Mjedis dhe Kaos
Shqipria e pas viteve 90, krahas probleme t shumta sociale, politike dhe ekonomike nisi t prballet edhe me nj tjetr problem tepr t madh, at t mjedisit. E ndrsa kjo shtje ka t bj n mnyr t drejtprdrejt me shndetin e vet komunitetit, ajo duket se ka mbetur jasht politikave kryesore qeverisse.
Vmendja tashm sht prqendruar n ndrtimin ose jo te centraleve brthamore. Ndrtimi i tyre do t ishte nj plotsimin i premtimeve elektorale t s djathts n pushtet pr garantimin e energjis elektrike 24 or. Me kt projekt, shteti shqiptar me t vrtet q do t plotsoj nevojat e tij dhe do t jet i gatshm edhe pr transport t energjis. Italia, nga njra an u tregua e gatshme n mbshtetjen e ktij projekti. Nuk kishte si t ndodhte ndryshe... Ajo me nj mbshtetje n ide dhe n ndrtim t ktyre TEC-ve do t ket prfitimet e saj t padiskutueshme. Fundja, centrali n fjal do t ndrtohet n Shqipri dh jo n Itali dhe pasojat e tij do ti prjetojn shqiptart dhe jo italiant.
E ndrsa vendet e BE-s n prgjithsi tregohen t kujdesshme ne projekte t tilla, duke mos pranuar ndrtimin e TEC-ve brthamore, Shqipria duket se bie preh e lojrave t disa kompanive t mdha q krkojn t prfitojn duke asistuar n realizimin e tyre. Ktu mjafton t kujtojm deklaratn e 62 organizatave mjedisore ndrkombtare e cila thot se "...ne kundrshtojm tendencn pr t ngritur TEC me baz lnd t par fosilesh n vendet jasht kufijve t BE-s, pr t siguruar energji elektrike pr vendet brenda BE-s". Kjo deklarat e artikuluar n Bruksel, iu bashkangjit m pas pakets s dokumenteve t Takimit Ndrministral t Europs, mbajtur n Tetor n Beograd.
Nse do t vme re raportet e shumta ndrkombtare mbi ndotjen e mjedisit, Shqipria renditet ndr vendet m t ndotura. Por kjo, deri m tani kurrsesi nuk ka stimuluar politikn e Tirans q t hedh n veprim praktikat e duhura. Shqipria sht nj ndr vendet me m shum burime ujore n bot, e par kjo e par n aspektin e numrit t popullsis. E ndrsa ka nj t vrtet kaq t madhe, qeveritart tan tentojn me t gjitha mnyrat q t mos prdorin kta burime, por t marrin naft me mijra kilometra larg dhe me nj mim jashtzakonisht t lart duke rrezikuar kshtu shkaktimin e smundjeve nga m t ndryshmet, prishjen e ekosistemeve etj...
Por, nga ana tjetr, teksa jetojm n nj ambient tej mase t ndotur, si qytetar, a duhet t fajsojm vall vetm qeverin pr kt ambient t ndotur? Esht e vrtet q qeveria mban prgjegjsi pr projekte t tilla t mdha si mund t jet shembulli i msiprm. Por edhe vet qytetart e ktij vendi duhet t marrin prgjegjsit e veta. Gazetari i BBC-s, Nicholas Walton, n nj analiz t tijn ku shpjegon problemet e mjedisit n vendet e Ballkanit Perndimor, e prshkruan n kt mnyr situatn n Shqipri: Qese plastike fluturojn mbi fusha, duke ngecur shpesh n degt e pemve dhe gardhet. Pluhuri, tymi i nafts dhe smogu u marrin frymn kmbsorve t guximshm n trafikun kaotik t Tirans. Shqipria sht nj vend shum i varfr dhe shum qytetar duket se kan aq shum probleme t tjera saq nuk i bie radha t shqetsohen edhe pr shtjet e mjedisit.
