Mallkimet me plumb
Ne vitin 2009 eshte vleresuar si nje nga zbulimet me te rralla dalja e disa bizhuterive qe i takojne shekullit te dyte para eres se re dhe vjen deri nga shekulli i dyte i eres se re. Pas nje viti duke kaluar procesin e restaurimit ne Laboratorin e Arkeometrise dhe Konservimit keto bizhu jane kthyer ne Durres ne Muzeun Arkeologjik. I vetmi specialist qe kemi per restaurimin e objekteve arkeologjike Frederik Stamati thote se prej bizhuve arkeologet dhe studiuesit mund te lexojne kulturen e te jetuarit ne ate kohe dhe per me teper te arrihet ne deshifrimin e identikitit dhe te percaktohet perfundimisht se kemi te bejme me Sanktuarin e Artemises dhe jo te Aferdites
Cdo medyshje per ta perfytyruar si Sanktuarin e Aferdites aty ku eshte gjetur sasia me e madhe e objekteve arkeologjike bizhu dhe pjateza prej bronzi ka rene duke u percaktuar nga arkeologjia se kemi te bejme me kultin e Artemises perendeshes se virgjer dhe mbrojtesja e gruas ne Dyrrah. Ky kult ku femrat besonin per intimitetin e tyre duke sherbyer dhe per momentet me te veshtira jo vetem qe zbulohet ne baze te deshifrimeve te bera nga pjatezat prej bronzi por dhe bizhuve te perdorura. Ndersa te tjera deshifrime te panjohura na i tregon shefi i Laboratorit te Arkeometrise dhe Konservimit kur thote se ne keto pjateza derdhej edhe plumb me te cilin shkruheshin mallkimet. Zbulimet jane bere ashtu si 23 vjet me pare ne Kodrat e Dautes dhe kush pyet per te sot aty ku mendohet nga arkeologet qe ka pasuri te pamase nentokesore jane zene nga ndertimet pa fund. Duhen shembur shtepite ndertimet qe me pas te fillosh te germosh. Por kjo gje eshte e pamundur duhet vetem ndonje ze nga media se duket qe edhe vullneti politik nuk ka kryer fort pune qe te pengohet fenomeni Bathore mbi kete zone arkeologjike. Frederik Stamati thote se edhe arkeologet jane te pafuqishem nuk i pyet njeri per keto pune. Ashtu si ne Sarande dhe ne shume vende te tjera qe ekskavatoret ngulen pa pyetur per harten e pasurise nentokesore edhe ne Kodrat e Dautes ku mendohet se ndodhet Sanktuari i Artemises arkeologet punojne me milimetra dhe nxjerrin thesare. Ne vitin 2009 eshte vleresuar si nje nga zbulimet me te rralla dalja e disa bizhuterive qe i takojne shekullit te dyte para eres se re dhe vjen deri nga shekulli i dyte i eres se re. Pas nje viti duke kaluar procesin e restaurimit ne Laboratorin e Arkeometrise dhe Konservimit keto bizhu jane kthyer ne Durres ne Muzeun Arkeologjik. I vetmi specialist qe kemi per restaurimin e objekteve arkeologjike Frederik Stamati thote se prej bizhuve arkeologet dhe studiuesit mund te lexojne kulturen e te jetuarit ne ate kohe dhe per me teper te arrihet ne deshifrimin e identikitit dhe te percaktohet perfundimisht se kemi te bejme me Sanktuarin e Artemises dhe jo te Aferdites sic mendohej ne fillim kur u gjeten bizhute dhe disa pjateza me dedikim mbi te deshifruar tashme. Eumlshte deshifruar perfundimisht cfare kishte te shkruar mbi pjatezat e zbuluara nga kerkimet arkeologjike te vitit te kaluar ne Kodrat e Dautes se behet fjale jo per faltoren e Aferdites sic qe menduar nga zbulimet masive te vitit lsquo70 por per Sanktuarin e Artemises. Nje thesar me bizhuteri te zbuluara ne vitin 2009 nder to disa unaza prej bronzi byzylyke vathe dhe karfica. Keto vleresohen si me te ruajtura qe jane te botuara ne foto pasi Stamati tregon se eshte gjendur dhe nje byzylyk tjeter i thyer ne 30 cope qe ka si figure nje koke gjarpri ne te dy fundet ka edhe unaza te ruajtura pese cope te cilat kane te gdhendura disa shpende nje tjeter ka nje amfore disa karfica qe ndeshen si forme qysh ne lashtesi jane edhe vathet e thjeshte prej bronzi. Te gjitha keto objekte te bizhuve bejne pjese ne objekte bronzi. Nuk jane me fisniket te zbuluara por jane perdorime te zakonshme te zbukurimit te grave. Per keto Stamati tregon se jane te restauruara komplet dhe sapo jane kthyer ne Muzeun Arkeologjik te Durresit. Ne fakt ky eshte nje fond objektesh qe shkojne me mijera qe jane zbuluar ne vitet lsquo70 ne Kodrat e Dautes ne Durres.
