Mbi cilesite vetjake te udheheqesve

Koment hyres Arsyet qe me shtyne te beja te njohur per lexuesit dhe ndoshta per publikun shqiptar mendimet e nje analisti te njohur amerikan si David Gergen ne lidhje me tiparet e drejtimit presidencial kane qene thjesht ato qe lidhen me vetedijen e thelle se si demokraci ende shume e re Shqiperia ka nevoje te njihet me mendimet e njerezve me shume pervoje per udheheqesin ideal Megjithate meqenese asnjehere nuk mund te kete shtete te persosura edhe kur ato jane demokraci te vjetra ka gjithnje arsye per trsquou njohur me mendime te tilla Autori flet permes ketij shkrimi per tiparet e presidenteve amerikane te rreth njezet vjeteve te fundit por siccedil e thekson vete keto tipare jane ato qe duhet te portretizojne ccedildo udheheqes i cili vjen ne krye te institucioneve te shtetit jo per punet e tij vetjake por per ato te te tjereve dhe te kombit Nuk bejne keq lexuesit e pakte apo te shumte te ketij shkrimi te mendojne edhe per udheheqesit e vet dhe veprat e tyre e trsquoi grupojne si te duan ne perputhje me kriteret qe ka pervijuar ky autor i menccedilur e me pervoje te jashtezakonshme

Menjehere pasi merr detyren zakonisht do te gjendet dikush qe trsquoi peshperite presidentit me qetesi ldquoA e di se ka ende vend ne Malin Rushmore1 edhe per nje fytyre tjeter Te pakten nje portret te vogelrdquo Ne te vertete atje nuk ka me vend pllakat prej rreth 20 m te larta jane marre Megjithate ccedildo president mundohet me te gjitha forcat qe te fitoje nje vend te barabarte me ate te kater burrave qe jane perjetesuar atje

Ne syte e historianeve asnje prej atyre qe kane qene ne detyren e presidentit kohet e fundit nuk eshte afruar me ta Duke ndjekur nje tradite te filluar nga babai i tij Arthur Schlesinger i Riu beri nje studim me tridhjete e dy historiane bashkekohes te tij ne dhjetor te vitit 1996 duke u kerkuar atyre pyetjen qe te rreshtonin presidentet Washington Lincoln dhe Franklin Roosevelt perseri zune vendin e pare Jefferson Jackson Polk Teddy Roosevelt Wilson dhe Truman u veshtruan si ldquothuajse te medhenjrdquo Ajo ccedilka te habiste ishte renia qe nga koha e Trumanit Tre pasardhesit e tij - Eisenhower Kennedy dhe Johnson - mezi arrinin ne gjysmen e pare te kesaj renditjeje duke u vleresuar si ldquombi mesatarenrdquo Te gjithe presidentet qe kane ardhur qe prej asaj kohe kane qene te rreshtuar ne gjysmen e dyte Ford Carter Reagan Bush dhe Clinton kane qene te shenuar si ldquonen mesatarenrdquo kurse Nixon u gjykua si ldquodeshtimrdquo

Nese eshte keshtu perse duhet te shqetesohemi qe te kerkojme leksione udheheqjeje nder presidentet e koheve te fundit Per fillestare mund te mos jete keshtu - ose te pakten jo per shume kohe Ashtu siccedil ka shkruar vete Schlesinger veprat e presidenteve rriten dhe zbehen Truman dhe Eisenhower jane rritur shume ne vleresime qe nga koha e lenies se detyres E njejta gje do te ndodhe thuajse me siguri me Reaganin sidomos nese do te fillojne te shkruajne histori me shume konservatore dhe tashme po shfaqen shenja te nostalgjise per Fordin dhe Bushin Edhe Clinton mund te rritet ne vleresimin historik

