Kriza politike n Serbi dhe zgjedhjet e parakoheshme
N turin e dyt t zgjedhjeve presidenciale q u organizuan n Srbi n fillimin e muajit Shkurt rifitoi kandidati me prirje Perndimore ,Boris Tadic. Ai siguroi 50.5 % t votave, ndrsa kandidati radikal Tomislav Nikolic, i cili sht kundr integrimit n Bashkimin Europian e n NATO dhe mbron nevojn e thellimit t marrdhnieve t Beogradit me Moskn mori 47.9 % t votave. Po t mendohet se sa e vshtir ishte fitoria e Tadicit,duke i shtuar asaj edhe mos mbshtetjen e partnerit t koalicionit m t madh, Koshtunics, kuptohet se sa e rndsishme dhe sa e madhe ishte kjo fitore pr vet Srbin,Ballkanin dhe m tej.
Pr m tepr,kryeministri Srbis, Vojisllav Kushtunica me daljen kundr Tadicit n raundin e dyt, dshironte q t mos firmosej Marrveshja Kalimtare Politike e Srbis me Bashkimin Europian dhe n t pastajmen t mos firmosej me at edhe Marrveshja e Stabilizim Asocimit. Justifikim pr kt prdorte drgimin e Misionit Policor dhe Civil t Bashkimit Europian n Kosv ,me t cilin sipas atij nnkuptohej coptimi integritetit territoriat t Srbis. Tadic, i cili nuk pranoi kt shantazh politik q i vinte nga partneri i koalcionit,edhe pse ishte n kushte t vshtira , prsri u rizgjodh president i vndit. Ky prfundim u prit me knaqsi nga opinioni ndrkombtar, por influenca pozitive e ktij rezultati nuk zgjati shum.Deklaratat q bri kryeministri Koshtunica mbas disa ditsh nga shpallja e rezultatit prfundimtar shokoi ,vecanrisht Bashikimin Europian. Pr m tepr, Koshtunica deklaroi se n rast se firmosej Marreveshja Politike Kalimtare q ishte planizuar pr n 7 Shkurt, do t t thoshte rrzimi qeveris. Ashtu sic shikohet ne grafikun e m poshtm, Koshtunica sht nj politikan me rol t rndsishem n Qeverin e Srbis dhe nse dshiron ai, ka mundsin ta rrzoj qeverin aktuale. Pr ta vrtetuar kt sht e nevojshme tu referohemi rezultateve t zgjedhjeve te Janarit 2007, t cilat jan si m posht :
Partia Demokratike e B.Tadic ;65 deputet ,
Partia Demokratike e Serbis e V.Koshtunics ;47 deputet,
Partia Radikale e Srbis e T.Nikolicit ; 81 deputet ,
Partia G17 Plus; 19 deputet,
Partia Liberal Demokrate;15 deputet,
Partia Socialiste e Srbis e Miloshevicit ;16 deputet ,
Partit e Pakicave Kombtare ;7 deputet.Pra ,numri i deputetve n Kuvnd e Srbis ,gjithsej ;250 vnde. Koalicioni i formuar me prparsin e Partis Demokratike t Tadicit, prbht nga deputett e Partis Demokrate Liberale, Partis Demokrate te Srbis s Koshtunics, t G17 Plus-it dhe t pakicave.