Gjate germimeve arkeologjike te bera ne vitin 2009 jane perzgjedhur disa bizhuteri dhe pjateza prej bronzi te cilat ju jane dorezuar juve per restaurim dhe tani ndodhen ne Muzen e Durresit. A mund te na thoni cfare permban ky koleksion zbulimesh
Ne Laboratorin e Arkeometrise kane ardhur per restaurim disa objekte arkeologjike te zbuluara nga germimet e bera ne vitin 2009. Behet fjale nje sasi bizhush qe jane me te ruajtura pasi eshte gjendur edhe nje byzylyk tjeter i thyer ne 30 cope qe ka si figure nje koke gjarpri ne te dy fundet ka edhe unaza te ruajtura pese cope te cilat kane te gdhendura disa shpende nje tjeter ka nje amfore disa karfica qe ndeshen si forme qysh ne lashtesi jane edhe vathet e thjeshte prej bronzi. Te gjitha keto objekte te bizhuve bejne pjese ne objekte bronzi. Nuk jane me fisniket te zbuluara por jane perdorime te zakonshme te zbukurimit te grave. Te gjitha keto jane te restauruara komplet dhe sapo jane kthyer ne Muzeun Arkeologjik te Durresit
Ciles shtrese popullsie i perkisnin keto Ka ndonje percaktim
Keto nuk u perkasin ne fakt shtresave me te pasura eshte gjetur thesari raguzian para 23 vjeteve ky eshte i shtreses se larte apo thesari i gjetur ne kapelen e amfiteatrit ku ishin mbi 100 cope monedha mesjetare te shek. 10-11 keto u takonin shtresave te pasura. Kurse kesaj pjese qe po flasim i takon nje shtrese me e ulet te popullsise.
Meqe ky grup bizhushe te restauruara permban zbukurime mendohet te jene punuar ne Durres Sa autoktone si pune artizanati
Specialistet per kete ende nuk kane thene gje por ne baze te gjetjeve cilesise se punimit dhe duke iu referuar qytetit si zhvillim keto patjeter jane vendase. Jo vetem ne Durres por dhe ne qytete te tjera me pak te zhvilluara ka pasur punishte atelie te prodhimit te metaleve te prerjes se monedhave te qelqit etj. Ka qene nje zejtari komplekse per te gjitha llojet keshtu qe edhe keto jane prodhime te vete qytetit te asaj periudhe.
Kjo do te thote se vlera qe marrin bizhute jane si histori apo si zhvillim artizanati
Ne kontekstin arkeologjik keto bizhu tashme te restauruara tregojne nivelin e jeteses sa ka qene e zhvilluar zejtaria ciles kulture i perkasin dhe cfare lidhjeje kishin qytetaret e Durresit me keto kultura qe mund te jene te ngjashme.
