Mbi sindromn Ti shtypet koka veriut!
Nj dit (duhet t ket qen fund prilli) t vitit 1997 kisha kthyer nga Instituti Gorki n dhomn time t konviktit, n t ciln banoja jo m shum se nj her n jav, ngase kisha zn nj apartament me qera, duke e shmangur m n fund zallamahin q krijonin koridoreve poett e dehur pijanc. Gjithsesi duhej t ktheja m t rrall, sa pr sy e faqe, thjesht pr alibi, q t mos ma hiqnin dhomn prfare. Ku i dihej? Mundsit e qeras shpesh jan t prkohshme. Ama, at dit jave kur shkoja, sillesha varavingo koridoreve q t m shihnin t gjith, veanrisht aministrata e konviktit se, medemek, edhe n past qarkulluar ndonj z i lig, ai sht krejt i pavrtet: ja ku m keni, si gjithmon, npr kmb.
Por, nj kopje elsi ia kisha ln njrit prej tre bashkatdhetarve t mi n konvikt, me qllim q t krijohej ideja e banueshmris s asaj dhome. Me bashkatdhetart e mi, e themi shkaraz, nuk se m hahej muhabeti fort, por dhe ata, nuk se kishin ardh pr ndonj pasion letrar aty. Q t tre, bij komunistsh t shquar, ndonse n luln (e helmatisur) t rinis, e demonstruan zellin patriotik-internacionalist duke u
kontigjenti m bsnik i pjesmarrjes n demonstratat e tovarish Genadi Zjuganovit. Natyrisht n sagn e bmave t tilla un nuk mund ti ndiqja, as ti miratoja; thjesht isha i interesuar pr kt fush t aktivitetit t tyre, kshtu q bisedat tona, sado-kudo t prsilleshin, prfundonin vetm n dy mundsi kuvendimi: o pr futbollin, o pr femrat, ndonse edhe ktu (me keqardhje e them) tovarishat e mi ishin beterr. Po le ti kthehemi rrfimit ton.
Kur ktheva at dit fund prilli t 1997-s n dhomn time t konviktit, ishte pasdite me diell. Dhoma ishte e lar n drit dhe un, vetmsa hapa njrn flegr pr ajrosje. N koridore kishte relativisht qetsi. Un u shtriva n krevat, me iden dhe ndjen pr nj sy gjum. Dhe prpak sa m zuri gjumi. Por sqe e thn! Nprmjet qerpikve gati n t mbyllur, sipr koks s krevatit tim, lart, tejprtej n letrn e mureve, me shkronja t mdha, t majme, t kuqe e aq t lngshme, sa q kishin kulluar n rrkeza t vogla skajeve ishte shkruar shprehja: TI SHTYPET KOKA VERIUT!.
Lexuesi e kupton vet vazhdimin. Jo t gjumit tim, por origjinn e ksaj parrulle - vitin 1997, i cili e gjeti mnyrn e tij t mbrrij n Mosk, Ulica Dobroljubova 9/11, Konvikti i Institutit Gorki, dhoma 523, t el tinzisht dern time dhe t krkoj t ndesht dhmb pr dhmb me mua. Lexuesi e kupton po aq, se autort e tyre - tre tovarisht e mi duke e shkruar mbi krevatin tim kt parrull t vitit 97, shenjonin padashje, n mnyr semiotike, ndarjen e trupsis shqiptare n pjes t urrejtse dhe pjes t urrejtur: pas gjith prvojs gjysmshekullore komuniste, pinjojt e komunistve m n fund bnin bilancin: ti shtypet koka Veriut!.
Ku e ka vall origjinn kjo sindrom? E far natyre sht? Nga cili frustrim vjen? Prse vullnetshm, apo pavullnetshm sht krijuar tendenca tradicionale e njfar rracizmi ndaj Veriut? Dhe pse nuk ekziston anasjellta e tij? (Natyrisht, ekziston, por pa tradit, si dukuri e von kundreaguese dhe, padyshim, rracizmi i veriorit sht njlloj e po aq i neveritshm, sakur dhe i jugorit). Pyetje t tilla mund t shtrohen pafundsisht, sikundrse me pak prqendrim mund t shpalohen edhe rrnjt e nj morfologjie t ksenofobis brendashqiptare.