Me e rendesishmja eshte se ne duhet te perballemi me realitetin eshte shume me e veshtire per kedo qe te udheheqe vendin sot sesa ka qene ne gjysmen e pare te shekullit te njezete Pritshmerite per ate ccedilka mund te bente nje president jane zhvilluar jashtezakonisht ndersa aftesite e tij per veprim jane pakesuar edhe me shume Nje Shtepi e Bardhe sot duhet ta mbaje te perqendruar vemendjen e saj ne rreth gjashte-shtate zona te turbullta te botes dhe te ndihmoje per drejtimin e nje ekonomie nderkombetare nderkohe qe duhet te marre pergjegjesi per dhunen ne shkolla dhe te mbikeqyre studimet per genomin njerezor Diccedilka eshte e prire te shkoje jo si duhet diku dhe kur kjo ndodh nje grup i etur njerezish te shtypit do te beje gjueti te pameshirshme kurse partiaket e Kongresit do te nisin sekretare kabineti ne Capitol Hill ldquoDuhet te kuptohet - shkruante Machiavelli - se nuk ka asgje me te veshtire sesa te besh plane me te pasigurt sesa suksesi ose me te rrezikshme per trsquou mirekujdesur sesa vendosja e nje rendi te ri qeverisesrdquo Per me teper kjo eshte thene shume me perpara sesa lobuesit te mund te shpenzonin miliona ne fushatat me popullin per te bllokuar nje president Qe prej vitit 1986 Kongresi nuk ka miratuar me ligje teresore me pelqimin e dy partive - reformen per kodin e taksave Nuk eshte per trsquou habitur qe radha per Malin Rushmore eshte e shkurter

Megjithate kjo eshte edhe nje arsye me shume per te studiuar pervojen e presidenteve tane te koheve te fundit - per te kuptuar se ccedilfare ka vepruar ccedilfare ka deshtuar dhe ccedilfare mund te mesohet nga pasardhesit e tyre Te kuptuarit e se kaluares eshte thelbesor per drejtimin e se ardhmes Njezet vjetet qe do te vijne pak a shume do te jene shume te rendesishem per formesimin e shekullit njezet e nje Nderkohe qe forcat e kapitalizmit demokratik po perfshijne boten dhe nderkohe qe teknologjia dhe shkenca po ofrojne nje premtim te ri ne mund te jemi ne pragun e nje shekulli te ri te arte Ajo qe do te bente ndryshimin eshte cilesia e udheheqjes sone duke filluar me presidencen Ne kemi nevoje per burra dhe gra ne ate detyre dhe ne Shtepine e Bardhe te cilet te dine se ccedilfare kerkohet per te futur ne pune te gjitha energjite e vendit dhe te tille qe mund te perkushtohen me urtesi Nuk ekzistojne libra mesimore per presidentet te tille qe te jene jashte rafteve te bibliotekave por ka leksione te pasura qe mund te nxirren prej pervojes se kaluar

Nuk perpiqem te provoj ketu se po them fjalen e fundit per secilin prej kater presidenteve te cileve u kam sherbyer Dokumentet e tyre vetjake nuk do te jene te hapura plotesisht per disa vjet madje edhe atehere kur te jene te hapur nuk do te na japin nje pamje te plote Presidentit Kennedy iu kerkua njehere qe te bashkohej me nje grup historianesh per vleresimin e presidenteve te kaluar Ai shpertheu ne zemerim ldquoSi dreqin mund ta dine ata - tha ai - Ata nuk do te duhet kurre te ulen ketu e te lexojne te gjithe telegrame te degjojne gjithe diten njerezit per keto problemetrdquo Ai kishte te drejte Me e shumta qe secili prej nesh mund te jape eshte kuptimi me i mire per pamjen e problemit ne teresi Kuptimi im eshte se edhe kur nuk i dime hollesirat disa perfundime te pergjithshme per udheheqjen mund te nxirren prej presidenteve te koheve te fundit Gjate te shkruarit te ketij libri une kam dhene vezhgime qe dukeshin me vend Ketu nuk ka hapesire per te rishikuar secilin prej tyre por mund te ishte e dobishme qe ato te thjeshtohen ne ato qe jane me thelbesoret

Sipas gjykimit tim ka shtate perberes te rendesishem per udheheqjen e pergjegjshme dhe vepruese te Shtepise se Bardhe Ata perdoren pavaresisht nese administrata eshte demokratike apo republikane liberale apo konservatore Ne praktike ata perdoren edhe per udheheqesit e pjeses me te madhe te organizatave te tjera - zyrtaret kryesore profesoret e universiteteve gjeneralet ushtarake dhe kreret e institucioneve jofitimprurese

1 Udheheqja fillon nga brenda

Richard Nixon dhe Bill Clinton kane qene dy presidentet me te talentuar te tridhjete vjeteve te fundit Secili prej tyre ka qene i shkelqyer ne menyre te pazakonte te pergatitur dhe politikisht te menccedilur Secili prej tyre gjente kenaqesi te pushteti Nixoni ka qene strategu me i mire ne ate detyre qe prej kohes se Eisenhowerit dhe ndoshta qe prej kohes se Woodrow Wilsonit Clintoni ka qene takticieni me i mire qe prej kohes se Lyndon Johnsonit dhe ndoshta qe prej kohes se Franklin Rooseveltit Megjithate secili prej tyre ka qene autor i renies se vet Nixoni lejoi qe te kishin hapesire dashakeqesit e tij kurse Clintoni nuk mundi qe te mirekujdesej per dobesite e karakterit te tij Ata kane qene prove e gjalle e idese qe perpara se te drejtoje boten nje udheheqes duhet te arrije zoterimin e vetvetes Ose siccedil e ka thene ne menyre me te permbledhur Heraclitus ldquoKarakteri eshte fat i pashmangshemrdquo