Kane vlere ridimensionimi
Keto bizhu sjellin nje peizazh disi karakteristik per natyren shqiptare se si zbukuroheshin grate e Durresit te asaj periudhe. Ka dhe te tjera me gdhendje qe tregojne nje nivel te kenaqshem te zejtarise dhe zbukurimit te tyre ne bronz.
A ka pasur sasi bizhuterish te zbuluara per ta kuptuar si mode si kulture jetese ate periudhe
Ne pergjithesi grate e Durresit kane qene pjesa me e zhvilluar e popullsise sepse po gjate vitit te kaluar kemi gjetur dy thesare te vogla nje me monedha turke qe ishin nga viti 1808-1831 po ashtu eshte gjetur nje thesar i vogel me monedha te shekullit te 10-te pra aty here pas here jane gjetur thesare. Ne Durres ka jetuar pjesa me e pasur e popullsise dhe keto natyrisht qe i takojne nje niveli jo te ulet sepse ishin gjera qe kushtonin.
Shkrimet mbi pjatezat prej bronzi cfare kane zbuluar
Ne vitin 1970 ne Kodrat e Dautes u ra per here te pare ne gjurmet e nje sanktuari i cili ne ate kohe u mendua se mund te ishte Sanktuari i Aferdites. Gjate tre vjeteve u bene germimet dhe u nxoren nje sasi e madhe prej rreth 14 mije objektesh prej te cilave ishin qeramike dhe pjesa tjeter objekte prej metali bronzi dhe prej hekuri. Ne keto objekte dhe me te rendesishmit qe jane gjetur atje ka qene nje gjysme kali prej ari i cili eshte i ekspozuar ne Muzeun e Durresit. Ndersa keto bizhu jane pikerisht te asaj periudhe kohore. Sanktuari eshte i shekullit te dyte para eres se re dhe vjen deri nga shekulli i dyte i eres se re qe sot nuk konsiderohet me i Aferdites por i Artemises. Keto per ate periudhe kohore jane nga gjetjet me te rendesishme sepse te gjitha gjetjet kane qene te shkaterruara ose te dobeta. Kurse keto bizhu jane nga me te mirat sepse u zgjodhen keto qe na u dhane per restaurim nder objektet qe jane gjetur ne Sanktuarin e Artemises. Edhe keto te tjerat qe jane si pjateza prej bronzi ku dy prej tyre kishin shkrime. Njeri tregon per Sanktuarin e Artemises dhe tjetri qe i dedikohet asaj. Ne fillim nuk dukej asgje pamja qe ju i publikoni ne foto jane te marra nga radiografite dhe keto jane pas restaurimit. Keto mbertheheshin me nje gozhde diku dhe kane dekoracione te ndryshme.
Cfare konsiderohet me e rendesishme e zbuluar pas restaurimit
Per to e rendesishme eshte se jane zbuluar rreth gjashte shkrime me metal. Arkeologjia deri me sot ka zbuluar gjashte shkrime ne metal dhe pikerisht keto ndodhen ne keto pjateza.
Jane identifikuar shkrimet
Keto jane ne greqisht te kodifikuara. Nuk shihej asgje ne fillim. Por pas restaurimit u deshifruan. Kemi shkrim ne plumb qe eshte plumb i palosur dhe zakonisht ne plumb shkruheshin mallkimet. Njerin e kemi hapur disi ndersa tjetrin jo sepse punohet ne konditat e mungeses se punes se laboratorit qe duan procese te specifikuara se ndryshe keputen.
A ka studime apo njohje per keto bizhuteri
Per keto bizhuteri nuk eshte shkruar asnjehere deri me sot me restaurimin e tyre dhe kthimin ne Muzeun e Durresit priten te nisin te parat hulumtime nga studiuesit e fushes.
Kodrat e Dautes njihen si zone arkeologjike me dendesi
Po ne fakt atje eshte nje zone e pasur me arkeologji madje dhe jane bere zbulime por sot atje jane bere shume ndertime dhe nuk arrihen te zbulohen te gjitha. Duhen prishur ndertimet dhe te fillosh germimet per ti zbuluar. Kjo eshte e pamundur.