Morali i shkrimtarit n dy koh
Mngjes
Ka qen tepr e vshtir pr mua ta shmangia grindjen, e m gjas, tragjedin q mund t kishte ndodhur midis shkrimtarit dhe sponsorizuesit. Gjendesha n nj nga lokalet e fardoshm n rrugn Muhamed Gjollesha, e cila at mngjes t diele po qullej nn nj shi t dendur e t ftoht. Qen prsritur porosit kur ujdia q u duk se mori udh t mbar, papritmas u lidh nyje. Shkrimtari tha:
- Nacionalisti n fjal, pr t cilin kam shkruar librin, nuk ka qen realisht ai q flitet. At e kam shpikur un dhe sht vepr e imja. Ai, ta themi tro, tani, ka qen nj sharlatan, injorant e kriminel. Nj far beterri q i ka ra n qaf kujt mos e jo. Por t madh at e kam
un me penn time, duke e futur dhe veten me kt libr n qorrsokaqe t rrezikshme...
- A menjimend e thua kt, - i pat i pezmatuar dhe i rrudhur nga dhimbja sponsorizuesi, i cil ishte halis nj ndr pasardhsit e nacionalistit t madh.
- Po ore! Mua m ka thn baba. Ai ska ln kusur pa i punuar robi...
- Po pse sthua zotrote q qenke nj hipokrit! Si ke mund t shkruash nj libr kundr bindjeve t tua?
- T lutem... ia pat si me prmim shkrimtari, - pse ngatrrohesh n gjra q si merr vesh? Ti deshe librin, - ja ku e ke!
- Un t kam paguar tre milion lek pr at libr, mos harro. Ti erdhe dhe ma propozove vet hern e par, pr pesqind mij. Nuk ia kisha terezin ather, por kur t krkova vet, ma ngope tre milion dhe nuk bzajta. Ama m k sjell rrotull pr tre vjet: jo e botoj, jo se botoj, jo kam frik se do m sulmojn n shtyp a ku di un, deri sa shpalle, se pa parathanien e Agronit, at libr nuk do ta botosh. Ja dhe parathania sht gati... Ore zotri, pse na sjell vrdall? Un nuk t dhash lek harram q ti t shkruash gjra, pr t cilat nuk je i bindur! Aq m tepr t fyesh parardhsin tim...
- Ashtu bre ka qen! Po meq ti m prmende parat, dije se un trhiqem: nuk do ta botoj librin... Kurse parat, do t ti kthej.
- Edhe un nuk dua ta botosh librin meqense e paske shkruar pa bindjet e tua t brendshme. Sa pr lekt, mos na u shtir shenjt tashti. Kam qen vjet n nj tavolin me M.K-n kur ia ngrite hesapin n 7 milion duke i rrzuar t gjitha kararet e mparshme.
- Ti spaske turp q i nxjerr ktu muhabetet q jan
n nj tavolin tjetr...
- Leri mor ato fure!
- Posi! Ta dish: jo me tre milion, por as me njqind ti nuk mund ta blesh krijimtarin time! Un nesr t sjell parat mbrapsht dhe librin nuk e botoj!
- Nejse... un t dhash mundsin ta kaprcesh prroin e fshatit ton, q t t njohin dhe t tjer. Si duket, ti ke shkrue pa zemr, sepse zemra t ka rravgue pr partizant e komunistat! Krijimtarin tnde ti ia ke shit partis more zotni, me servilizm e pa anj lek, duke shkrue pr kooperativat dhe sabotuesit. Ajo nuk t le ty me shkrue pr nacionalist si paraardhsi im.
- Ata paraardhsit tuej edhe kan qen dikushi, por ju si hyn n alet askujt. Ju nuk jeni krkushi.
- Allahile, e si duhet t jemi ne me ta mbush mendjen ty? Mos don t ta shpraz grykholln rradakes, mu ktu n tavolin, q ti t bindesh se jemi dikushi?
- Kadal, kadal, - ndrhyna un. Ti mik, - i thash biznesmenit, - m duket se e keqkuptove shkrimtarin. Ai tha nacionalistin e kam krijuar un, n kuptimin se cilado figur historike kur hyn n penn e nj shkrimtari, sht versioni i tij i paraqitjes, sikundrse, fjala vjen, Balzaku apo Frojdi i Cvajgut jan t tij, t ndryshm nga do monografi e shkruar nga nj pen tjetr. Ndrsa ju zotri, - thash duke iu drejtuar shkrimtarit, - duhet t flisni me shpjegime m t thjeshta q t mos ju keqkuptojn. Ju po grindeni e po shkoni larg vetm pr shkak t keqkuptimit...