Degradimi i shpejt i mjedisit urban, prqendrimi i popullsis n disa zona t caktuara, papunsia e theksuar e krijuar si dhe nevoja pr t prballuar jetesn, uan n zhvillimin e shpejt t veprimtarive private. Mjedist e e gjelbrta tashm u kthyen n ambiente t ndrtimeve pa leje, vendprodhimi kta t mbeturinave nga m t ndryshmet.
Me rritjen e popullsis si dhe me shtimin e mallrave t ambalazhuara t importit u rrit edhe prodhimi i plehrave t ngurta urbane, ashtu dhe prania e nj prqindjeje t lart t prbrsve inert pr shkak t veprimtarive intensive ndrtuese; kjo gj e ka
t paprballueshm administrimin e mir t ksaj sasie t madhe mbeturinash, veanrisht n qytetin e Tirans.
Nga ana tjetr nuk ka nj shrbim t organizuar mir pr heqjen e tyre, kurse mentaliteti e ndrgjegjsimi i popullsise lidhur me trajtimin e drejt t mbeturinave nuk sht zhvilluar ende. Kur kalon n rrugt e Tirans, (nuk sht ndryshe n qytetet e tjera), krejt papritur n kmbt e tua mund t gjesh nj qese me plehra pr t mos thn se nse kalon mes pallateve mund t t fluturoj ndonj n kok, mund t ndjesh ern e tymit t djegies s plehrave npr kazanet n trotuare, mund t t vij papritur ndonj kanae pijesh q hidhet nga xhamat e hapur t makinave apo ndonj gj tjetr q duket se sht kthyer n dika normale.
Politikat e dobta ndaj ksaj shtjeje, ndikojn jo vetm n shndetin e popullsis, por edhe n situatn ekonomike t vendit. Pozita gjeografike, i ofron Shqipris shum m shum mundsi turizmi se sa vendet e tjera fqinje. N nj koh shum t shkurtr, bregdeti shqiptar mund t kthehet n nj qendr pushimi jo vetm pr shqiptart, por pr t gjith ballkanasit dhe shum turist nga vende t tjera t bots. Autoriteteve prkatse, tashm u duhet t kuptojn se mungesa e politikave aplikative pr nj shtje t till, ka nj kosto t jashtzakonshme.
Vmendja tashm sht prqendruar n ndrtimin ose jo te centraleve brthamore. Ndrtimi i tyre do t ishte nj plotsimin i premtimeve elektorale t s djathts n pushtet pr garantimin e energjis elektrike 24 or. Me kt projekt, shteti shqiptar me t vrtet q do t plotsoj nevojat e tij dhe do t jet i gatshm edhe pr transport t energjis. Italia, nga njra an u tregua e gatshme n mbshtetjen e ktij projekti. Nuk kishte si t ndodhte ndryshe... Ajo me nj mbshtetje n ide dhe n ndrtim t ktyre TEC-ve do t ket prfitimet e saj t padiskutueshme. Fundja, centrali n fjal do t ndrtohet n Shqipri dh jo n Itali dhe pasojat e tij do ti prjetojn shqiptart dhe jo italiant.
E ndrsa vendet e BE-s n prgjithsi tregohen t kujdesshme ne projekte t tilla, duke mos pranuar ndrtimin e TEC-ve brthamore, Shqipria duket se bie preh e lojrave t disa kompanive t mdha q krkojn t prfitojn duke asistuar n realizimin e tyre. Ktu mjafton t kujtojm deklaratn e 62 organizatave mjedisore ndrkombtare e cila thot se "...ne kundrshtojm tendencn pr t ngritur TEC me baz lnd t par fosilesh n vendet jasht kufijve t BE-s, pr t siguruar energji elektrike pr vendet brenda BE-s". Kjo deklarat e artikuluar n Bruksel, iu bashkangjit m pas pakets s dokumenteve t Takimit Ndrministral t Europs, mbajtur n Tetor n Beograd.