Shpirti i brendshem i nje presidenti vershon ne ccedildo ane te udheheqjes se tij shume me shume sesa pranohet pergjithesisht Deshirat e tij te jetes formojne zakonisht themelin e detyres se tij qendrore ne detyre Kerkimi i Nixonit per nje ldquongrehine afatgjate te paqesrdquo u rrit prej endrres se tij per trsquou bere burre shteti boteror po ashtu si rinia e varfer e Lyndon Johnsonit e ccediloi ate drejt synimit per nje Great Society Ne e dime gjithashtu se karakteri i nje udheheqesi ndikon shume ne vendimmarrjen e tij ndash si ne menyren se vendos ashtu edhe ne ate per te cilen vendos Falja qe Fordi beri per Nixonin erdhi prej miresjelljes se tij vetjake Reagan na tregoi per shkallen ne te cilen personaliteti formeson menyren e te folurit dhe aftesine e nje presidenti per te punuar me Kongresin dhe shtypin Te Nixoni dhe Clintoni ne shohim se karakteri i nje presidenti percakton edhe karakterin e Shtepise se Bardhe ndash se burrat dhe grate perreth tij e marrin shtytjen nga njeriu qe ndodhet ne qender Se fundi ndash dhe ccedilka eshte me e rendesishmja ndash karakteri i nje presidenti percakton integritetin e jetes se tij publike

Ne vepren e tij te vogel te perkryer ldquoOn Leadershiprdquo John W Gardner paraqet nje liste te katermbedhjete cilesive vetjake qe ai beson se jane te rendesishme per udheheqes publike dhe vetjake Ai nxjerr mesime si prej pervojes se tij ashtu edhe prej pervojes se studiuesve te kesaj fushe si Ralph Stogdill Bernard Bass dhe Edwin P Hollander Nje president ka nevoje sigurisht per nje shkalle te larte matese te te gjitha cilesive qe rreshton Gardner gjalleri fizike zgjuarsi dhe gjykim veprues gatishmeri per te pranuar pergjegjesite aftesi per te caktuar detyra te kuptuarit e mbeshtetesve dhe te nevojave te tyre aftesi per trsquou marre me njerezit nevoje per te arritur sukses aftesi per te nxitur njerezit aftesi per te fituar besim dhe per te ruajtur besimin aftesi per te drejtuar e per te percaktuar perparesi besim ne vetvete siguri pershtatshmeri e menyres se te vepruarit

Prej te gjitha ketyre cilesive integriteti eshte me e rendesishmja per nje president Siccedil ka thene ish-senatori Alan Simpson kur paraqiti Gerald Fordin ne Universitetin Harvard nje vit me pare ldquoNese keni integritet asgje tjeter nuk ka rendesi Nese nuk keni integritet asgje tjeter nuk ka rendesirdquo

Njerezit mund te debatojne me arsye per masen ne te cilen nje udheheqes publik duhet te jete i virtytshem ne jeten e tij vetjake Disa besojne se ne qofte se nje politikan ka bere gabime ne jeten e tij si i rritur ndash duke kryer tradhti bashkeshortore psh ndash ai duhet te mos kete te drejte per trsquou emeruar ne detyra te larta zyrtare ldquoNe qofte se gruaja e tij nuk mund te kete besim te ai as ne nuk mund te kemirdquo Megjithate pervoja tregon se ky standard eshte me i larte sesa na duhet ose sesa duhet te shpresojme Merrni ne shqyrtim Franklin Rooseveltin Njezet vjet pasi ai kishte vdekur amerikanet mesuan per here te pare se Rooseveltet nuk kishin pasur nje martese te persosur Roosevelti ishte baba i pese femijeve ne kohen qe ai kishte nje lidhje dashurie me Lucy Mercer ccedilka thuajse e shkaterroi martesen e tij Ai e nderpreu kete marredhenie por ishte Lucy jo Eleanor ajo e cila qendroi me te diten kur mori goditjen vdekjeprurese dhe siccedil tregon Doris Kearns Goodwin Eleanor e mbajti kete barre marredhenieje per mbi dyzet vjet Pavaresisht prej kesaj marredhenieje ndash dhe ndoshta edhe te tjerave ndash Roosevelti eshte lartesuar si presidenti me i madh i shekullit te njezete

