Miti dhe vdekja misterioze e Lech Kaczynskit

"Kjo sht gjithashtu tragjedia jon"! Me kto fjal i sht drejtuar Kryeministri rus, Vladimir Putin, kolegut t tij polak, Donald Tusk, kur ky i fundit kishte mbrritur n vendin e tragjedis, n Smolensk t Rusis, aty ku gjeti vdekjen Presidenti polak, Lech Kaczynski. Lech Kaczynski ishte nisur nga Varshava pr n qytetin rus t Katinit, me qllim q t nderonte 22000 viktimat polake, t cilat regjimi dhe shrbimi i fsheht rus i kohs s Stalinit i kishte asgjsuar m 1940. Kta burra t shquar t elits polake: oficer, polic, intelektual, profesor e doktor t shkencave, i kan munguar q prej 70 vitesh Polonis, ndrkoh q n popullin polak sht kristalizuar ideja se "nse kjo elit e zhdukur mizorisht nga ana e regjimit stalinist do t kishte mbijetuar, ather fati dhe e ardhmja e Polonis do t ishte krejt ndryshe".

Lech Kaczynski i kishte nderuar gjithmon viktimat e regjimit stalinist, duke i
nj shrbim t madh vendit t tij. Ndrkoh, Vladimir Putin e kishte prjetuar respektin e liderit karizmatik polak si nj sfid, madje me ndjenjn e urrejtjes. Kjo marrdhnie midis dy presidentve t dy vendeve armiqsore midis tyre pr gati nj dekad nuk kishte njohur shkrirje akujsh. Lech Kaczynski nuk kishte pranuar asnjher ta vizitonte Moskn dhe Kremlinin. Ai kishte fluturuar dhe madje rrezikuar n udhtim pr t mbrritur n gushtin e vitit 2008 n Tbilis dhe pr t'i shprehur solidaritetin e vendit t tij me Gjeorgjin dhe Presidentin e saj, Shakashvili. Ky akt kishte ndihmuar botn q t zbulonte m mir karakterin agresiv t Mosks kundr Gjeorgjis dhe vendeve t tjera fqinje. Presidenti i ndjer polak kishte prjetsuar emrin e lufttarit t shquar een e antirus, Dudajev, duke emrtuar me kt emr nj nga sheshet e Varshavs, shfaqje kjo e hapur e nj qndrimi refuzues t hegjemonis ruse n vendet fqinje t saj. Dhe m s fundi Lech Kaczynski kishte bllokuar disa her marrveshjet evropiane, duke i kushtzuar ato me ndrprerjen e punimeve n gazsjellsin e veriut, ndrmarrje kjo e Vladimir Putinit n bashkpunim me ish-Kancelarin gjerman, Gerhard Schröder. Ai donte q ta shmangte me do kusht ndrtimin e ktij gazsjellsi nga Rusia n Gjermani dhe Evrop, sepse anashkalonte Polonin, megjithse kalon n detin pran saj. Lech Kaczynski e kishte gjetur sigurin e tij n miqsin me SHBA-t, t cilave u kishte siguruar stacionimin e raketave antibrthamore n vendin e tij.

Ndaj, ish-Presidenti i ndjer i Polonis shihej n vendin e tij si nj idhull, si nj simbol, ndrkoh q vdekja tragjike e ka shndrruar at n nj mit. Tashm polakt, t majt e t djatht, do t ken nj pik referimi t dyt, prve masakrs ruse kundr 22000 viktimave t pafajshme t elits polake. N t vrtet, nuk kishte ndodhur ndonjher n historin e njerzimit q elita intelektuale, politike e shkencore e nj vendi t asgjsohej trsisht, si n kt rast. Kjo masakr i kalonte kufijt e imagjinats, ndrkoh q n Poloni vazhdon t prjetohet si tragjedia m e madhe kombtare. Pas ksaj mizorie staliniste t mbrojtur me fanatizm prej Vladimir Putinit, rrzimi i avionit dhe vdekja e Presidentit t vendit, s bashku me t shoqen, si dhe 94 njerz prominent t Polonis duket se do t mbetet nj ngjarje tjetr e prmasave tragjike. Qyteti i vogl Katin, afr Smolenskut, sht rikthyer n kujtes si nj vendngjarje e freskt pas vdekjes s Presidentit Kaczynski.

