Kriza, bankat abuzojne me interesat
Diferenca e normave te interesit ndermjet kredive dhe depozitave, ne sistemin bankar shqiptar eshte rritur dukshem kete vit. Kjo do te thote se interesat qe bankat marrin per kredite ndaj klienteve te tyre jane shume me te larta se, normat e interesit qe ofrojne per kursimet e qytetareve. Sipas nje vezhgimi te Bankes se Shqiperise per kete qellim, kostoja e ndermjetesimit ne leke, eshte rritur ne gjate 2009. Per monedhen vendase diferenca ndermjet interesit te kredive dhe depozitave eshte rezulton 6.61 pike perqindjeje nga 5.81 pike perqindjeje, qe ishte ne fund te 2008. Gjithashtu diferenca e interesave per kredite dhe depozitat eshte thelluar edhe per monedhen evropiane. Norma mesatare e ndermjetesimit per monedhen evropiane eshte rritur ne 5.14 pike perqindjeje, krahasuar me 4.76 pike perqindjeje qe ishte ne funt e 2008. Autoriteti qendror bankar njofton se, kjo rritje ka ardhur kryesisht si pasoje e uljes se interesave per depozitat dhe rritjes se lehte te interesave te kredise ne te dyja monedhat. Deklaratat paralajmeruese se, bankat e nivelit te dyte nuk bejne loje te ndershme me klientet jane dhene me pare edhe nga Fondi Monetar Nderkombetar dhe Banka e Shqiperise. Ne nje studim te meparshem te FMN thuhet se eshte evidentuar, se ne sistemin bankar shqiptar kostoja e ndermjetesimit ka ardhur vazhdimisht ne rritje. Kjo rritje e larte i referohet rritjes se investimeve te bankave ne aktivitet me rrezik me te larte dhe ndryshimit te struktures se depozitave ne favor te atyre ne valute, me norma me te uleta interesi. Kostot e larta te ndermjetesimit pengojne zhvillimin ekonomik dhe tregojne mungese eficence ne sistemin bankar. Per te siguruar fitime te larta, bankat ne vendin tone abuzojne me dhenien e kredive si ne drejtim te normave te larta te interesit, ashtu edhe ne drejtim te transparences. Kete konstatimin e ka bere edhe Banka e Shqiperise. Shqetesimi i Bankes Qendrore qendron ne faktin qe bankat, me se shumti e japin huane ne valute, nderkohe qe te ardhurat jane ne leke. Norma e interesit, eshte cmimi i parase se dhene ose te marre hua. Prandaj niveli i saj percaktohet ne radhe te pare nga kerkesa dhe oferta per kredi e depozita. Per shembull nese rritet kerkesa per kredi, atehere edhe cmimi i kredise, d.m.th. norma e interesit, rritet dhe e anasjellta. Niveli i normave te interesit ka nje ndikim te konsiderueshem ne ekonomi. Kur normat e interesit jane te uleta, atehere eshte me e lehte per njerezit te marrin hua per te blere banesa, pajisje shtepie, automobile. Duke u shtuar blerjet rritet kerkesa per prodhimin e pajisjeve dhe automobilave apo ndertimin e banesave, rritet aktiviteti per shoqerite qe i tregtojne apo firmat qe i prodhojne. Keto te fundit, per te perballuar kerkesat e rritura, investojne me shume ne kapacitetin prodhues e ndertues, hapin vende te reja pune dhe keto investime shtese i financojne duke marre kredi nga bankat. Ne kete menyre, ekonomia zhvillohet. Nderkohe keto perfitime humbasin kur norma e interesit eshte e larte. Nje norme e larte interesi nuk ndikon shume tek niveli i depozitimeve. Nga njera ane, depozituesit rrisin kursimet per te perfituar prej normes se larte te interesit dhe nga ana tjeter, rritja e te ardhurave prej depozitave i ben ata te ndihen me te pasur, per pasoje te shpenzojne me teper.
Loja me interesat, bankat zmadhojne fitimin
Zbatimi i njeanshem i politikave monetare te Bankes Qendrore Evropiane dhe Bankes se Shqiperise i maksimizon fitimet e bankave ne menyre abuzive. Bankat ne vendin tone kane nje norme fitimi ekstra vetem se, respektojne politiken monetare te bankave qendrore, duke ulur interesat e depozitave dhe duke rritur ate te kredive.
Normat e interesit per kreditimin ne euro nuk jane ndikuar nga ulja e euriborit, i cili pesoi renie te menjehershme pas uljes se normes baze nga BQE, perkundrazi ato jane rritur ne vendin tone. Interesat per depozitat me afat ne euro, gjate muajve janar-shkurt kane shenuar renie te ndjeshme, si pasoje e uljes se normes baze nga BQE dy here, ne muajin dhjetor 2008 (-0.75%) dhe ne janar 2009 (-0.50%). Ulja me 1.25 pike perqindjeje nuk eshte pasqyruar me te njejtin marzh ne interesat e depozitave ne euro ne vendin tone. interesi mesatar ne tre muajt e pare ka shenuar 2.56 per qind nga 2.92 per qind qe rezultoi ne janar ose 0.58 pike perqindjeje me poshte se ne muajin dhjetor te 2008. Nderkohe qe sipas maturimeve, interesat per depozitat 12-mujore kane shenuar 4.47 per qind ne shkurt, 0.24 pike perqindjeje me poshte se ne muajin paraardhes. Normat e interesit per depozitat 3-mujore kane shenuar ulje me 0.84 pike perqindjeje duke u kthyer ne nivelet e meparshme, para ofertave te fundvitit.
Loja me interesat, bankat zmadhojne fitimin
Zbatimi i njeanshem i politikave monetare te Bankes Qendrore Evropiane dhe Bankes se Shqiperise i maksimizon fitimet e bankave ne menyre abuzive. Bankat ne vendin tone kane nje norme fitimi ekstra vetem se, respektojne politiken monetare te bankave qendrore, duke ulur interesat e depozitave dhe duke rritur ate te kredive.
Normat e interesit per kreditimin ne euro nuk jane ndikuar nga ulja e euriborit, i cili pesoi renie te menjehershme pas uljes se normes baze nga BQE, perkundrazi ato jane rritur ne vendin tone. Interesat per depozitat me afat ne euro, gjate muajve janar-shkurt kane shenuar renie te ndjeshme, si pasoje e uljes se normes baze nga BQE dy here, ne muajin dhjetor 2008 (-0.75%) dhe ne janar 2009 (-0.50%). Ulja me 1.25 pike perqindjeje nuk eshte pasqyruar me te njejtin marzh ne interesat e depozitave ne euro ne vendin tone. interesi mesatar ne tre muajt e pare ka shenuar 2.56 per qind nga 2.92 per qind qe rezultoi ne janar ose 0.58 pike perqindjeje me poshte se ne muajin dhjetor te 2008. Nderkohe qe sipas maturimeve, interesat per depozitat 12-mujore kane shenuar 4.47 per qind ne shkurt, 0.24 pike perqindjeje me poshte se ne muajin paraardhes. Normat e interesit per depozitat 3-mujore kane shenuar ulje me 0.84 pike perqindjeje duke u kthyer ne nivelet e meparshme, para ofertave te fundvitit.