Letërsia shqipe kërkon besimin e lexuesit
Dikur n rini, poeti dhe shkrimtari yn i njohur Dritro Agolli shkruante n poezin “Kur t jesh mrzitur shum”, se sa her ta krkosh, nj shkrimtar a poet, mund ta gjesh n krijimet e tij. Dhe sht pikrisht kjo vler e paprsritshme e letrsis q mbetet prtej kohs, sikundr mbeten t prbotshme veprat e gjenialve t letrsis. Himn i thuret letersis kudo n bot do 23 Prill, himn ndaj letrsis pr art, pasi edhe Dita Ndrkombtare e Librit, kremton ditlindjen e Shekspirit dhe ditn e vdekjes s Servantesit. N kt vij edhe letrsia shqipe jeton jehonn e vet historike edhe pse jo shum t lasht, madje t censuruar n vitet e diktaturs, por me vlera t mirfillta pr nj popull t vogl. Dy emra t njohur t letrave t sotme shqipe, Fatos Kongoli dhe Diana uli flasin pr rrugtimin e shkrimtarit shqiptar n diktatur dhe liri.
Fatos Kongoli, Shkrimtar
“Para viteve ’90 kam shkruar, por shum pak. Fill pas rnies s diktaturs u lejova t bja letrsin q m plqente. Epoka e diktaturs ka luajtur shpesh rol shkatrrimtar, sepse n diktatur bhet nj letrsi normative, n korniz, q vrtetohet n praktiken e letrsis son, me pak prjashtime. Mbas prmbysjes, ky raport ndryshoi dhe letrsia i ka hyr normalitetit. Sigurisht duhet t mbajm parasysh se vrtet n diktatur shkatrrohen talenti, por kjo s’don t thot se n liri promovohen talente t letrsis.
Diana uli, Shkrimtare
“N keto 20 vjet me kt popullat relativisht t vogl ne kemi nj shkrimtar kandidat pr mimin "Nobel", disa shkrimtar t prkthyer n shum gjuh t bots dhe dy-tre shkrimtar tejet t lexuar. Ndaj them se jemi nj popull aktiv n zhvillimin e letrsis. N kt periudh letrsia shqipe i rezistoi mjaft mir ndryshimeve, i rezistoi shum mir qnies s lir, sepse m par kishim censur, autocensur dhe provuam tani se liria sht prgjegjsi shum e madhe. Asohere ishe i zhveshur nga prball lexuesit dhe ishe si n shesh t betejs. Tani kupton ’shkrimtar ishe. Pati disa shkrimtar q i rezistuan ksaj rrethane dhe sot na nderojn me veprat e tyre.”
Shkrimtar t njohur dhe t lexuar brenda dhe jasht kufijve prbjn letrat shqipe sot, shkrimtar t rinj t talentuar q prej pak kohsh po bjn shtitjen e vrtet tek lexuesi n nj koh t shkurtr. Por, rishtas letrsia shqipe vuan besimin e lexuesit, aq t domosdoshm pr t.
Diana uli “Letrsis son i nevojitet besimi i lexuesit shqiptar, pasi ky i fundit duke hequr dor nga leximi nuk ndjek se ’letrsi botojn shkrimtart tan. N librari blejn m shum letrsi t huaj, me paragjykimin se ne nuk lexojm shkrimtart shqiptare, se s’jan t mir. Mendoj duhet rikthyer besimi nprmjet kritiks letrare, medias dhe ndrgjegjes s vet. Na mungon edhe prkthimi letrar pr ta njohur edhe m shum n bot dhe kjo krkon strategji."
Fatos Kongoli “Dikur lexoja gjithka, sot i przgjedh dhe ata autor q lexoj, ofrojn letrsi t madhe."
Diana uli “Ne kemi nj fenomen t ri, fenomeni i shkrimtarve shqiptar q shkruajn letrsi jasht kufijve, frngjisht, italisht, spanjisht, q e ka prhapur mendimin dhe botn shqiptare jasht, prmes letrsis jo vetm prmes prkthimit.
Ashtu si artet, letrsia e vrtet e ngjit shkrimtarin n nj tjetr prmas, nj fuqi lvizse dhe shterruese e bots, pa t cilin nj shkrimtar nuk rron dot."
Fatos Kongoli “Un n asnj moment t jets sime s’e kam harruar asnjher. Letrsia ka qen motiv i jets sime, t gjitha t tjerat vijn pas saj.”
Diana uli “Q t bsh letrsi gjith ditn sht luks shum i madh pr nj shkrimtar sepse me letrsi nuk jeton dot, por un pres at orn time pr t’u marr me letrsin, leximet.”
Fatos Kongoli, Shkrimtar
“Para viteve ’90 kam shkruar, por shum pak. Fill pas rnies s diktaturs u lejova t bja letrsin q m plqente. Epoka e diktaturs ka luajtur shpesh rol shkatrrimtar, sepse n diktatur bhet nj letrsi normative, n korniz, q vrtetohet n praktiken e letrsis son, me pak prjashtime. Mbas prmbysjes, ky raport ndryshoi dhe letrsia i ka hyr normalitetit. Sigurisht duhet t mbajm parasysh se vrtet n diktatur shkatrrohen talenti, por kjo s’don t thot se n liri promovohen talente t letrsis.
Diana uli, Shkrimtare
“N keto 20 vjet me kt popullat relativisht t vogl ne kemi nj shkrimtar kandidat pr mimin "Nobel", disa shkrimtar t prkthyer n shum gjuh t bots dhe dy-tre shkrimtar tejet t lexuar. Ndaj them se jemi nj popull aktiv n zhvillimin e letrsis. N kt periudh letrsia shqipe i rezistoi mjaft mir ndryshimeve, i rezistoi shum mir qnies s lir, sepse m par kishim censur, autocensur dhe provuam tani se liria sht prgjegjsi shum e madhe. Asohere ishe i zhveshur nga prball lexuesit dhe ishe si n shesh t betejs. Tani kupton ’shkrimtar ishe. Pati disa shkrimtar q i rezistuan ksaj rrethane dhe sot na nderojn me veprat e tyre.”
Shkrimtar t njohur dhe t lexuar brenda dhe jasht kufijve prbjn letrat shqipe sot, shkrimtar t rinj t talentuar q prej pak kohsh po bjn shtitjen e vrtet tek lexuesi n nj koh t shkurtr. Por, rishtas letrsia shqipe vuan besimin e lexuesit, aq t domosdoshm pr t.
Diana uli “Letrsis son i nevojitet besimi i lexuesit shqiptar, pasi ky i fundit duke hequr dor nga leximi nuk ndjek se ’letrsi botojn shkrimtart tan. N librari blejn m shum letrsi t huaj, me paragjykimin se ne nuk lexojm shkrimtart shqiptare, se s’jan t mir. Mendoj duhet rikthyer besimi nprmjet kritiks letrare, medias dhe ndrgjegjes s vet. Na mungon edhe prkthimi letrar pr ta njohur edhe m shum n bot dhe kjo krkon strategji."
Fatos Kongoli “Dikur lexoja gjithka, sot i przgjedh dhe ata autor q lexoj, ofrojn letrsi t madhe."
Diana uli “Ne kemi nj fenomen t ri, fenomeni i shkrimtarve shqiptar q shkruajn letrsi jasht kufijve, frngjisht, italisht, spanjisht, q e ka prhapur mendimin dhe botn shqiptare jasht, prmes letrsis jo vetm prmes prkthimit.
Ashtu si artet, letrsia e vrtet e ngjit shkrimtarin n nj tjetr prmas, nj fuqi lvizse dhe shterruese e bots, pa t cilin nj shkrimtar nuk rron dot."
Fatos Kongoli “Un n asnj moment t jets sime s’e kam harruar asnjher. Letrsia ka qen motiv i jets sime, t gjitha t tjerat vijn pas saj.”
Diana uli “Q t bsh letrsi gjith ditn sht luks shum i madh pr nj shkrimtar sepse me letrsi nuk jeton dot, por un pres at orn time pr t’u marr me letrsin, leximet.”