Si mund te zgjidhen keto dykuptimesi per virtytin vetjak Nuk ka nje pergjigje te lehte ose te thjeshte Rregulli qe zakonisht kane perdorur gazetaret perpara periudhes se re te sensacionalizmit duket se ka qene gjithnje me i miri per mua kur jeta vetjake e nje politikani ngaterrohet me menyren se si ai sillet ne publik ne duhet te percaktojme vijen ndarese Ne qofte se ai pi shume eshte seksualisht imoral perdor droga te forta luan kumar derisa hyn ne borxhe ndash keto gjera shkojne shume me larg sesa duhet Perkundrazi ne duhet te shfaqim nje durim dhe respekt me te madh per cilesite e veccedilanta te pademshme te karakterit te njeriut Bill Clinton e kaperceu kete vije jo sepse ai kishte pasur marredhenie seksuale por sepse ai mori nje praktikante ne Shtepine e Bardhe ne Zyren Ovale te tij dhe me pas genjeu publikisht per kete

Ndersa ka hapesire per mosmarreveshje ne lidhje me jeten vetjake nuk mund te kete asnje te tille ne lidhje me sjelljen ne jeten publike Per te qeverisur nje presidenti i duhet te kete besimin e publikut dhe te njerezve qe ndodhen brenda sistemit te qeverisjes Dhe besimi nuk vjen me se bashku me vendin e punes ai duhet te fitohet Keshtu pra eshte jetesore qe nje president te jete i sinqerte dhe i pergjegjshem per veprimet e tij dhe te kembengule qe njerezit perreth tij te plotesojne te njejtat standarde te rrepta Qeveria ka te drejte qe te qendroje e heshtur ne lidhje me ccedileshtjet e ndjeshmerise por nuk ka asnje te drejte qe te genjeje ndash ne qofte se nuk behet fjale per mbijetesen e kombit ndash dhe asnje te drejte qe te kequdheheqe nepermjet te folurit te tepruar Ata qe predikojne ndryshe dhunojne parimet demokratike

Pertej integritetit vetjak eshte veccedilanerisht e rendesishme qe kryezyrtari i vendit te renditet lart ne ate ccedilka shkencetari politik Everett Carll Ladd e quante ldquointeligjence presidencialerdquo ndash ate perzierje te pashprehshme te dijes gjykimit temperamentit dhe besimit ne te ardhmen e cila te udheheq drejt vendimeve te menccedilur dhe udheheqjes se pergjegjshme Eumlshte e rrezikshme natyrisht qe te kesh nje president i cili eshte i paditur per boten dhe per historine Megjithate ne qofte se i vetmi kriter do te ishte zgjuarsia atehere Nixoni Carteri dhe Clintoni do te kishin qene presidentet tane me te mire te koheve te fundit Ajo eshte me shume siccedil e kemi pare te Reagani nje bashkerendim i te drejtave thelbesore dhe inteligjences emocionale ccedilka eshte nje parashikues me i mire i veprueshmerise

Po aq e rendesishme per udheheqjen presidenciale eshte guximi Askush nuk mund te kete sukses ne politiken e sotme ne qofte se ai ose ajo nuk eshte jane te pergatitur qe te sakrifikohen per nje ccedileshtje te larte Nixoni nuk do trsquoia kishte hapur kurre deren Kines nese ai nuk do te kishte pasur guxim as Reagani nuk do trsquoi kishte mbijetuar nje plumbi dhe as do te kishte pershpejtuar perfundimin e Luftes se Ftohte dhe as Clintoni nuk do trsquou kishte dhene fund deficiteve dhe do te kishte siguruar miratimin e marreveshjes NAFTA Guximi duhet te kalitet nepermjet kujdesit natyrisht ndash diccedilka qe mungonte ne planin e Clintonit per kujdesin shendetesor ndash por sine qua non i udheheqjes eshte forca e brendshme