- Jo or, jo. Zotnia ka tre vjet q bn naze dhe m e mira do t ishte ta thoshte cop, ku e ka hallin? Apo e bn qllimisht, q libri t mos prezantohet ditn e ceremonis s zbulimit t bustit t nacionalistit. Le ta thot vet hall ka.
- hall kam? E kam hallin se ti sje n gjendje me ma ble mallin! tha me ligsi shkrimtari.
- Mbaje t t mbett stok. Nuk kam nevoj pr mall kallp. M kthe lekt! M vjen keq q e prziem n kt valle t sikletshme edhe Agronin.
- A ti v un kapak ktij muhabeti? thash me nj nj ton t sforcuar urtsie, duke par nga t dy. Le ta quajm episod t nervozuar ka u tha ktu... quajeni dhe pranojeni se u keqkuptuat. ojeni librin n shtyp tani dhe harrojini gjithsa folt. Jeni dhe nga i njjti kadund... ska lezet.
- A e prishim pra, - tha shkrimtari duke u ngritur.
U ngitm t gjith.
- Nesr t sjell lekt. Ku t ti l? pyeti that shkrimtari sponsorizuesin.
- N kafen time. Lria kamarierit, - iu gjegj po aq that ai.
U ndam ftoht t tre. Me adrat e hapura sipr kokave u largua secili n drejtimin e vet.
Mbrmje
- Mirmbrma! dgjova n celular zrin e qet t sponsorizuesit.
- Mirmbrma! u prgjigja.
- Dgjo, Agron: sapo u ndava me shokun ton, shkrimtarin. Pranoi ta botoj librin pa asnj kusht.
- Po si ndodhi kjo mrekulli? pyeta e gzuar.
- Prej halli, jo prej malli. Iu drejtova dy tre shokve q kan punuar me dosjet e spiunve t Sigurimit t Shtetit dhe Dosjet e tij na doln me thas. Kishte marr m qaf nj dynja njerz! Nejse... e mora n telefon dhe mu prgjigj vrazhd, se nuk dshironte t m dgjonte m, por kur i thirra me pseudonimin e spiunit i fjeturi, tha se do t vinte menjher n kafe dhe flisnim...
- far tha?
- Tha se ti e di far kohe ka qen, se nuk m lan asnj mundsi tjetr dhe se mosdashja pr ta botuar librin vinte n fakt, nga frika mos Ata t krahut tjetr, e sulmonin n gazeta. Mu lut q kt gj mos ta marrsh vesh ti...
- Pse nuk duhej ta di un?
- Shkrimtari tha se i vjen t vras veten po ta dish ti. Ai tha se pr vite t tra ka qen i vetmi njeri q t mrrte poezit, q n adoleshencn tnde dhe i vijen zorr q ti ta dish se kush ka qen... Ai ke dhn shum poezi?
- Po besoj se do gj q kam shkruar aso kohe, me qindra e qindra poezi. N qytetin ton t vogl vetm ai merrte vesh, vetm ai ishte shkrimtar. Dhe sht e vrteta jo pak m ka mbshtetur dhe mbushur me kuraj. Asokohe ka luajtur nj rol n ngjalljen e besimit tim tek poezia.
- Po a di se n mnyr e bnte kt shkrimtari yn i nderuar?
- Nuk e di, po rndsi ka?
- Ka, dhe jo pak. Sepse asnj prej poezive tuaja q ia drgoje shkrimtarit nuk ka humbur. Ata gjenden n dosjet e tij q i drgonte rregullisht n Degn e Punve t brendshme. Shokt e mi q e kan studiuar dosjen e shkrimtarit me kuriozitetin e bshkqytetarit t tyre, m than se Agronin e rrisnin si nj shalqin, pr ta kputur kur t piqej mir. Si dukn nuk ia arritn asaj dite ngase komunizmi cofi.
- Njmend e thua? Lre m mir, flasim her tjetr... Nuk kam dshir pr m tepr sonte.
- E lm, e lm... Nesr n mngjes kemi ln nj takim, bashk edhe me botuesin. T lutem hajde ti japim fund botimit se jemi shum von.