Vdekja misterioze e Presidentit polak sht prjetuar me dilema t mdha n Poloni si dhe n Rusi. Polakt vazhdojn ta ruajn qetsin. Prve disa pyetjeve enigmatike, shtypi i vendit nuk ka shkuar m tej se kaq. Analistt dhe ekspertt prpiqen t bjn ballafaqime faktesh dhe argumentesh pro dhe kundr pr shkaqet e rrzimit t avionit. Dikush ka aluduar se n at mjegull n Smolensk ka mundur t ulet nj avion tjetr rus, t cilit i sht dhn sinjali ndriues n lartsin 1600 metr. Ndrkoh, piloti polak sht "urdhruar" 50 km larg pists q t ndrronte drejtimin e fluturimit. T tjer ekspert theksojn faktin se "projektort nuk jan ndezur" dhe se n vend t udhzimeve pr ulje t garantuar, jan dhn reagime kundrshtuese dhe "kshilla" detyruese pr t ndrruar pistn e fluturimit n drejtim t Mosks ose Minskut. N t shumtn e rasteve hamendsohet se Kaczynski e ka urdhruar pilotin t ulet me do kusht n Smolensk. Megjithat, politika sht prmbajtur, duke mos hedhur aludime pr ta lidhur ngjarjen me dorn kriminale t shrbimeve t fshehta antipolake. Nuk dihet nse qetsia polake lidhet me maturin q tregohet n kto raste tragjike t ceremonive mortore. Mundet q situata t ndizet n Poloni dhe lufta midis "moderatorve" e "radikalve" t prshkallzohet. Debati nuk do t marr fund shpejt dhe Polonia sht e detyruar t punoj pr t ndriuar t vrtetn e hidhur. Ndrkaq, n Rusi ka ndodhur dika e pazakont. Presidenti Medvedev ka shpallur dit zie. Dhe sht e para her n historin e Rusis q urdhrohet zi pr tragjedin e personaliteteve t huaja. Ndrsa n krye t nj grupi hetimi, pr shkaqet e rrzimit t avionit, u vu menjher Kryeministri rus, Vladimir Putin, i cili ende nuk ka dhn nj prgjigje t sakt e bindse. N kangjellat e ambasads polake n Mosk jan hedhur lule dhe ndezur qirinj n nderim t viktimave, ndonse kundr saj m par ishin hedhur gur, pr shkak t vetos s Kaczynskit kundr afrimit t Mosks me Brukselin. Madje, n Mosk kan folur n kt rast pr "dhimbje t prbashkt t dy popujve sllav". Televizionet ruse kan shfaqur filma q evokojn tragjedin e masakrs s Katinit, kurse kisha katolike e Mosks ka mbajtur nj mesh n gjuhn polake n kujtim t viktimave t Smolenskut.

N Mosk duket gjithka si e aranzhuar m par se t ndodhte tragjedia, si nj plan paraprak reagimi pr at q do t ndodhte. Madje, edhe krijimi i nj gjendjeje t re emocionale, nga armiqsore n "tepr miqsore", nga agresive n difensive, l prshtypjen e nj skenari t paracaktuar. Dhe nse marrim e ballafaqojm dy ngjarje n koh t ndryshme, ather do t dilnim n nj prfundim afrsisht t njjt. Ngjarja e par lidhet me 28 qershorin e vitit 1914, kur n Sarajev ishte vrar Princi austriak Franc Ferdinand s bashku me gruan e tij. Atbot, atentatin e kishin kryer t rinjt serb t nj organizate nacionaliste ekstremiste n dijenin e qeveris s Beogradit. N kt grup bnte pjes gjithashtu nj i ri, q do t bhej m von emr i njohur i qarqeve akademike e politike t Serbis, Vasa ubrillovi, t cilin qeveria serbe pr meritat e vrasjes e t krimit e kishte shkolluar dhe doktoruar n shkolln ultranacionaliste t Beogradit. Vrasja e Princit austriak njihet si fillimi i Lufts s Par Botrore, sepse konflikti gjermano-austriak, nga nj an dhe rus, nga ana tjetr u shndrrua n nj konflikt t armatosur. Ajo vrasje njihet gjithashtu si shkaku i tragjedis s ksaj lufte, e cila kishte shkaktuar rreth 20 milion viktima.