2 Nje synim qendror detyrues

Ashtu siccedil duhet te kete nje karakter te forte presidenti duhet te kete edhe nje qellim te qarte Ai duhet trsquoi thote vendit se ku po shkon ne menyre te tille qe te mund te grumbulloje njerez rreth vetes Qellimi i Lincolnit ka qene shpetimi i bashkimit federativ i Rooseveltit qe trsquoi jape fund krizes ekonomike dhe me pas te fitoje luften Njerezit mund te thone me nje fjali te vetme se ccedilfare kane arritur udheheqjet e tyre presidenciale Nder udheheqesit e koheve te fundit vetem Reagani ka qene i qarte per synimet e tij qendrore ndash pakesimi i taksave pakesimi i shpenzimeve rregulloret mbi shkurtimet pakesimi i deficitit rritja e buxhetit te mbrojtjes Duke bere fushate per keto synime ai jo vetem fitoi nje mandat por edhe arriti perparim shume te madh drejt realizimit te tyre me perjashtimin e dukshem te deficitit buxhetor Perkundrazi merrni ne shqyrtim Fordin Carterin Bushin dhe Clintonin Ata kishin shpresa te medha gjithashtu por nuk folen kurre per nje qellim qendror detyrues te presidencave te tyre dhe si rrjedhoje qe te gjithe paten probleme

Synimi qendror i nje presidenti duhet trsquoi kete rrenjet ne vlerat thelbesore te kombit Ato mund te gjenden ne Deklaraten e Pavaresise Siccedil vezhgonte ne menyre te bujshme G K Chesterton ldquoAmerika eshte i vetmi komb i botes qe eshte themeluar mbi nje besim Ky besim eshte parashtruar me qartesine e pandryshueshme e madje teologjike ne Deklaraten e Pavaresiserdquo Te gjithe presidentet tane me te medhenj asaj i jane drejtuar per te gjetur fuqine frymezuese Lincolni thoshte se ai nuk kishte pasur asnje ndjenje politike e cila te mos kishte buruar prej saj Ajo nuk synonte te ishte nje pohim i asaj se ccedilfare jemi por i asaj per te cilen enderrojme te behemi duke kuptuar se ky udhetim nuk mbaron kurre Deklarata e Pavaresise eshte veshtrimi yne i perbashket drejt se ardhmes Ja perse nje president ndryshe prej nje zyrtari te larte nuk ka nevoje qe ta rishpike veshtrimin kombetar per te ardhmen kur merr detyren Ne vend te kesaj ai duhet trsquoi jape jete te fresket atij qe ne kemi duke e zbatuar ate ne rrethanat e kohes duke e udhehequr kombin drejt realizimit te tij me te madh Arsyeja perse Martin Luther King ka qene aq i fuqishem kur ai deklaroi ldquoUne kam nje enderrrdquo lidhej me qendrimin e tij te Lincoln Memorial duke na sfiduar per te kryer premtimet qe permbante Deklarata e Pavaresise

Presidentet nisen prej vlerave thelbesore te kombit me pergjegjesine e tyre Plani i Clintonit per kujdesin shendetesor deshtoi kryesisht sepse ai shkonte kunder parimeve Perkundrazi Roosevelti e dinte se plani i tij per Social Security perbente nje largim te dukshem prej tradites por me zgjuarsi e organizoi ate ne menyre te tille qe qeveria nuk e mbeshteti ate financiarisht me te ardhurat e pergjithshme ai e projektoi ate ne nje menyre te tille qe njerezit ldquokurseninrdquo per te ardhmen e vet Hartimi i ketij plani ne perputhje me vlerat thelbesore ka qene e fshehta e miratimit te tij

3 Aftesia per te bindur

Gjate pjeses me te madhe te historise se vendit nuk kishte rendesi shume nese nje president mund trsquoi grumbullonte njerezit rreth vetes apo jo Prej Jeffersonit deri te Wilsoni fjalimi i pervitshem mbi State of the Union ka qene nje raport i shkruar drejtuar Kongresit Edhe prej Trumanit deri te Eisenhoweri ka qene me e rendesishme qe te ishe nje ndermjetes i mire i interesave sesa nje foles i mire Televizioni ndryshoi gjithccedilka Kennedy dhe Reagan jane te shquar ne mendjen e publikut si folesit me te mire te fundit te shekullit te njezete sepse ata ishin mjeshtra te mediave qe te dy ata kishin aftesi per te bindur nje auditor masiv nepermjet televizionit dhe ne rastin e Reaganit ai e shnderroi ate ne nje arme te fuqishme per arritjen e synimeve te tij ligjore

Nese mund te thuhet diccedilka rreziku i sotem eshte se te folurit e presidenteve eshte vazhdimisht aq i tepruar sa auditori i tyre nuk i degjon George Bush ka mbajtur praktikisht me shume fjalime publike te pervitshme sesa Reagani kurse Clintoni ka mbajtur me shume sesa te dy ata se bashku Ne vitin 1997 Clintoni mbajti 545 fjalime publike Ai eshte jashtezakonisht i mire per te shpjeguar ccedileshtjet e nderlikuara te politikes publike me fjale te thjeshta qe e lidhin me auditorin keshtu qe ne ccedildo forum te tille ai ka qene shume veprues Megjithate teprimi me daljet publike e uli ndikimin e fjalimeve te tij

4 Aftesia per te punuar brenda sistemit

Nje gabim i zakonshem i keshilluesve politike te sotem eshte se ata besojne se e vetmja gje qe ka rendesi ne qeverisje eshte bindja e publikut Televizioni eshte bere nje mjet i domosdoshem per udheheqje por siccedil e ka treguar suksesi i Reaganit eshte gjithashtu e rendesishme qe nje president dhe njerezit qe e rrethojne te jene veprues gjate punes edhe me pjese te tjera te sistemit tone demokratik Kongresi mbetet nje dege e barabarte e qeverise po ashtu si vepron edhe shtypi i shkruar

Ne praktike nje president duhet ta veshtroje veten si qender e nje rrjeti Ate e rrethojne gjashte forca te ndryshme institucionale me te cilat ai duhet te krijoje marredhenie te suksesshme pune si nepermjet bashkepunimit joshjes ose bindjes Publiku Kongresi dhe shtypi i shkruar jane qartesisht me te rendesishmit Megjithate ka edhe lojtare te tjere te cilet duhet gjithashtu te trajtohen me menccediluri politike fuqite e huaja grupet e brendshme te interesit dhe elitat e brendshme Te gjithe keta lojtare te jashtem presin qe te zene nje vend ne tryezen e tij dhe te marrin pjese ne vendimmarrje pjesa me e madhe e tyre do te parashtrojne para se gjithash nevojat e tyre Askush ne shekullin e njezete nuk ka qene me i mire per te manovruar me keta grupe te shumte sesa Franklin Roosevelt Siccedil shkruante James MacGregor ai ka qene njeheresh edhe luani edhe dhelpra dhe ne nje mase te madhe per kete arsye arriti sukses te jashtezakonshem

Nder administratat e koheve te fundit eshte e habitshme se sa shpesh eshte harruar ky mesim Nixon Carter dhe Clinton krijuan pershtypjen se u demtuan nga institucione te tilla si Kongresi shtypi i shkruar dhe elita politike e Uashingtonit Eumlshte vertet e veshtire te qeverisesh ne klimen e diteve te sotme por ata arriten ta bejne ate thuajse te pamundur duke e dyfishuar kundershtine ndaj rendeve te tyre te dites te problemeve Presidente te ardhshem duhet te mesojne prej suksesit te Rooseveltit ne arritjen e ldquoNew Dealrdquo-it prej miratimit qe arriti Harry Truman per ldquoMarshall Planrdquo-in prej fitoreve te Lyndon Johnsonit ne ligjet per te drejtat e njeriut te viteve 1964 dhe 1965 dhe prej miratimit qe arriti Reagan per programin e tij ekonomik

5 Nje fillim i sigurt i shpejte

Nese pervoja bashkekohore na ka mesuar diccedilka ajo eshte sigurisht nevoja qe ka nje president per te ldquoarritur atje ku synon duke vrapuarrdquo Ndryshimi ndermjet fillimit te shpejte te Reaganit dhe ngadalesise se Clintonit te parin e vuri ne rrugen e fitoreve te bujshme te miratimit te ligjeve kurse te dytin ne rrugen drejt shpartallimit ne lidhje me perkujdesjen shendetesore dhe te humbjes se Kongresit Te mos kishte qene aq i shkathet sa u tregua ne permiresimin e tij ne fund te vitit 1993 dhe me pas ne vitet 1995-1996 Clinton do te kishte pasur vetem nje mandat si president Keshtu ai nuk arriti kurre te behej figure shnderruese ashtu siccedil shpresonte

Ne pjesen me te madhe te institucioneve fuqia e udheheqesit rritet me kalimin e kohes Nje zyrtar i larte nje president universiteti kryetari i nje sindikate fitojne autoritet nepermjet cilesise se paraqitjes se tyre afatgjate Ne presidence ndodh e kunderta fuqia ka prirje qe te avulloje me shpejtesi Kjo nuk do te thote se nje president duhet te konkurroje me Franklin Rooseveltin e Njeqind Diteve te tij te para por muajt e tij te pare ne detyre ndash deri ne nderprerjen e punimeve te Kongresit ne gusht ndash jane zakonisht dritarja me e gjere e mundesive qe ai do te kete edhe nese ai sherben gjate dy mandateve te plote Ja perse ai duhet te levize me shpejtesi

Arritja e nje fillimi te suksesshem e pa konflikte eshte me e veshtire sesa duket Ata qe jane mesuar siccedil duhet me jeten kombetare kane perparesi te percaktuar Roosevelt Lyndon Johnson dhe Reagan e dinin se si trsquoi terhiqnin levat e pushtetit perpara se ata te shkonin te Shtepine e Bardhe Carterit dhe Clintonit iu desh te mesonin gjate detyres Vete fushata duhet gjithashtu te perqendrohet te qeverisja Duke u dhene votuesve nje kuptim te qarte mbi ate se ccedilrsquodonin te benin kur te ishin ne detyre Lyndon Johnson ne vitin 1964 dhe Reagan ne vitin 1980 fituan mandate qe do trsquoua rritnin shume mundesite ne muajt qe do te vinin me pas Ne te kundert me kete Regan nuk kerkoi kurre nje mandat te dyte ne fushaten e vitit 1984 dhe kater vitet e dyta te tij nuk krahasohen kurre me te parat Kalimi i pushtetit i drejtuar mire eshte nje pjese me pak e vleresuar por po aq e rendesishme Ne qofte se Clintoni do te kishte filluar detyren gjate njembedhjete javeve qe ndanin zgjedhjen e tij nga perurimi ne detyre ai do te kishte arritur ne Uashington me nje grup ndihmesish me me pervoje per Shtepine e Bardhe me nje plan te percaktuar per javet e para ne detyre dhe me nje sasi me te madhe energjish vetjake Ai i humbi te tria keto gjera

6 Keshilltare te forte te matur

Kur George Washington po pergatitej per fjalimin e tij te trete perpara Kongresit siccedil tregonte Richard Brookhiser ai fillimisht mori mendime prej James Madison dhe Thomas Jefferson Me pas ai i kerkoi Alexander Hamiltonit qe trsquoi bente nje projekt te cilin ia dergoi perseri Madisonit qe ta rishkruante Jo grup i keq njerezish

Pervoja e Washingtonit nenvizon nje mesim te nxjerre ne menyre te perseritur prej historise presidenciale Presidentet me te mire jane ata qe e rrethojne veten me keshilltaret me te mire Lincolni i shkroi emrat e njerezve te kabinetit te tij te mundshem gjate nates se zgjedhjes se tij dhe prej tyre mori nje grup i cili konkurronte me ate te Washingtonit Teddy Roosevelt Franklin Roosevelt Harry Truman ndash qe te gjithe ata ishin te mirenjohur per cilesine e njerezve qe kishin perreth tyre Prej presidenteve te cileve u kam sherbyer Reagani filloi me veprueshmerine me te mire te Shtepise se Bardhe kurse Fordi ishte i rrethuar nga kabineti me i mire Ne secilin prej shembujve mund te shihet nje ndryshim i prekshem ne menyren e levizjes se udheheqjeve te tyre

Ne te ardhmen ka te ngjare qe ne te shohim Zonjen e Pare ose Zoterine e Pare qe te ushtrojne nje ndikim gjithnje e me te madh mbi mendimin politik te presidentit Hillary Clinton eshte gruaja e pare ne kete lartesi e cila mbante nje grade profesionale por ajo nuk do te jete e fundit Kjo prirje duhet te jete e mirepritur nje president ka nevoje per nje mik te i cili ai mund te besoje mendimet e tij vetjake dhe nese nje njeri i tille eshte edhe nje shok kembengules dhe me kulture aq me mire I vetmi kujdes lidhet me idene nese do trsquoi mbajne ata rolet e tyre te veccediluar prej njeri tjetrit apo jo Pervoja Clinton duhet te perbeje nje leksion te mjaftueshem

7 Frymezim i te tjereve per te kryer misionin e tyre

Nje prej librave me udhezues per udheheqjen e Franklin Rooseveltit fillon me vdekjen e tij Historiani William Leuchtenburg tregon se te tere presidentet qe erdhen me pas jetuan nen hijen e tij Tre prej tyre ndash Truman Kennedy dhe Johnson ndash kane qene demokrate te cilet synonin te perfundonin New Deal-in Dy te tjere ndash Eisenhower dhe Nixon ndash kane qene republikane te cilet e pranuan ate dhe madje e ccediluan me tej Ne praktike Nixoni ka qene ne shume drejtime i fundit prej presidenteve te New Deal-it Edhe Reagani i cili e hodhi poshte idene e Great Society nuk donte qe ta prishte punen e heroit te tij te pare politik dhe mori shume prej menyres se tij te udheheqjes