Tallazitja e fundrrinave konjukturo-klasore t vitit 1997 nxorri n siprfaqe nj mas t zez lumpen-proletariati, monstrat e alienuara t etnopsiqiks shqiptar, t cilat me kokrdhokt e shqyer ku gurgullonte drita e debilizmit donin ta modelonin botn ton me kutin dhe shijn e tyre. N fakt nuk se jemi aq larg. Revolucionet si rregull e prishin strukturn e hierarkis vertikale t nj shoqrie, duke i liruar shtresat ndryshme t saj nga kalcifikimi dhe duke i prfshir n nj dinamik t re. Ku ka revolucion q t mund t trondis sadopak stabilitetin e debilizmit shqiptar! Kjo przierje e dinakris bizantine, e pllavitur npr prralla dobish e qerozsh, i kaprdisur npr proverba diabolike, e ka t pamundur ta njoh vetn e par t premrit vetor n numrin shums; shkurt ekziston nj inxhinieri e tr individualizmi t flliqt, rrnjt e t cilit t ojn n llagme t errta vetdijeje, sipas s cils, premri vetor ne sht i novojshm vetm n ato raste kur nj shum katastofash individuale t mblidhet pr t therur, vrar, djegur, pla[kitur. Jasht ktij qllimi, ska ne.
Edhe pas kaq vitesh dyert e turpit t 97-s nuk hapen. Askush nuk krkon t prpihet n at vrim t zez mkatesh. Askush. E qart kjo pr politikant. Po studiuesit tan t historis, psikologjis apo, n prgjithsi, t shkencave antropologjike? Me prjashtim t dy-tre ditarve, dy-tre librave t shkruara nga palt e kompromentuara n ngjarje dhe ndonj libri t ndonj gazetari t huaj, dukshm t mirpaguar nntdhjet e shtata shqiptare mbetet vetmse nj horizont i muzgt britmash, prplitjesh, jerrjesh, gjaku e ulrimash. {far ishin kto ulrima dhe jerrje mazoksite dhe se far mundsie vetnjohje na jep ne kjo flagranc, kjo nuk sht marr parasysh ndonjher. Sidoqoft q nga embrionet e para t ideve komuniste aty nga vitet njzet, e deri n perndimin e tyre (jo zhbimjen) pas vitit nntdhjet t shekullit t kaluar, pra prgjat thuaj nj tetdhjetvjeari ekzistenc, komunizma nuk mundi dot ta gdhend shqiptarin e tij, t formoj s paku premrin vetor ne, kalimin nga uni tek ne. Dhe vetm kur sht fjala pr kusari, rrnim, grmadha, vjedhje, plakitje, djegie bibliotekash etj, - ky premr del n drit si pakt i prkohshm.
Nn ethet egoiste t grabitjes, tymnajs e rrmetit, kjo ne e prkohshme ligjron nprmjet parrullave t veta kauzale, q akuzojn dik tjetr krejt pa lidhje, ndrkaq q jan t zz me kusarin publike. Ti shtypet koka Veriut sht aq irreale, sa sht irreal vet kalimi i shoqris son nga un n ne. Kjo, sepse n do ne, ngre krye sedra tyryfyle me ksul a qylaf e unit, q d.m.th., n kt Ne, krye jam Un.
*(cikl: shkrimi i par)
Por, nj kopje elsi ia kisha ln njrit prej tre bashkatdhetarve t mi n konvikt, me qllim q t krijohej ideja e banueshmris s asaj dhome. Me bashkatdhetart e mi, e themi shkaraz, nuk se m hahej muhabeti fort, por dhe ata, nuk se kishin ardh pr ndonj pasion letrar aty. Q t tre, bij komunistsh t shquar, ndonse n luln (e helmatisur) t rinis, e demonstruan zellin patriotik-internacionalist duke u
kontigjenti m bsnik i pjesmarrjes n demonstratat e tovarish Genadi Zjuganovit. Natyrisht n sagn e bmave t tilla un nuk mund ti ndiqja, as ti miratoja; thjesht isha i interesuar pr kt fush t aktivitetit t tyre, kshtu q bisedat tona, sado-kudo t prsilleshin, prfundonin vetm n dy mundsi kuvendimi: o pr futbollin, o pr femrat, ndonse edhe ktu (me keqardhje e them) tovarishat e mi ishin beterr. Po le ti kthehemi rrfimit ton.
Kur ktheva at dit fund prilli t 1997-s n dhomn time t konviktit, ishte pasdite me diell. Dhoma ishte e lar n drit dhe un, vetmsa hapa njrn flegr pr ajrosje. N koridore kishte relativisht qetsi. Un u shtriva n krevat, me iden dhe ndjen pr nj sy gjum. Dhe prpak sa m zuri gjumi. Por sqe e thn! Nprmjet qerpikve gati n t mbyllur, sipr koks s krevatit tim, lart, tejprtej n letrn e mureve, me shkronja t mdha, t majme, t kuqe e aq t lngshme, sa q kishin kulluar n rrkeza t vogla skajeve ishte shkruar shprehja: TI SHTYPET KOKA VERIUT!.
Lexuesi e kupton vet vazhdimin. Jo t gjumit tim, por origjinn e ksaj parrulle - vitin 1997, i cili e gjeti mnyrn e tij t mbrrij n Mosk, Ulica Dobroljubova 9/11, Konvikti i Institutit Gorki, dhoma 523, t el tinzisht dern time dhe t krkoj t ndesht dhmb pr dhmb me mua. Lexuesi e kupton po aq, se autort e tyre - tre tovarisht e mi duke e shkruar mbi krevatin tim kt parrull t vitit 97, shenjonin padashje, n mnyr semiotike, ndarjen e trupsis shqiptare n pjes t urrejtse dhe pjes t urrejtur: pas gjith prvojs gjysmshekullore komuniste, pinjojt e komunistve m n fund bnin bilancin: ti shtypet koka Veriut!.
Ku e ka vall origjinn kjo sindrom? E far natyre sht? Nga cili frustrim vjen? Prse vullnetshm, apo pavullnetshm sht krijuar tendenca tradicionale e njfar rracizmi ndaj Veriut? Dhe pse nuk ekziston anasjellta e tij? (Natyrisht, ekziston, por pa tradit, si dukuri e von kundreaguese dhe, padyshim, rracizmi i veriorit sht njlloj e po aq i neveritshm, sakur dhe i jugorit). Pyetje t tilla mund t shtrohen pafundsisht, sikundrse me pak prqendrim mund t shpalohen edhe rrnjt e nj morfologjie t ksenofobis brendashqiptare.
Tallazitja e fundrrinave konjukturo-klasore t vitit 1997 nxorri n siprfaqe nj mas t zez lumpen-proletariati, monstrat e alienuara t etnopsiqiks shqiptar, t cilat me kokrdhokt e shqyer ku gurgullonte drita e debilizmit donin ta modelonin botn ton me kutin dhe shijn e tyre. N fakt nuk se jemi aq larg. Revolucionet si rregull e prishin strukturn e hierarkis vertikale t nj shoqrie, duke i liruar shtresat ndryshme t saj nga kalcifikimi dhe duke i prfshir n nj dinamik t re. Ku ka revolucion q t mund t trondis sadopak stabilitetin e debilizmit shqiptar! Kjo przierje e dinakris bizantine, e pllavitur npr prralla dobish e qerozsh, i kaprdisur npr proverba diabolike, e ka t pamundur ta njoh vetn e par t premrit vetor n numrin shums; shkurt ekziston nj inxhinieri e tr individualizmi t flliqt, rrnjt e t cilit t ojn n llagme t errta vetdijeje, sipas s cils, premri vetor ne sht i novojshm vetm n ato raste kur nj shum katastofash individuale t mblidhet pr t therur, vrar, djegur, pla[kitur. Jasht ktij qllimi, ska ne.
Edhe pas kaq vitesh dyert e turpit t 97-s nuk hapen. Askush nuk krkon t prpihet n at vrim t zez mkatesh. Askush. E qart kjo pr politikant. Po studiuesit tan t historis, psikologjis apo, n prgjithsi, t shkencave antropologjike? Me prjashtim t dy-tre ditarve, dy-tre librave t shkruara nga palt e kompromentuara n ngjarje dhe ndonj libri t ndonj gazetari t huaj, dukshm t mirpaguar nntdhjet e shtata shqiptare mbetet vetmse nj horizont i muzgt britmash, prplitjesh, jerrjesh, gjaku e ulrimash. {far ishin kto ulrima dhe jerrje mazoksite dhe se far mundsie vetnjohje na jep ne kjo flagranc, kjo nuk sht marr parasysh ndonjher. Sidoqoft q nga embrionet e para t ideve komuniste aty nga vitet njzet, e deri n perndimin e tyre (jo zhbimjen) pas vitit nntdhjet t shekullit t kaluar, pra prgjat thuaj nj tetdhjetvjeari ekzistenc, komunizma nuk mundi dot ta gdhend shqiptarin e tij, t formoj s paku premrin vetor ne, kalimin nga uni tek ne. Dhe vetm kur sht fjala pr kusari, rrnim, grmadha, vjedhje, plakitje, djegie bibliotekash etj, - ky premr del n drit si pakt i prkohshm.
Nn ethet egoiste t grabitjes, tymnajs e rrmetit, kjo ne e prkohshme ligjron nprmjet parrullave t veta kauzale, q akuzojn dik tjetr krejt pa lidhje, ndrkaq q jan t zz me kusarin publike. Ti shtypet koka Veriut sht aq irreale, sa sht irreal vet kalimi i shoqris son nga un n ne. Kjo, sepse n do ne, ngre krye sedra tyryfyle me ksul a qylaf e unit, q d.m.th., n kt Ne, krye jam Un.
*(cikl: shkrimi i par)