Vshtirsit e samitit t NATO-s
Kush mund ta mendonte se nj dit n samitin e NATO-s do t merrte pjes presidenti i Rusis Vladimir Putin? Dhe jo vetm ai. Kush mund t parashikonte se do t zinin vnd n kt mbledhje t NATO-s lidert e ish 7 republikave t ish-Bashkimit Sovjetik, nga Ukraina n Gjeorgji,nga Moldavia n Uzbekistan.
Samiti 3 ditor i NATO-s q do t filloj sot n kryeqytetin e Rumanis, Bukuresht, do t jet mbledhja m e gjr e historis 59 vjecare t aleancs. Dhe pa dyshim nj nga m t rndsishmet e saj.
Rndsia e ksaj nuk qndron vetm n pjesmarrjen e liderve t 60 vndeve, ku prfshihen 26 antaret dhe 23 partneret. N kt samit, aq sa t rndsishme jan e ardhmja e marrdhenieve midis Perendimit dhe Rusis, po aq t rndsishme jan edhe sqarimi i perspektivave t NATO-s.
sht e qart se po t mos kishin ndryshuar kaq shume konjukturat botrore mbas Lufts s Ftoht, nuk do t mund t realizohej nj takim i till zgjerimi. Deri para 20 vjetsh NATO dhe Traktati i Varshavs ndodheshin prball njri tjetrit. Europa ishte e ndar n dy fronte.
Me prfundimin e Lufts s Ftoht u prmbysn t gjitha raportet. Vndet e Europs Lindore dhe t Balltikut hyn njra pas tjetrs n NATO.Aleanca n kt mnyr u zgjerua shum. Por nuk ngeli vetm me kt,ndryshoi edhe kuptimi i objeketivit dhe misionit. NATO filloi t luaj nj rol politik dhe ushtarak n nj gjeografi shum m t madhe, nga Ballkani n Afganistan. Pr m tepr ky rol, tashm ka shtruar pyetjen se deri ku do t jet zgjerimi dhe cfar do t prfshij brnda NATO.
Problemet q presin vendime:
N krye t temave q do t diskutohen
n samitin e NATO-s sht zgjerimi dhe shtrirja. Midis problemeve t tjera urgjente zn vnd Afganistani, Ballkani dhe sistemi i raketave mbrojtse.
- N lidhje me zgjerimin, n etapn e par do t merret vendimi ftess s antarsimit pr Shqiprin dhe Kroacine, si dhe pr Maqedonin nse Greqia nuk do t prdori veton, n lidhje me emrin, kundr anatrsimit t saj. Jan edhe dy emra n lidhje me antarsimin t cilat po krijojn nj problem serioz. Antarsimit t mundshm t Ukrains dhe Gjeorgjis i kundrvihet fuqishm Rusia. Shtetet e Bashkuara t Ameriks bjn presion, ndrsa disa antare t NATO-s si Gjermania dhe Franca kan lkundjet e tyre.
Putini prpjekjet pr antarsimin e ktyre dy vendeve n NATO i vlerson si lvizje t nj operacioni rrethimi q krkohet ti bhet Rusis. Autoritetet Ruse e thon hapur se kjo do t sjell nj tension t madh midis Mosks dhe Perndimit.
- Pr problemin e Afganistanit, NATO do t diskutoj se si do t vazhdoj ajo m tej prgjegjsit e saj mbas ktyre 5 vjetve. Pr t mos e rimarr vehten Talibant, Shtetet e Bashkuara dshirojn njsi luftarake shtes nga aleatt. Shumica e antarve t NATO-s, nuk e mbshtesin shum. Por, NATO sht e detyruar qe n kt mbledhje t marr nj vendim. Nqoftse NATO nuk merr masat e nevojshme pr t shmangur zotrimin e Afganistanit nga Talibant, ajo n t ardhmen e saj do t prballet me nj fiasko t madhe. Ka mundsi q n kt tem samiti nuk do ta ket t lehte t mbroj n nj konsensus.
- N lidhje me sistemin e mbrojtjes s raketave deri tani m shume sht folur pr mburojn q punon t krijojAmerika n Europen Lindore. ashingtoni kt e mbron m shum ndaj rrezikut q I vjen nga Irani,por Rusia e kundershton kt prpjekje. N takimin Bush-Putin do t krkohet ti jepet nj zgjidhje ktij problemi. Por, prvec ksaj NATO ka projektin e saj t zhvillimit t programit t mbrojtjes s raketave, t ciln edhe kt do ta diskutoj n samit.
N lidhje me Shqiprin :
Deri m sot t gjitha qndrimet e vndeve antare t NATO-s, me n krye Shtetet e Bashkuara t Ameriks mbshtesin krkesn e Shqipris pr ti dhn ftesn e antarsimit. Edhe pse Shqipria n realizimin e dy krkesave kryesore pr marrjen e ksaj ftese: reformn zgjedhore dhe reformn n drejtsi, sht shum e vonuar dhe pa rezultate konkrete, NATO sht prgatitur ta ftoj at, duke e kushtzuar pr brjen e tyre. Edhe tragjedin e Grdecit nuk e lidhi me kt ftes. Pra, NATO e dshiron Shqiperin s bashku me Kroacin dhe Maqedonin n gjirin e saj pr interesa m t mdha strategjike.
Hyrja edhe e ktyre tre vendeve do t rris sigurin dhe stabilitetin n Ballkanin Perndimor, ku ekzistojn akoma probleme serioze. Nacionalizmi Serb dhe dshira e hegjemonis Ruse n Ballkan e detyrojn NATO-n q t zgjerohet n Ballkanin Perndimor duke e rrethuar Srbin dhe duke shmangur prezencn Ruse n kt rajon t trazuar. Ky qndrim i NATO-s prputhet plotsisht me interesat strategjike t Shqipris dhe t Bots Shqiptare ne Ballkan: t shtetit t ri t Kosovs, t shqiptarve n Maqedoni dhe m tej.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare
Samiti 3 ditor i NATO-s q do t filloj sot n kryeqytetin e Rumanis, Bukuresht, do t jet mbledhja m e gjr e historis 59 vjecare t aleancs. Dhe pa dyshim nj nga m t rndsishmet e saj.
Rndsia e ksaj nuk qndron vetm n pjesmarrjen e liderve t 60 vndeve, ku prfshihen 26 antaret dhe 23 partneret. N kt samit, aq sa t rndsishme jan e ardhmja e marrdhenieve midis Perendimit dhe Rusis, po aq t rndsishme jan edhe sqarimi i perspektivave t NATO-s.
sht e qart se po t mos kishin ndryshuar kaq shume konjukturat botrore mbas Lufts s Ftoht, nuk do t mund t realizohej nj takim i till zgjerimi. Deri para 20 vjetsh NATO dhe Traktati i Varshavs ndodheshin prball njri tjetrit. Europa ishte e ndar n dy fronte.
Me prfundimin e Lufts s Ftoht u prmbysn t gjitha raportet. Vndet e Europs Lindore dhe t Balltikut hyn njra pas tjetrs n NATO.Aleanca n kt mnyr u zgjerua shum. Por nuk ngeli vetm me kt,ndryshoi edhe kuptimi i objeketivit dhe misionit. NATO filloi t luaj nj rol politik dhe ushtarak n nj gjeografi shum m t madhe, nga Ballkani n Afganistan. Pr m tepr ky rol, tashm ka shtruar pyetjen se deri ku do t jet zgjerimi dhe cfar do t prfshij brnda NATO.
Problemet q presin vendime:
N krye t temave q do t diskutohen
n samitin e NATO-s sht zgjerimi dhe shtrirja. Midis problemeve t tjera urgjente zn vnd Afganistani, Ballkani dhe sistemi i raketave mbrojtse.
- N lidhje me zgjerimin, n etapn e par do t merret vendimi ftess s antarsimit pr Shqiprin dhe Kroacine, si dhe pr Maqedonin nse Greqia nuk do t prdori veton, n lidhje me emrin, kundr anatrsimit t saj. Jan edhe dy emra n lidhje me antarsimin t cilat po krijojn nj problem serioz. Antarsimit t mundshm t Ukrains dhe Gjeorgjis i kundrvihet fuqishm Rusia. Shtetet e Bashkuara t Ameriks bjn presion, ndrsa disa antare t NATO-s si Gjermania dhe Franca kan lkundjet e tyre.
Putini prpjekjet pr antarsimin e ktyre dy vendeve n NATO i vlerson si lvizje t nj operacioni rrethimi q krkohet ti bhet Rusis. Autoritetet Ruse e thon hapur se kjo do t sjell nj tension t madh midis Mosks dhe Perndimit.
- Pr problemin e Afganistanit, NATO do t diskutoj se si do t vazhdoj ajo m tej prgjegjsit e saj mbas ktyre 5 vjetve. Pr t mos e rimarr vehten Talibant, Shtetet e Bashkuara dshirojn njsi luftarake shtes nga aleatt. Shumica e antarve t NATO-s, nuk e mbshtesin shum. Por, NATO sht e detyruar qe n kt mbledhje t marr nj vendim. Nqoftse NATO nuk merr masat e nevojshme pr t shmangur zotrimin e Afganistanit nga Talibant, ajo n t ardhmen e saj do t prballet me nj fiasko t madhe. Ka mundsi q n kt tem samiti nuk do ta ket t lehte t mbroj n nj konsensus.
- N lidhje me sistemin e mbrojtjes s raketave deri tani m shume sht folur pr mburojn q punon t krijojAmerika n Europen Lindore. ashingtoni kt e mbron m shum ndaj rrezikut q I vjen nga Irani,por Rusia e kundershton kt prpjekje. N takimin Bush-Putin do t krkohet ti jepet nj zgjidhje ktij problemi. Por, prvec ksaj NATO ka projektin e saj t zhvillimit t programit t mbrojtjes s raketave, t ciln edhe kt do ta diskutoj n samit.
N lidhje me Shqiprin :
Deri m sot t gjitha qndrimet e vndeve antare t NATO-s, me n krye Shtetet e Bashkuara t Ameriks mbshtesin krkesn e Shqipris pr ti dhn ftesn e antarsimit. Edhe pse Shqipria n realizimin e dy krkesave kryesore pr marrjen e ksaj ftese: reformn zgjedhore dhe reformn n drejtsi, sht shum e vonuar dhe pa rezultate konkrete, NATO sht prgatitur ta ftoj at, duke e kushtzuar pr brjen e tyre. Edhe tragjedin e Grdecit nuk e lidhi me kt ftes. Pra, NATO e dshiron Shqiperin s bashku me Kroacin dhe Maqedonin n gjirin e saj pr interesa m t mdha strategjike.
Hyrja edhe e ktyre tre vendeve do t rris sigurin dhe stabilitetin n Ballkanin Perndimor, ku ekzistojn akoma probleme serioze. Nacionalizmi Serb dhe dshira e hegjemonis Ruse n Ballkan e detyrojn NATO-n q t zgjerohet n Ballkanin Perndimor duke e rrethuar Srbin dhe duke shmangur prezencn Ruse n kt rajon t trazuar. Ky qndrim i NATO-s prputhet plotsisht me interesat strategjike t Shqipris dhe t Bots Shqiptare ne Ballkan: t shtetit t ri t Kosovs, t shqiptarve n Maqedoni dhe m tej.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare