Obama vë firmën e tij në politikën e jashtme

Kur Presidenti Barack Obama mori postin, vitin e kaluar, ai u tha kshilltarve t tij t politikave t jashtme se i duhet t prballet me dy shtje - e para, shtja e trashguar nga paraardhsi i tij, si Iraku, Afganistani dhe imazhi i Ameriks n bot; e dyta, cila do t jet agjenda e tij personale pr t ardhmen. Pas 15 muajsh, tashm Obama ka ecur agresivisht para drejt vizionit t tij t politiks s jashtme dhe n prcaktimin m t qart t vetes n skenn botrore. Konferenca e Siguris Brthamore, me pjesmarrjen e 47 kombeve, q prfundoi t martn, prfaqsoi nj shans pr t shpallur udhheqje pozitive, sesa thjesht pr t treguar q ai nuk sht si George Bush. “Tani ai ka nisur t kthehet n rendin e dits”, - thot Nancy Soderberg, nj ish-diplomat amerikan. Trashgimia e tij n politikat e brendshme, me gjas, do t jet kujdesi shndetsor. Por, trashgimia n politikat e jashtme duket se sht agjenda e moszgjerimit t armve brthamore. Samiti brthamor erdhi pas disa javsh, pr nj qasje m t sigurt pr shtjet ndrkombtare, ndrsa Obama krkon t tregoj forc prball supozimeve q vijn nga jasht, q ai mund t jet i dobt. Ai refuzoi t’u prgjigjet krkesave t Rusis pr kufizimin e mbrojtjes nga raketat dhe shkoi m larg me nj marrveshje pr kontrollin e armve, q hedh bazat pr nj marrdhnie m t mir. Dhe tashm, ai prballet me nj prov kritike, nse mund t krijoj nj koalicion pr vendosjen e sanksioneve Iranit.

Obama, ditt e fundit, hodhi posht konfliktet me Presidentin e Afganistanit, Hamid Karzai. Por, gjat konferencs prmbyllse t samitit brthamor, ai dukej se po sinjalizonte nj vendosmri t re n rivendosjen e vetes mes mosmarrveshjeve Izrael - Palestin. Duke e prshkruar konfliktin n terma afatgjat si nj krcnim pr sigurin amerikane, ai, n mnyr efektive, po prqas argumentin e gjeneralit David Petraeus, i cili paralajmroi se trazirat n rajon krijojn ambient t rrezikshm pr trupat amerikane, t vendosura n Irak. Pr pjesn m t madhe t presidentve t rinj, politikat e jashtme jan msim nga prvoja dhe marrin muaj, nse jo vite, pr t’u ndier mir n rolin e udhheqsit botror. Kshilltart thon se Obama, ashtu si paraardhsit e tij, ka krijuar m shum besim koh pas kohe n menaxhimin e marrdhnieve ndrkombtare. Por, ai ka marr edhe msimin e madh gjat ksaj rruge n lidhje me kufizimin e kompetencave t tij bindse. Ai ka pranuar se ka nnmuar, pr shembull, se sa e vshtir sht t’i bsh bashk Izraelin dhe Palestinn.

Nse ka nj doktrin n zhvillim nga ana e Obams, sht njra, m shum real-politike sesa ajo e pararendsit t tij, e fokusuar n marrdhniet tradicionale t fuqis s madhe dhe n moskushtimin e vmendjes ndaj shtjeve t tilla, si t drejtat e njeriut dhe demokracia, q konsiderohet shqetsim i dyt. Ai ka gjeneruar dshir shum her m t mir rreth bots, pas vitesh tensioni n kohn e Bushit, dhe tashm Obama nuk duket se ka lidhje t forta miqsie me shum udhheqs botror. “do njeri e ndan diferencn mes idealizmit dhe realizmit”, - thot Rahm Emanuel, shefi i stafit t Shtpis s Bardh. “Nse ju doni ta kategorizoni, ai sht ndoshta m shum real-politik, si Bushi i par”, - thot Emanuel. Ai shton m tej: “Ai e di q raportet personale jan t rndsishme, por ju duhet t jeni gjakftoht rreth interesave vetjake t kombit tuaj”. Stephen Rademaker, nj ish-zyrtar i administrats s Bushit, tha se shtjet e t drejtave t njeriut nuk jan t qarta n politikn e tij t jashtme dhe shtjet e promovimit t demokracis kan qen siprfaqsore. N t vrtet, n takime dytsore, Obama sht takuar me udhheqs q aspirojn varfri n t drejtat e njeriut, si Presidenti i Kazakistanit, Nursultan Nazarbajev.

Obama nnshkroi nj marrveshje me Nazarbajevin, pr t drguar furnizime nga Afganistani mbi Kazakistanin, pa ndonj kritik reale publike nga vendi. Gjat takimit privat mes tyre, ai i tha Nazarbajevit: “Ne gjithashtu po punojm pr t prmirsuar demokracin ton”. Por, m von u tha se n takimin privat, pas dyerve t mbyllura, Obama dhe Nazarbajevi kan shpenzuar koh duke folur rreth demokracis dhe t drejtave t njeriut. Jennifer Windsor, drejtore ekzekutive e “Freedom House”, q e ka renditur Kazakistanin si vend “jo t lir”, thot se beson q Obama po angazhohet pr t promovuar demokracin, duke prmendur nj takim t fundit me avokatt e demokracis.

“Retorika po shkon n drejtimin e duhur, - thot ajo, - por, n t vrtet, nuk po prkthehet m tej si po e shohim n politikat koherente n disa nga vendet m problematike n bot”. Specialist t tjer t politikave t jashtme thon se thjesht reflekton nj kndvshtrim m pragmatik n bot. Pritjet se vendet e tjera mund t’u binden dshirave t Obams, sepse ai sht m popullor se pararendsit e tij, jan t gabuara. “Si t gjitha vendet e tjera, ato kan interesat e tyre”, - thot prfaqsuesi i demokratve n Uashington, Adam Smith. Ata nuk ngrihen nga krevati n mngjes, duke thn: “Si mund t’ia bjm jetn m t mir Ameriks?” Me shtjen e kujdesit shndetsor, sipas tij, Obama ka nj shans pr t’u fokusuar n prkthimin n realitet t vizionit t tij t politiks s jashtme.

“T dyja e forcojn dhe e lirojn at, kshtu q ai mund t merret me gjra t tjera t trazuara n varkn e tij”, - thot Richard Has, nj ish-zyrtar i Departamentit t Shtetit n kohn e Bushit, q tashm drejton Kshillin e Marrdhnieve me Jasht. Marrveshja me Rusin, takimi brthamor dhe nismat e tjera, shton ai, jan fillimi i progresit t Obams. “Kto nuk jan zhvillime transformuese, - thot ai, - por n politikn e jashtme sht e rndsishme ta mbash topin n lvizje n drejtimin e duhur dhe kjo sht ajo q po ndodh”.