Me zvarritje
Ergys GJENCAJ
Ndryshimet ne Kodin Zgjedhor, te cilat do te mundesonin zgjedhje vertet te lira, te ndershme, transparente dhe brenda standardeve evropiane, do te duan ende kohe per t'u bere. Ligjvenesit permes votes se tyre i kane dhene edhe kater muaj jete komisionit te posacem parlamentar per reformen zgjedhore, ne seancen e dates 17 te ketij muaji. Por, megjithese ne dukje te perkushtuar per te bere dicka, anetaret e ketij komisioni ende nuk jane mbledhur per te nisur punen ne kete mandat te trete te komisionit. Reforma zgjedhore ka nje histori afrimesh dhe largimesh mes paleve politike ne Shqiperi. Ajo ka nisur qe ne vitin 1992 e nuk ka perfunduar as sot. Historiku i reformes zgjedhore tregon se, cdo here qe palet jane mbledhur per te ndermarre reformat e nevojshme, ata i kane bere ato ne momentin e fundit. Por gjithmone gjate kesaj periudhe 15-vjecare, politika jone eshte perfshire zgjedhje pas zgjedhjesh ne reforma ne Kodin Zgjedhor. Pasi ka perfunduar nje proces zgjedhor, njera nga palet, zakonisht ajo humbesja, ka dale me qendrime se ne to (zgjedhje) jane kryer manipulime, nuk eshte respektuar Kodi Zgjedhor dhe vullneti i popullit. Jo per hater te paleve pretenduese, por per shkak se ne te vertete proceset zgjedhore gjate viteve kane pasur mangesi, vezhguesit nderkombetare, kryesisht OSBE/ODIHR, Komisioni Evropian dhe perfaqesuesit e Shteteve te Bashkuara te Amerikes kane kerkuar ndermarrjen e ndryshimeve ne ligjin elektoral. "Nje hap perpara, por perseri nuk jane arritur standardet", eshte shprehja me e perdorur nga nderkombetaret ne raportet e tyre pas cdo zgjedhjeje, lokale apo te pergjithshme.
Edhe pas zgjedhjeve te 3 korrikut 2005, te cilat sollen rotacionin e pushtetit ne vend, u nevojit nje reforme zgjedhore, per te bere qe zgjedhjet lokale te kryheshin sipas standardeve. Reforma per zgjedhjet e shkurtit 2007 u be brenda shume pak ditesh, pas nje kalvari te gjate perplasjesh politike dhe ngujimi te krereve te partive per disa dite ne zyren e Presidentit te asaj kohe, Alfred Moisiu. Por as keto zgjedhje nuk rezultuan vertet te lira, te ndershme, transparente dhe brenda standardeve evropiane. Si rrjedhoje, u verejt e domosdoshme nje tjeter reforme zgjedhore. Kuvendit me 17 maj te ketij viti ngriti komisionin parlamentar te reformes zgjedhore me nje mandat 3-mujor. Por kriza presidenciale reflektoi ne te dhe solli deshtimin e ketij komisioni. Me pas, me 17 shtator, Kuvendi u detyrua te zgjase me 3 muaj te tjere mandatin e komisionit. Perseri asnje rezultat. Ligjvenesit u detyruan qe ne seancen e nje jave me pare te votonin zgjatjen me kater muaj te mandatit te ketij komisioni.
Politika me sugjerimet e faktorit nderkombetar i ka vene qellim vetes qe kete reforme ta mbaroje brenda ketij mandati te ri. Ky detyrim vjen edhe per te marre nje note pozitive nga ata qe mbikeqyrin udhen e veshtire te demokracise, ne funksion te marrjes se fteses per anetaresim ne NATO pranveren e ketij viti, gjate samitit qe do te zhvillohet ne Bukuresht. Por duket se do te jete e veshtire, pasi palet kane paraqitur vullnete te ndryshme, kryesisht per sa i perket sistemit zgjedhor qe do te perdoret ne zgjedhjet e ardhshme parlamentare. Drejtues te partive te vogla parlamentare, te mazhorances dhe opozites se bashku, u mblodhen ne nje takim te vecante para pak kohesh dhe dolen me nje qendrim te perbashket. Ato theksuar se parapelqejne sistemin gjerman, ose ndryshe sistemin proporcional te individualizuar. Kjo eshte hera e pare qe partite jane shprehur ne favor te ndryshimit te sistemit zgjedhor, i cili qe nga fillimet e demokracise shqiptare e deri me tani ka qene i perzier, mazhoritar me proporcional. Por kete sistem duket se nuk e favorizojne dy partite me te medha, Partia Demokratike dhe ajo Socialiste, dhe se fundmi Levizja Socialiste per Integrim. Nje tjeter moment i cili do t'i beje jeten e veshtire komisionit te reformes zgjedhore, eshte edhe pragu elektoral qe duhet te arrijne partite politike, per te mundesuar perfaqesimin e tyre ne Kuvend. Te vegjlit jane te mendimit se pragu duhet te mbetet ky eshte pra 2.5 per qind. Ndersa te medhenjte, perfshire perseri LSI, jane shprehur per rritje te tij. Nderkohe, PBDNJ-ja permes kryetarit te saj, Vangjel Dule, ka deklaruar ne nje interviste per "Korrieri", se pragu me i pershtatshem eshte ai prej vetem 1 per qindesh te votave te zgjedhesve.
Keto jane pikat kryesore te debatit politik per reformen zgjedhore. Por ky komision duhet te trajtoje edhe ceshtje te tjera te mprehta, si ajo e funksionimit te Komisionit Qendror te Zgjedhjeve, perberjes se komisioneve zgjedhore te niveleve te dyta apo te treta, te berjes se transparences se financimeve te partive politike, menyres se numerimit te votave, ceshtjes se listave te zgjedhesve etj. Duke marre parasysh pozicionet e deritanishme te forcave politike dhe te situates ne vetvete, duket se rruga e komisionit per reformen zgjedhore do te jete veshtire.