Sic shikohet edhe nga ky grafik ,kjo qeveri pa mbshteten e Koshtunics nuk siguron shumicn n kuvnd. Nga ana tjetr, edhe partit q prfaqsojn periudhn e Miloshevicit; Partia Radikale Serbe dhe Partia Socialiste Serbe nuk kan numrin e nevojshm pr t krijuar qeverin. N kt situat, edhe pse vetm me 47 deputet arma startegjike q ndodhet ne dorn e Koshtunics sht prezente. Por, ishin vet Bashkimi Europian dhe Shtetet e Bashkuara t Ameriks q i bn presion Tadacit pr ti dhn karriken e kryeministrit Koshtunics q njihej nga ana e tyre si demokrat dhe prkrahs i Perndimit . Pr m tepr ishte Koshtunica q i servilosej Bashkimit Europian pr t vazhduar diskutimet e Marrveshjes s Stabilizim Asocimit n Maj t vitit 2007 dhe q tani e refuzon Marrveshjen Politike Kalimtare q i propozoi Bashkimi Europian. Si prfundim, shfaqja e fytyrs s vrtet e Koshtunics,t cilit i besoi komuniteti ndrkombtar sht treguesi m i mir q shpreh vlersimet e gabura pr t nga ana e BE-s. N takimin q u b midis Tadicit dhe Koshtunics m 11 Shkurt u vrtetua se jo vetm nuk mund t zgjidhej kriza, por ajo do t thellohej edhe m tej.Pr m tepr, n deklarimet q bri ai nuk tha asnj fjali n lidhje me firmosjen e Marrveshjes Politike Kalimtare.
Duke reaguar ashpr ndaj ksaj situate, autoritetet e Partis Demokrate Liberale dshirojn nga Tadaci q t vendos pr shkuarjen n zgjedhje t prgjithshme t parakohshme .
Pr m tepr, n t njjtn dit , nga studentt e universitetit u organizuan mitingje n drejtim t qeveris, t cils ju krkua q objektiv t par t Srbis t vendoste integrimin e vndit n Bashkimin Europian. Natyrisht q vendimi i zgjedhjeve t parakohshme nuk sht nj vendim q mund t merret aq leht nga Tadici. 2.3 milion votat q ai mori n turin e dyt t zgjedhjeve presidenciale jan votat e atyre q dshirojn integrimin e Srbis n Bashkimin Europian. Pr kt arsye ,s bashku me rriskun e madh q prmban, mund t thuhet se pr zgjedhjet e parakohshme do t jen dakort vetm partit me prirje Perndimore. Nga ana tjetr, nse nuk realizohet ky parashikim, Koshtunica do t detyrohet t krijoj qeverin e koalicionit vetm me radikalt, e cila nuk do t jet tjetr gj, vecse vet flijimi tij politik.
Por, shkaku kryesor i mos shkuarjes n zgjedhje t parakohshme e Tadicit ,sht se akoma ai nuk sht formuar si nj politikan i fuqishm dhe trim.Kju u pa n formn m t mir n takimet e koalicionit q ai zhvilloi mbas zgjedhjeve t Janarit 2007. Dhe sado q ai t kishte nevoj n mbshtetjen e Koshtunics,fakti q atij i dha detyrn e kryeministrit,kryetarit t nj partie vetm me 16 % t votave, tregon se nuk i ka
mir llogarit.
Por nuk duhet harruar se Bashkimi Europian duke i
presion si Tadicit edhe Koshtunics, dshironte krijimin e nj qverie t Srbis q ti prafrohej Bashkimit Europian.Por Koshtunica,prvec detyrs s kryeministrit nuk dshironte asgj tjetr dhe si prfundim e hodhi n dor at .Me nj thnie tjetr Tadic, trembet se mbas zgjedhjeve t mundshme t parakohshme do t mund t ket prsri nevojn e partis s Koshtunics.
Nga ana tjetr edhe po ti fitoj zgjedhjet i vetm do t ket peshn m t madhe n qeverisjen q do t krijoj dhe opinioni sllav do ta quaj fajtorin m t madh n shkputjen e Kosovs. Por sido q t jet Tadici rrugn e integrimit n Bashkimin Europian e ka t pa ndrysheshme,ndrsa Koshtunica kmbngul q t shkputen marrdhniet me vndet e Bashkimit Europian qe e njohn pavarsin e Kosovs dhe trheqjen e Srbis nga objektivi antarsimi n Bashkimin Europian.Kt ai e vrtetoi edhe me trheqjen e amabasadorve t Srbis nga kryeqytetet e shteteve t madha q njohn me nj hr paqvarsin e Kosovs.
Gjithashtu me deklarat ultra nacionaliste q ai bri nga podiumi protestave n Beograd nxit direct turmat kundr ambasadave t Ameriks dhe shteteve t tjera n Beograd. Prvec ktyre Koshtunica mbshtet iden q Serbt t krijojn Kuvndin Srb t Kosovs n Kosovn veriore. Por Serbt e Kosovs q prvetsojn politikn e Tadicit gjykojn se kjo lvizje do t prodhonte prfundime shum t rrezikshme.
Sic shikohet Srbia sht prballe dy krizave.E vetmja pik dalje nga kriza qeverisse jan zgjedhjet e prgjithshme t para kohshme dhe Tadic,nga dobsimi i fuqis s mbshtetjes ,sht e nevojshme t marr kt vendim. Pavarsia e Kosovs,me sa kuptohet sht nj zhvillim q ai e kupton dhe e pranon dhe pastaj detyra kryesore e Bashkimit Europian, sht ti spiegoj popullit t Srbis se sht gabim q ta quaj fajtor Tadicin. Pr m tepr Miloshevici, sht vet ai q e prshpejtoi shkputjen e Kosovs nga sovraniteti Srbis me genocidin q zhvilloi. Pr m tepr,kur ai bnte kt genocid kishte marr mbshtetje edhe nga radikalt edhe nga Koshtunica.
Pr kto arsye, sado e vshtir q t jet,Koshtunica q dshiron t rikthej Kosovn brnda kufijve t Srbis, n fakt po prsrit gabimet q bri Miloshevici. Koshtunica, kur mbshtet edhe ndarjen e Kosovs, n fakt punon t prhap n rajonin e Ballkanit Perndimor mungesn e stabilitetit.
Por pr ta realizuar kt ka nevojn e Srbve t Malit t Zi e t Bosnj Hercegovins dhe t Shqiptarve t Lugins s Preshevs e t Maqedonis. Pr m tepr, fuqizizmi i veprimtarive t nacionalizmit q ndodhet n kto vnde, shkon n interes t politiks s Koshtunics.
Pr ta penguar kt sht e nevojshme t mos trhiqet Komuniteti Ndrkombtar n mos ndarjen e Kosovs. N kto zhvillime Koshtunica, do ta humbas mbshtetjen si n Srbi dhe n pjesn e Kosovs dhe do ta fshij veht veten nga arena politike e Srbis. Ai drejt ktij fundi do t shkoj,mbasi sado q t vonohen proceset Europiane, serbt me koh do ta kuptojn t mirn e tyre.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare.
Pr m tepr,kryeministri Srbis, Vojisllav Kushtunica me daljen kundr Tadicit n raundin e dyt, dshironte q t mos firmosej Marrveshja Kalimtare Politike e Srbis me Bashkimin Europian dhe n t pastajmen t mos firmosej me at edhe Marrveshja e Stabilizim Asocimit. Justifikim pr kt prdorte drgimin e Misionit Policor dhe Civil t Bashkimit Europian n Kosv ,me t cilin sipas atij nnkuptohej coptimi integritetit territoriat t Srbis. Tadic, i cili nuk pranoi kt shantazh politik q i vinte nga partneri i koalcionit,edhe pse ishte n kushte t vshtira , prsri u rizgjodh president i vndit. Ky prfundim u prit me knaqsi nga opinioni ndrkombtar, por influenca pozitive e ktij rezultati nuk zgjati shum.Deklaratat q bri kryeministri Koshtunica mbas disa ditsh nga shpallja e rezultatit prfundimtar shokoi ,vecanrisht Bashikimin Europian. Pr m tepr, Koshtunica deklaroi se n rast se firmosej Marreveshja Politike Kalimtare q ishte planizuar pr n 7 Shkurt, do t t thoshte rrzimi qeveris. Ashtu sic shikohet ne grafikun e m poshtm, Koshtunica sht nj politikan me rol t rndsishem n Qeverin e Srbis dhe nse dshiron ai, ka mundsin ta rrzoj qeverin aktuale. Pr ta vrtetuar kt sht e nevojshme tu referohemi rezultateve t zgjedhjeve te Janarit 2007, t cilat jan si m posht :
Partia Demokratike e B.Tadic ;65 deputet ,
Partia Demokratike e Serbis e V.Koshtunics ;47 deputet,
Partia Radikale e Srbis e T.Nikolicit ; 81 deputet ,
Partia G17 Plus; 19 deputet,
Partia Liberal Demokrate;15 deputet,
Partia Socialiste e Srbis e Miloshevicit ;16 deputet ,
Partit e Pakicave Kombtare ;7 deputet.Pra ,numri i deputetve n Kuvnd e Srbis ,gjithsej ;250 vnde. Koalicioni i formuar me prparsin e Partis Demokratike t Tadicit, prbht nga deputett e Partis Demokrate Liberale, Partis Demokrate te Srbis s Koshtunics, t G17 Plus-it dhe t pakicave.