Po far mund t sjell ngjarja me Lech Kaczynskin, pra vdekja misterioze e kundrshtarit m t vendosur t kohs ndaj politikave hegjemoniste t Kremlinit? A ka ngjashmri kjo ngjarje me at t Sarajevs? Shkaku i armiqsive sht i njjt. N fillimin e shekullit XX Rusia kishte krcnuar seriozisht interesat e siguris evropiane e n veanti ato t Perandoris Dyshe. N fillimin e shekullit XXI, Moska ka dshmuar se ndjek t njjtn rrug si Petrgradi para nj shekulli. Lech Kaczynski ishte modeli i rezistencs ndaj invazionit rus t sotm. Ai nuk donte n asnj rrethan t prsritej historia e vrasjeve dhe masakrave mizore t shekullit t kaluar mbi bashkkombsit e tij. Ai e urrente hegjemonin, ndaj orientimi i tij ishte thuajse armiqsor me Kremlinin, n partneritet me Brukselin dhe n miqsi me Uashingtonin. Te SHBA-t Presidenti polak shihte sigurin e vendit t tij. Pr kt arsye i kishte thn “po” planit amerikan t stacionimit t raketave mbrojtse. Ndrkaq, Vladimir Putin kishte shfaqur gjith agresivitetin e tij t mundshm kundr ktij plani. Madje, ai e kishte krcnuar Polonin me stacionimin e raketave ruse n Kaliningrad, vetm pak km larg territorit polak. Pra, nse studiojm me vmendje rrethanat gjeopolitike dhe zhvillimet e tjera, vm re faktin se vrasja e Princit austriak m 1914 dhe vdekja misterioze e Presidentit polak pas nj shekulli, kan motive t njjta. Pikrisht, kjo ngjashmri e ka
botn politike dhe diplomatike m t ndjeshme ndaj tragjedis s Smolenskut. Transformimi q ndodhi brenda nats n qndrimin rus ka gjithashtu si shkak frikn e Kremlinit se vdekja misterioze e Kaczynskit mund t shkaktoj pasojat e vrasjes s princit Ferdinand. Polonia po prjeton dhimbjen e radhs. Edhe nse vdekja e Presidentit t saj mbetet e paqart, madje dhe nse ajo "provohet" si aksidentale, kjo nuk do ta ndihmoj kt vend q t vendos paqen e vrtet me Rusin. Vet Rusia nuk do t krijoj hapsirn e nevojshme pr kt. Prirja e Kremlinit pr t pasur kufij toksor me Polonin dhe "pushtimi" q ai i ka
Detit t Veriut do t mbeten faktort thelbsor t tendosjes s vazhdueshme. Ndrkoh q shkaku i vrtet i tragjedis, n do rrethan, do t mbetet masakra ruse e Katinit e asgjsimit fizik t 22000 nacionalistve ose gati t t gjith elits politike, ushtarake dhe akademike t Polonis s vitit 1940. Prpjekja e mvonshme pr ta fshehur at masakr ose pr t'ua faturuar nazistve gjerman, vetm sa i ka acaruar marrdhniet ruso-polake. Sjellja hipokrite e Vladimir Putinit n rastin e sotm, kur ndodhi ngjarja e rnd dhe tragjike e rrzimit t avionit presidencial t Polonis nuk do ta ndihmoj gjithashtu shtendosjen e ktyre marrdhnieve. Kjo sjellje na bn me dije t gjithve se duhet t ruhemi nga hija KGB-iste e ish-Presidentit rus. Ndrsa Lech Kaczynski na ka dhn msimin e vyer se paqen, sigurin dhe stabilitetin nuk mund ta arrijn e ta ruajn ata popuj e kombe q harrojn t kaluarn e tyre, duke na sjell ndrmend maksimn e shqiptarit t madh, Mehmet Akif: "Tregom nj popull me shpirt t vdekur mbetur gjall".