Ajo ccedilfare ka rendesi eshte se pjesa me e madhe e presidenteve veprues krijojne nje trashegimi te gjalle duke frymezuar legjione mbeshtetesish qe te kryejne misionin e tyre edhe shume kohe pasi ata jane larguar Nder presidentet bashkekohes vetem Reagani i eshte afruar shume kesaj gjeje Nderkohe qe ai nuk krijoi kurre nje koalicion qe krahasohej me ate te Rooseveltit ai la shenjen e tij mbi partine e vet dhe mbi kulturen politike te kombit te cilen e formeson ende

Siccedil e ka treguar studiuesi politik Stephen Skowronek ekziston nje model mbi menyren se si presidente si Jeffersoni Jacksoni Lincloni Roosevelti dhe Reagani e kane krijuar politiken e re ne secilin rast ata erdhen ne fuqi nepermjet shkaterrimit te nje ortodoksie te vjeter dhe ndertimit ne vend te saj te diccedilkaje qe tani ne menyre popullore quhet ldquonje model i rirdquo Roosevelti e hodhi tutje politiken laissez-faire dhe vendosi qeverine ne drejtimin e ekonomise Reagani e ndryshoi baraspeshen duke e larguar ate prej nje sistemi qe kishte ne qender qeverine dhe perqafoi kulturen e sipermarrjes Ata ndertuan gjithashtu levizje te reja politike si dhe krijuan kornizen e mbeshtetesve besnike te cilet do ta mbanin lart flamurin e tyre edhe kur rrezoheshin Ne menyre te pashmangshme ata lane pas vetes nje rend dite te puneve te pambaruara te cilat u munduan trsquoi perfundonin presidentet qe erdhen me pas

Politika e sotme eshte e pjekur per ardhjen ne detyre te nje presidenti i cili te ofroje nje ldquomodel te rirdquo Mund te mos kete nevoje qe te shkaterrohet nje ortodoksi e vjeter sepse tani nuk ka nje regjim te vetem idesh qe mbizoterojne Megjithate ererat e ndryshimit po fryjne kaq fort sa votuesit jane te etur qe te gjejne nje udheheqes i cili do te parashtroje nje rruge te qarte te qendrueshme drejt se ardhmes Presidenti tjeter qe do ta beje kete me sukses do te jete edhe presidenti tjeter qe do te krijoje nje trashegimi te gjalle

Ka edhe nje numer te shumte mesimesh te tjera per udheheqjen qe rrjedhin prej pervojes se koheve te fundit siccedil e kemi pare gjate kesaj paraqitjeje por shate prej tyre qe i parashtruam duket se jane themelore Ato jane parimet mbi te cilat mund te ndertohet Ata nuk e garantojne suksesin Sigurisht ata nuk ofrojne asnje siguri per daljen e nje kandidati te ri per Malin Rushmore Krizat e medha sjellin zakonisht udheheqes te medhenj siccedil verente dikur Abigail Adams dhe tani per tani as lufta as kriza ekonomike nuk duken Megjithate keto parime e permbajne premtimin sipas te cilit nese ndiqen kombi mund te gezoje perseri nje rryme te qendrueshme presidentesh te cilet jane te forte te ndershem dhe veprues Kush mund te kerkoje me shume Ne duhet te gjejme pikerisht kete shekull te arte te ri

Pershtatur Dr Arian Starova

1 Mali Rushmore eshte Memorial Kombetar i mirenjohur i SHBA i cili ndodhet ne shtetin South Dakota ne rajonin me emrin Black Hill Ne kete mal ndodhen te gdhendura skulpturat e kokave te kater presidenteve te SHBA-se George Washington Thomas Jefferson Theodore Roosevelt dhe Abraham Lincoln Autore te tyre kane qene skulptoret Gutzon Borglum dhe Lincoln Borglum ate e bir Kjo veper madheshtore ka perfunduar plotesisht ne vitin 1941 dhe ne vitin 1966 eshte bere Memorial Kombetar

Pak fjale mbi autorin David Gergen eshte analist politik i mirenjohur ne SHBA dhe profesor i Harvard Kennedy School of Government Gjate karrieres se tij u ka sherbyer si keshilltar kater presidenteve te SHBA-se Nixonit Fordit Reaganit dhe Clintonit Eumlshte drejtor i ldquoCenter for Public Leadershiprdquo te Harvard Kennedy School of Government Botues i lire i ldquoUS News and World Reportrdquo Ky shkrim eshte pershtatur prej nje kreu te librit bestseller ldquoEyewitness of Power The Essence of Leadershiprdquo te autorit David Gergen te botuar per here te pare ne fillim te viteve 2000