Sic shikohet edhe nga ky grafik ,kjo qeveri pa mbshteten e Koshtunics nuk siguron shumicn n kuvnd. Nga ana tjetr, edhe partit q prfaqsojn periudhn e Miloshevicit; Partia Radikale Serbe dhe Partia Socialiste Serbe nuk kan numrin e nevojshm pr t krijuar qeverin. N kt situat, edhe pse vetm me 47 deputet arma startegjike q ndodhet ne dorn e Koshtunics sht prezente. Por, ishin vet Bashkimi Europian dhe Shtetet e Bashkuara t Ameriks q i bn presion Tadacit pr ti dhn karriken e kryeministrit Koshtunics q njihej nga ana e tyre si demokrat dhe prkrahs i Perndimit . Pr m tepr ishte Koshtunica q i servilosej Bashkimit Europian pr t vazhduar diskutimet e Marrveshjes s Stabilizim Asocimit n Maj t vitit 2007 dhe q tani e refuzon Marrveshjen Politike Kalimtare q i propozoi Bashkimi Europian. Si prfundim, shfaqja e fytyrs s vrtet e Koshtunics,t cilit i besoi komuniteti ndrkombtar sht treguesi m i mir q shpreh vlersimet e gabura pr t nga ana e BE-s. N takimin q u b midis Tadicit dhe Koshtunics m 11 Shkurt u vrtetua se jo vetm nuk mund t zgjidhej kriza, por ajo do t thellohej edhe m tej.Pr m tepr, n deklarimet q bri ai nuk tha asnj fjali n lidhje me firmosjen e Marrveshjes Politike Kalimtare.
Duke reaguar ashpr ndaj ksaj situate, autoritetet e Partis Demokrate Liberale dshirojn nga Tadaci q t vendos pr shkuarjen n zgjedhje t prgjithshme t parakohshme .
Pr m tepr, n t njjtn dit , nga studentt e universitetit u organizuan mitingje n drejtim t qeveris, t cils ju krkua q objektiv t par t Srbis t vendoste integrimin e vndit n Bashkimin Europian. Natyrisht q vendimi i zgjedhjeve t parakohshme nuk sht nj vendim q mund t merret aq leht nga Tadici. 2.3 milion votat q ai mori n turin e dyt t zgjedhjeve presidenciale jan votat e atyre q dshirojn integrimin e Srbis n Bashkimin Europian. Pr kt arsye ,s bashku me rriskun e madh q prmban, mund t thuhet se pr zgjedhjet e parakohshme do t jen dakort vetm partit me prirje Perndimore. Nga ana tjetr, nse nuk realizohet ky parashikim, Koshtunica do t detyrohet t krijoj qeverin e koalicionit vetm me radikalt, e cila nuk do t jet tjetr gj, vecse vet flijimi tij politik.
Por, shkaku kryesor i mos shkuarjes n zgjedhje t parakohshme e Tadicit ,sht se akoma ai nuk sht formuar si nj politikan i fuqishm dhe trim.Kju u pa n formn m t mir n takimet e koalicionit q ai zhvilloi mbas zgjedhjeve t Janarit 2007. Dhe sado q ai t kishte nevoj n mbshtetjen e Koshtunics,fakti q atij i dha detyrn e kryeministrit,kryetarit t nj partie vetm me 16 % t votave, tregon se nuk i ka
mir llogarit.
