Mendja nordike Nobel per misterin

mimi Nobel ne letersi per vitin 2011 iu dha dje poetit suedez Tomas Transtromer per veprat surrealiste rreth mistereve te mendjes njerezore duke fituar njohje te gjere si poeti me me ndikim ne vendet skandinave ne vitet e fundit. Akademia Suedeze tha se e ka njohur poetin 80-vjecar sepse permes imazheve te tejdukshme te permbledhura ai na jep akses te fresket ndaj realitetit. Poezite e Transtromerit jane vleresuar per imazhet e fuqishme te ndertuara shpesh rreth pervojave te tij te mbushura me dashurine per muziken dhe natyren

Meqe e kemi pare ne Tirane ulur ne karroce i paralizuar me paaftesi per folur poeti nordik Tomas Transtromer qe jeton prej vitesh i vetmuar ne nje ishull pasi i kane dhene lajmin e Nobelit ka thene vetem dy fjale Shume mire Ky cmim ne letersi per vitin 2011 iu dha dje poetit suedez Tomas Transtromer per veprat surrealiste rreth mistereve te mendjes njerezore duke fituar njohje te gjere si poeti me me ndikim ne vendet skandinave ne vitet e fundit. Akademia Suedeze tha se e ka njohur poetin 80-vjecar sepse permes imazheve te tejdukshme te permbledhura ai na jep akses te fresket ndaj realitetit. Poezite e Transtromerit jane vleresuar per imazhet e fuqishme te ndertuara shpesh rreth pervojave te tij te mbushura me dashurine per muziken dhe natyren.

Nje psikolog dhe pianist amator Transtormer 80-vjecar pesoi nje atak ne zemer ne vitin 1990 qe e la ate gjysme te paralizuar dhe te paafte te flase por ai vazhdoi te shkruante duke publikuar me 1996 The Sorrow Gondola dhe The great engima.

Transtromer ka qene nje nga favoritet e perhershem per Nobel dhe ne vitet e fundit gazetaret suedeze gjithnje kane pritur jashte apartamentit te Transtromerit ne Stokholm per mberritjen e dites kur do te fitonte 15 milione euro.

Ai eshte mjaft i gezuar - tha Anna Tillgren zedhenese e publikimeve te Transtromerit per gazetaret qe pritnin ne banesen e poetit. Ajo tha se Transtromeri kishte arritur te nxirrte dy fjale pasi mesoi per Nobelin Shume mire

Ai ka shkruar ne lidhje me pyetjet e medha. Ai ka shkruar per vdekjen ai ka shkruar per historine dhe kujtesen e natyren - tha Peter Englund Sekretari i Perhershem i Akademise Suedeze te Nobelit.

Transtromer eshte suedezi i pare qe merr cmimin e letersise qe kur iu nda Eyvind Johnson dhe Harry Martinson ne vitin 1974. Englund ka thene se Akademia ka qene vecanerisht e kujdesshme ne lidhje me dhenien e cmimit per shkrimtaret suedeze nga frika e te qenit te njeanshem.

Ndersa ka bere dalje publike edhe kryeministri suedez Frederik Reinfeldt duke u shprehur se cmimi e beri ate te lumtur dhe krenar dhe se ai shpresonte se do te terheqe vemendjen boterore per letersine suedeze.

Akademia suedeze eshte kritikuar gjithashtu se eshte shume eurocentrike duke injoruar shkrimtare nga pjesa tjeter e botes. Ne shifra shtate nga dhjete fituesit e fundit kane qene evropiane. Ndersa kritiket jane impresionuar nga bukuria e te shkruarit disa kane kritikuar ate per nje mungese te komenteve sociale keshtu shpesh jane gjetur ne punet e fituesve te tjere te Nobelit duke perfshire laureatin e fundit Mario Vargas Llosa nga Peruja.

I perulur dhe i thjeshte Transtromer ka shmangur debatet politike dhe gjithmone ka qendruar larg nga syte e publikut sa me shume ka qene e mundur.

Une mendoj se babai mbi te gjitha mendon se kjo eshte nje gje e madhe per lexuesit e tij - tha vajza e tij Paula Transtromer ne lidhje me cmimin. - Kjo eshte e rendesishme per te.

