Kur Nënë Tereza për Shqipërinë ishte agjente e Vatikanit

Viti 1979. Për herë të parë fliste Lazër Bojaxhiu, vëllai i misionares me çmimin Nobel për paqen.

Viti 1979. Pr her t par fliste Lazr Bojaxhiu, vllai i misionares me mimin “Nobel” pr paqen. “Prej kohe e kam respektuar dshirn pr prmbajtje t Nn Terezs, - thot, - por tani vendosa t flas: bota duhet t njoh mizorin e regjimeve komuniste”. Nj artikull nga Gaetano Salimbeni, sipas biseds me z. Lazr Bojaxhiu n Palermo, dhjetor 1979, botuar n Gente, dhjetor 1979 (nr. 52) dhe janar 1980 (nr.1 )

Nn Tereza, ime motr

Lazr Bojaxhiu jeton prej tridhjet vitesh n Palermo: u largua nga Shqipria n kohn e fashizmit, mbas pushtimit italian dhe ka qen i dnuar me vdekje si ‘kriminel’ nga nj gjykat n Tiran. “Prej kohe e kam respektuar dshirn pr prmbajtje t Nn Terezs, - thot, - por tani vendosa t flas: bota duhet t njoh mizorin e regjimeve komuniste. Me gjith ndrhyrjet e politikanve t gjith kombsive pran qeveris shqiptare, nna jon vdiq pa mundur ta prqafojm edhe nj her as un e as ime motr. Nn Tereza i ka falur, por sht mir q t gjith ta njohin dramn ton”.

***

Ka nj dram t fsheht n jetn e Nn Terezs t Kalkuts, t ciln nuk e ka ditur asnjeri dhe pr t ciln ajo nuk ka dashur t flas kurr. Nuk mundi t prqafonte edhe nj her nnn plak n shtratin e vdekjes. sht nj dram q e ka jetuar n heshtje, duke e ndar vuajtjen me t vetmin njeri q i ka mbetur nga familja: me t vllan. Pikrisht i vllai na e zbulon kt.

“E di se Nn Terezs nuk do t’i plqej t’i lexoj kto gjra npr gazeta, - thot Lazr Bojaxhiu. - Ajo ka qen gjithnj aq e prmbajtur e madje edhe sht ndrojtur t flas pr familjen e vet. ‘E ’jan ankthet tona t vogla prpara tragjedis s miliona qenieve njerzore t cilt vdesin do dit pr buk?’, - m thoshte gjithnj. Pr vite t tr ia kam respektuar kt dshir prmbajtjeje dhe ia kan respektuar sidomos politikant, t cilve Nn Tereza u fliste pr nnn e saj, duke u krkuar t bnin dika. Dhe kta ishin Kenedt dhe De Golt. Asnjeri nuk ia doli dot. Ja, shkruaje kt: Motrs s vogl e t prulur, e cila u pat ardhur n ndihm miliona t braktisurve, ajo q u ka dhn dashuri dhe solidaritet njerzor aq shum njerzve t dshpruar, u ndalua t’i qndronte mbi krye t shtratit t vdekjes nns s vet. Dhe kjo grua e gjor vdiq e dshpruar duke shtrnguar n kraharor nj fotografi t vjetr t njomur me lot. Shkruaje: Kshtu vdesin n nj vend komunist, n Shqipri”.

Lazr Bojaxhiu, qytetar shqiptar, 71 vje, jeton prej tridhjet vitesh n Palermo, ku sht drejtor i degs siciliane t nj enti farmaceutik. sht refugjat politik. La Shqiprin nn fashizm mbas pushtimit italian dhe ishte oficer n ushtrin italiane. Nj gjykat e Tirans e ka dnuar me vdekje si ‘kriminel’; pra nse kthehet - e vrasin. Nna e tij vdiq n Tiran m 1974. Ishte 83 vje.

E fshehta e tmerrshme

“Dua s pari t sqaroj nj pik, - thot vllai i Nn Terezs. - Ne jemi shqiptar, jo jugosllav, si shkruajn nga pak gjith gazetat e bots. Keqkuptimi ka ardhur ngaq Shkupi, qyteti ku jemi lindur, m par ishte shqiptar dhe pastaj i kaloi Jugosllavis. Po ne t gjith vazhdojm t flasim shqip dhe motra ime (e cila di edhe anglisht dhe pak frngjisht) letrat m’i shkruan shqip”.

“Andrallat pr familjen ton, - kujton zoti Lazr, - filluan pikrisht nga kjo luft mes Jugosllavis dhe Shqipris pr zotrimin e Kosovs, krahins ku ndodhet Shkupi dhe q nga siprfaqja sht m e madhe se gjith Shqipria e sotme. Babai yn, Nikoll Bojaxhiu, i cili ishte tregtar i kamur dhe kishte edhe nj siprmarrje ndrtimi (pati ndrtuar teatrin e par n Shkup), ishte i angazhuar edhe politikisht: kuptohet, prpiqej pr t drejtat e popullsis s Kosovs, e cila ndihej dhe dshironte t mbetej shqiptare. sht e qart se kur erdhn jugosllavt, iu desh t vuante t gjitha llojet e shpagimit dhe hakmarrjes. Vdiq i helmuar m 1919, gati 46 vje. Dhe sht e qart, edhe pse nuk thuhet n asnj certifikat mjeksore, u helmua nga jugosllavt”.

M 1919, vitin e vdekjes s Nikoll Bojaxhiut, e ardhshmja motr Tereza (emri i pagzimit t s cils sht Gonxhe, prkthyer italisht Agnese - Anjez) ishte 9 vje meq pati lindur m 27 gusht 1910;

Lazri, vllai ishte 11 vje dhe 13 vje motra e madhe Agata (vdekur m 1976, dy vjet mbas s ms, edhe ajo e vetme dhe e dshpruar). sht pikrisht kjo drama, t ciln motr Tereza e jetoi n heshtje pr shum vite: vdekja e nns dhe motrs.

Lazr Bojaxhiu nuk do t dshironte t shtonte gj tjetr asaj q pati thn: “E di se po hap nj plag ende t pambyllur n zemrn e Nn Terezs dhe q do t mund t mbyllet me vshtirsi, por sht e nevojshme q njerzit ta din si sht vdekja n kt vend. Nse vendosa ta zbuloja t fshehtn e tmerrshme (mund ta kisha
qysh n Oslo gjat ceremonis t dorzimit t mimit “Nobel” nn Terezs), e bj ve pr kt: dshiroj q popujt e gjith bots t’i hapin mir syt”.

Nn Tereza n Shqipri

T kallura n dhé t gjalla

Quhej Drande (emr luleje - drandofile) nna e Agats, Lazrit e Gonxhe Bojaxhiut. “Ishte nj grua me karakter t jashtzakonshm”, - kujton i biri. “Shkatrrimi ekonomik q psuam mbas vdekjes s babait, nuk e ligshtoi. Nuk mundi t rifillonte veprimtarin e dmtuar, por filloi menjher nj veprimtari tregtare me mjaft t ardhura: at t qilimave, qndisjeve dhe prodhimeve t tjera t artizanatit vendas, q lulzonte n gjith vendin. Fundja, u b nn e bab bashk. Dhe kt pun vazhdoi ta bnte pr shum vite, sa koh q familjes iu desh puna e saj. Pastaj lufta (Lufta e Dyt Botrore), shkatrrimi i dyt. Nga Shkupi nna dhe motra q tashm kishin mbetur vetm, mbasi Gonxhja ishte tashm n Indi dhe un n Itali, u shprnguln n Tiran. Dhe atje, me ardhjen n fuqi t komunistve mbetn “t kallura n dhé t gjalla”. Kufijt u mbylln pa asnj mundsi komunikimi me ne pr t paktn dhjet vjet. Pastaj, m n fund, nj shenj jete me nj letr e cila m mbrriti n Itali, n Palermo. Iu prgjigja, u dhash lajme pr mua e pr Nn Terezn. Ishte gj e madhe q po mund t komunikonim. Ato na shkruan prsri. Po regjimi komunist i Tirans nuk toleron t’u shkruash m shum se nj letr n muaj t dashurve t tu q ndodhen jasht shtetit dhe prve ksaj, letrat si n drgim ashtu edhe n mbrritje duhet t kalojn nprmjet censurs s shtetit”.

Nn Tereza (kshtu e quan i vllai apo thjesht “nna”) i pati hedhur ndrkoh themelet e asaj q do t shndrrohej n “organizatn ndihmtare m frytdhnse n bot”. Vetm me forcn e saj t madhe q ishte forca e dashuris. “Prball ksaj motre t prulur me zemr aq t madhe, - pat thn Indira Gandi, - t gjith ndihemi t vegjl e t turpruar nga vetja jon”. Tashm Nn Terezs i hapeshin t gjitha dyert: Kenedi, De Goli, Mmbreti Gustav Adolf i Suedis ishin jo vetm prkrahs t veprs, por edhe miq t saj. Dhe atyre Nn Tereza mundi t’u drejtohej pr t’u krkuar t’i shkpus motrn dhe t mn nga nj regjim i pamshirshm, i cili ua bnte t dshpruar vetmin.

“U takuam n Rom m 1960, - kujton Lazr Bojaxhiu. - Nn Tereza kthehej nga Shtetet e Bashkuara dhe un q nuk e shihja prej kaq vitesh, pata dshir t shkoja e ta prshndoshja n aeroport, duke u przier me turmn e vogl t motrave q po e prisnin. U prqafuam gjat-gjat, me dashuri, po askush nuk na njo

Më shumë nga Kultura