Por nuk duhet harruar se Bashkimi Europian duke i
presion si Tadicit edhe Koshtunics, dshironte krijimin e nj qverie t Srbis q ti prafrohej Bashkimit Europian.Por Koshtunica,prvec detyrs s kryeministrit nuk dshironte asgj tjetr dhe si prfundim e hodhi n dor at .Me nj thnie tjetr Tadic, trembet se mbas zgjedhjeve t mundshme t parakohshme do t mund t ket prsri nevojn e partis s Koshtunics.
Nga ana tjetr edhe po ti fitoj zgjedhjet i vetm do t ket peshn m t madhe n qeverisjen q do t krijoj dhe opinioni sllav do ta quaj fajtorin m t madh n shkputjen e Kosovs. Por sido q t jet Tadici rrugn e integrimit n Bashkimin Europian e ka t pa ndrysheshme,ndrsa Koshtunica kmbngul q t shkputen marrdhniet me vndet e Bashkimit Europian qe e njohn pavarsin e Kosovs dhe trheqjen e Srbis nga objektivi antarsimi n Bashkimin Europian.Kt ai e vrtetoi edhe me trheqjen e amabasadorve t Srbis nga kryeqytetet e shteteve t madha q njohn me nj hr paqvarsin e Kosovs.
Gjithashtu me deklarat ultra nacionaliste q ai bri nga podiumi protestave n Beograd nxit direct turmat kundr ambasadave t Ameriks dhe shteteve t tjera n Beograd. Prvec ktyre Koshtunica mbshtet iden q Serbt t krijojn Kuvndin Srb t Kosovs n Kosovn veriore. Por Serbt e Kosovs q prvetsojn politikn e Tadicit gjykojn se kjo lvizje do t prodhonte prfundime shum t rrezikshme.
Sic shikohet Srbia sht prballe dy krizave.E vetmja pik dalje nga kriza qeverisse jan zgjedhjet e prgjithshme t para kohshme dhe Tadic,nga dobsimi i fuqis s mbshtetjes ,sht e nevojshme t marr kt vendim. Pavarsia e Kosovs,me sa kuptohet sht nj zhvillim q ai e kupton dhe e pranon dhe pastaj detyra kryesore e Bashkimit Europian, sht ti spiegoj popullit t Srbis se sht gabim q ta quaj fajtor Tadicin. Pr m tepr Miloshevici, sht vet ai q e prshpejtoi shkputjen e Kosovs nga sovraniteti Srbis me genocidin q zhvilloi. Pr m tepr,kur ai bnte kt genocid kishte marr mbshtetje edhe nga radikalt edhe nga Koshtunica.
Pr kto arsye, sado e vshtir q t jet,Koshtunica q dshiron t rikthej Kosovn brnda kufijve t Srbis, n fakt po prsrit gabimet q bri Miloshevici. Koshtunica, kur mbshtet edhe ndarjen e Kosovs, n fakt punon t prhap n rajonin e Ballkanit Perndimor mungesn e stabilitetit.
Por pr ta realizuar kt ka nevojn e Srbve t Malit t Zi e t Bosnj Hercegovins dhe t Shqiptarve t Lugins s Preshevs e t Maqedonis. Pr m tepr, fuqizizmi i veprimtarive t nacionalizmit q ndodhet n kto vnde, shkon n interes t politiks s Koshtunics.
Pr ta penguar kt sht e nevojshme t mos trhiqet Komuniteti Ndrkombtar n mos ndarjen e Kosovs. N kto zhvillime Koshtunica, do ta humbas mbshtetjen si n Srbi dhe n pjesn e Kosovs dhe do ta fshij veht veten nga arena politike e Srbis. Ai drejt ktij fundi do t shkoj,mbasi sado q t vonohen proceset Europiane, serbt me koh do ta kuptojn t mirn e tyre.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare.