhe t treta dhe jo n nivelin e lart t politiks,t qeveris dhe administrtats shtetrore. Pra, qeveria Berisha nuk pati suksesin q pritej n luftn kundr korrupsionit dhe krimit t organizuar. Ajo korrupsionin e zhvilloi shum n emrimet jasht kritereve te nj sasie t konsiderueshme npunsish t larte dhe t mesm, n diplomaci dhe n polici, n dogana dhe n tatime. Marrja n administrat e militantve t Partis Dempkratike duke larguar shum kuadro me stausin e punonjsit civil,sot n shum vende pune paguhen dy vet: militanti partis n pushtet dhe i larguari q ka fituar gjyqin e largimit t padrejt. Gjat kohs s qeversjes socialiste kan ndodhur skandale ,si ishte ai i vjedhjes s floririt n tunelet e siguris s lart n Krrab, skandali pasaportave, t cilin me t drejt Gjykata Kushtetuese e riktheu pr rigjykim n Gjykatn e Lart,tenderat e KESH-it, shitja me nj cmim t pa prfillshm t Hotel Tirans, ku vetm shpenzimet e rikonstruksionit t
ktij hoteli jan m t mdha se sa parat q mori shteti, cilsia e dobt e investimeve publike n ndrtimin e autostradave,etj etj, nj pjes e t cilave vazhdojn edh nga qeveria Berisha.Ose zvarritja e pa justifikuar n privatizimin e TELECOM-it pr 2 vjet duke i dhn mundsi fuqizimit t monomolit grek te AMC dhe VODAFON-it n kurris t qytetarve t vndit.
Pra, lufta kundr korrupsionit, trafiqeve dhe krimit t organizuar duhet t kapet pr brirsh, n nivelet e larta t vendimarrjes s tenderave, privatizimeve dhe te emrimeve. Ajo vecanrisht duhet t ket objektiv kryeministrat,ministrat dhe drejtort qndror q kan n dor menaxhimin e shumave t mdha. Q ata vjedhin nprmjet tenderave dhe veprimataraive t tjera sht e pa diskutueshme. Mjafton t shikosh nj ndryshim rrnjsor n jetn e tyre dhe familjeve t tyre, n makinat luks, n veshjet shik n shtpit q sigurojn dhe n mobilimin e tyre,n shkollat private q drgojn fmijt e tyre, ne pushimet q bjn etj etj, t cilat nuk mund t realizohen kurr me rrogn q kan n borderot zyrtare.
Ky prfitim i jashtligjshm q kan siguruar deri tani kto nivele, ka krijuar nj karrierizm t pa shoq pr rimarrjen e pushtetit me cdo cmim.Ndrsa pr forcimin e pushtetit gjyqsor dhe t prokuroris, krahas rritjes s pavarsis s tyre nga politika, duhet t ngrihet e forcohet m shume sistemi ligjor i kontrollit dhe verifikimit t veprimtaris dhe rezultateve t tyre.Por sado t jet e suksessheme prkohsisht lufta ndaj korrupsionit, trafiqeve dhe krimit t organizuar, duke arrestuar dhe ndehkuar nj pjes t konsiderueshme t t implikuarve,ai prsri do t rigjallerohet, nse krahas ksaj lufte t nisur nuk merren masa pe t shruar smundjet q i lindin ryshfetin, korrupsionin, trafiqet dhe krimin e organizuar. Papunsia masive, rrogat shum t ulta t pensionistve dhe t punonjsve t shrbimeve publike dhe private, mungesa e tregjeve, cmimet shum t larta q nuk mund t prballohen nga t ardhurat financiare, rritja e mimeve t pa prballueshme t faturave t energjis, ujit, ambinetit, televizorit, t komunikimit me celeular, ndryshimi madh n zhvillimin ekonomik dhe social-kulturor midis rajoneve t vndit, mos arsimimi n shkoll i nj pjese t rndesishme e fmijve n shkollat fillore dhe nntvjecare prbjn shkaqet reale t burimeve nga lindin korrupsioni, trafiqet dhe krimi i organizuar.
Prandaj lufta ndaj ktyre smundjeve t njerzimit duhet t bhet paralele me shrimin e burimeve q i lindin dhe i rrisin kto smundje. Lufta e nj anshme e ktyre smundjeve do t ket suksese t prkohshme dhe ato prsri do t rigjallrohet e do t prbjn probleme pr shoqrin ton q krkon t integrohet n Europ. Por Komisioni Bashkimit Europian me t drejt tashm i ka rritur shum krkesat dhe verifikimet e plotsimit t prinsipteve dhe normave t integrimit. Kto krkesa do te vijn n shtrngim edhe pr faktin se kapacitet thithse t Unionit pr nj koh t konsideruseshme jan shum t kufizuara.
*Drejtor i Institutit te Politikave te Siguris Kombtare.
Instituti_pol_sig_kombetar@yahoo.com