Ne mesin e veprave me te njohura te poetit Transtromer perfshihen Windows and Stones e botuar ne vitin 1966 ne te cilen ai pershkruan tema nga udhetimet e tij te shumta dhe vepra tjeter Baltics e botuar ne vitin 1974. Veprat e tij jane perkthyer ne me shume se 50 gjuhe dhe kane ndikuar te poetet tjere neper bote ne vecanti ne Ameriken Veriore. Qe nga vitet pesedhjete Transtromer ka pasur nje miqesi te afert me poetin amerikan Robert Bly i cili i perktheu ne gjuhen angleze shumicen e veprave te tij. Ne vitin 2001 shtepia botuese suedeze e Transtromerit Bonniers e botoi ne nje liber korrespondencen ndermjet dy shkrimtareve e cila u titullua Air Mail. I lindur ne Stokholm ne vitin 1931 Transtromer u rrit i vetem bashke me nenen e tij mesuese pasi ajo u divorcua nga babai i tij - gazetar. Ai filloi te shkruaje poezi derisa studionte ne shkollen Sodra Latin ne Stokholm dhe debutoi me permbledhjen Seventeen Poems Shtatembedhjete poema ne moshen 23-vjecare.

Ai e mori nje diplome ne psikologji nga Universiteti i Stokholmit dhe me vone e ndau kohen e tij ndermjet poezise dhe punes se tij si psikolog.

Akademia Skandali me Bob Dylan

Sekretari i Perhershem i Cmimit Nobel Peter Englund ka folur per nje spekulim te cmendur ne lidhje me ate se si kengetari Bob Dylan u be favorit per te fituar cmimin qe u shpall me vone. Dylan i kishte shanset 100/1 nje jave me pare por mbreme mediat shkruanin se kompanite e basteve ia kishin dhane shanset deri ne 5/1 duke kryesuar keshtu listen e pretendenteve. Mirepo Komiteti i Nobelit asnjehere nuk i ka shpallur emrat e shkrimtareve qe jane ne shqyrtim per Nobel prandaj Englund shtoi Eumlshte cmenduri. Kjo eshte e gjitha spekulim i paster. Ata duan dike ne krye te listes i cili ia kthen parate 150-fish e keshtu dukshem perfshijne dike qe eshte per nga pikepamja letrare ndash UFO.

Transtromer ne Tirane Kadareja larg i befasuar me Arbnorin

Ne panairin e librit ne vitin 2003 kandidati i perhershem per Nobel poeti Transtromer eshte shfaqur ne dyert e Piramides ne Tirane nderkohe qe ne katin e dyte shkrimtari tjeter qe krahasimisht kandidon me te njejtat vite Ismail Kadare leshonte autografe per lexuesit.

Nuk qe shenuar si ngjarje e bujshme ardhja e poetit suedez ne Tirane. Ai shoqerohej nga poetja Natasha Lako njekohesisht perkthyesja e permbledhjes se tij poetike ne shqip Perandoria e barit. Ne nje karroce qe shtyhej nga Lako poeti nordik ka shetitur neper stendat e botuesve ndersa ka qene nje ndalese e detyrueshme ne stenden e botuesve te Aleph qe mbahej prej poetit Gentian Cocoli. Para stendes ka qelluar shkrimtari Pjeter Arbnori me te cilin eshte takuar dhe kembimi ka qene historia e pabesueshme per poetin suedez. Kur Transtromerit i eshte bere me dije se ky shkrimtar ka kryer 30 vite burg ne diktatura habia e tij ka kaluar permasen e imagjinates njerezore. Modestia e Arbnorit ka qene mbresa qe na ka e percjelle per mediat poetja Natasha Lako. Ndersa gjithe kohes te vezhguar Transtromeri eshte larguar pa u takuar me Kadarene dhe ky i fundit nuk ka dhene asnje shenje per kolegun e tij poet e kandidat per Nobel se poshte tij ne katin e pare duke u takuar me te rinjte shqiptare Transtromeri do te ishte fitues nje dite para tij.