Nse do t vme re raportet e shumta ndrkombtare mbi ndotjen e mjedisit, Shqipria renditet ndr vendet m t ndotura. Por kjo, deri m tani kurrsesi nuk ka stimuluar politikn e Tirans q t hedh n veprim praktikat e duhura. Shqipria sht nj ndr vendet me m shum burime ujore n bot, e par kjo e par n aspektin e numrit t popullsis. E ndrsa ka nj t vrtet kaq t madhe, qeveritart tan tentojn me t gjitha mnyrat q t mos prdorin kta burime, por t marrin naft me mijra kilometra larg dhe me nj mim jashtzakonisht t lart duke rrezikuar kshtu shkaktimin e smundjeve nga m t ndryshmet, prishjen e ekosistemeve etj...
Por, nga ana tjetr, teksa jetojm n nj ambient tej mase t ndotur, si qytetar, a duhet t fajsojm vall vetm qeverin pr kt ambient t ndotur? Esht e vrtet q qeveria mban prgjegjsi pr projekte t tilla t mdha si mund t jet shembulli i msiprm. Por edhe vet qytetart e ktij vendi duhet t marrin prgjegjsit e veta. Gazetari i BBC-s, Nicholas Walton, n nj analiz t tijn ku shpjegon problemet e mjedisit n vendet e Ballkanit Perndimor, e prshkruan n kt mnyr situatn n Shqipri: Qese plastike fluturojn mbi fusha, duke ngecur shpesh n degt e pemve dhe gardhet. Pluhuri, tymi i nafts dhe smogu u marrin frymn kmbsorve t guximshm n trafikun kaotik t Tirans. Shqipria sht nj vend shum i varfr dhe shum qytetar duket se kan aq shum probleme t tjera saq nuk i bie radha t shqetsohen edhe pr shtjet e mjedisit.
Degradimi i shpejt i mjedisit urban, prqendrimi i popullsis n disa zona t caktuara, papunsia e theksuar e krijuar si dhe nevoja pr t prballuar jetesn, uan n zhvillimin e shpejt t veprimtarive private. Mjedist e e gjelbrta tashm u kthyen n ambiente t ndrtimeve pa leje, vendprodhimi kta t mbeturinave nga m t ndryshmet.
Me rritjen e popullsis si dhe me shtimin e mallrave t ambalazhuara t importit u rrit edhe prodhimi i plehrave t ngurta urbane, ashtu dhe prania e nj prqindjeje t lart t prbrsve inert pr shkak t veprimtarive intensive ndrtuese; kjo gj e ka
t paprballueshm administrimin e mir t ksaj sasie t madhe mbeturinash, veanrisht n qytetin e Tirans.
Nga ana tjetr nuk ka nj shrbim t organizuar mir pr heqjen e tyre, kurse mentaliteti e ndrgjegjsimi i popullsise lidhur me trajtimin e drejt t mbeturinave nuk sht zhvilluar ende. Kur kalon n rrugt e Tirans, (nuk sht ndryshe n qytetet e tjera), krejt papritur n kmbt e tua mund t gjesh nj qese me plehra pr t mos thn se nse kalon mes pallateve mund t t fluturoj ndonj n kok, mund t ndjesh ern e tymit t djegies s plehrave npr kazanet n trotuare, mund t t vij papritur ndonj kanae pijesh q hidhet nga xhamat e hapur t makinave apo ndonj gj tjetr q duket se sht kthyer n dika normale.
Politikat e dobta ndaj ksaj shtjeje, ndikojn jo vetm n shndetin e popullsis, por edhe n situatn ekonomike t vendit. Pozita gjeografike, i ofron Shqipris shum m shum mundsi turizmi se sa vendet e tjera fqinje. N nj koh shum t shkurtr, bregdeti shqiptar mund t kthehet n nj qendr pushimi jo vetm pr shqiptart, por pr t gjith ballkanasit dhe shum turist nga vende t tjera t bots. Autoriteteve prkatse, tashm u duhet t kuptojn se mungesa e politikave aplikative pr nj shtje t till, ka nj kosto t jashtzakonshme.