E mbylla telefonin, pa iu prgjigjur nse do vija.
Ende pa e marr veten nga rrnqethja e asaj bisede, celulari im dha tingullin e mbrritjes s nj mesazhi.
Agron, t lutem t takohemi pr nj kafe t shkurtr, gjysm ore para se t shkojm n takim me sponsorizuesin dhe botuesin. Te Pavaroti, ora 8.00. T fala, Shkrimtari.
Iu prgjigja me nj OK dhe, pr ta fshir krejtsisht nga kapriot e kujtess, u mora me bijat e mia t vogla.
Mngjesi tjetr, ora 8: Kafe Pavaroti
Shkrimtari kishte zn vend i pari: e shquajta prmes qelqnajs s avullt t lokalit, kundruall ekranit t televizorit q gjendej n knd dyzet grad me banakun. Ishte tepr i prqendruar, dhe iu desh sforcim t shprndrrohej kur m vuri re. U prshendetm.
- Or Agron, un e fala shokun ton biznesmen pr dy arsye. E para, ai nuk ia ka takatin pr biseda t imta krijimtarie, ka edhe ti e vure re dje. E dyta, ai djali demostroi para meje arrogancn q rndom vjen nga paraja, duke harruar se, tekefundit, n jemi nga i njjti fshat. Atij i lejohet me gjykue shkurt, kurse pr mua kjo nuk shkon.
- Po mir fort, ather
Ka qen tepr e vshtir pr mua ta shmangia grindjen, e m gjas, tragjedin q mund t kishte ndodhur midis shkrimtarit dhe sponsorizuesit. Gjendesha n nj nga lokalet e fardoshm n rrugn Muhamed Gjollesha, e cila at mngjes t diele po qullej nn nj shi t dendur e t ftoht. Qen prsritur porosit kur ujdia q u duk se mori udh t mbar, papritmas u lidh nyje. Shkrimtari tha:
- Nacionalisti n fjal, pr t cilin kam shkruar librin, nuk ka qen realisht ai q flitet. At e kam shpikur un dhe sht vepr e imja. Ai, ta themi tro, tani, ka qen nj sharlatan, injorant e kriminel. Nj far beterri q i ka ra n qaf kujt mos e jo. Por t madh at e kam
un me penn time, duke e futur dhe veten me kt libr n qorrsokaqe t rrezikshme...
- A menjimend e thua kt, - i pat i pezmatuar dhe i rrudhur nga dhimbja sponsorizuesi, i cil ishte halis nj ndr pasardhsit e nacionalistit t madh.
- Po ore! Mua m ka thn baba. Ai ska ln kusur pa i punuar robi...
- Po pse sthua zotrote q qenke nj hipokrit! Si ke mund t shkruash nj libr kundr bindjeve t tua?
- T lutem... ia pat si me prmim shkrimtari, - pse ngatrrohesh n gjra q si merr vesh? Ti deshe librin, - ja ku e ke!
- Un t kam paguar tre milion lek pr at libr, mos harro. Ti erdhe dhe ma propozove vet hern e par, pr pesqind mij. Nuk ia kisha terezin ather, por kur t krkova vet, ma ngope tre milion dhe nuk bzajta. Ama m k sjell rrotull pr tre vjet: jo e botoj, jo se botoj, jo kam frik se do m sulmojn n shtyp a ku di un, deri sa shpalle, se pa parathanien e Agronit, at libr nuk do ta botosh. Ja dhe parathania sht gati... Ore zotri, pse na sjell vrdall? Un nuk t dhash lek harram q ti t shkruash gjra, pr t cilat nuk je i bindur! Aq m tepr t fyesh parardhsin tim...
- Ashtu bre ka qen! Po meq ti m prmende parat, dije se un trhiqem: nuk do ta botoj librin... Kurse parat, do t ti kthej.
- Edhe un nuk dua ta botosh librin meqense e paske shkruar pa bindjet e tua t brendshme. Sa pr lekt, mos na u shtir shenjt tashti. Kam qen vjet n nj tavolin me M.K-n kur ia ngrite hesapin n 7 milion duke i rrzuar t gjitha kararet e mparshme.
- Ti spaske turp q i nxjerr ktu muhabetet q jan
n nj tavolin tjetr...
- Leri mor ato fure!
- Posi! Ta dish: jo me tre milion, por as me njqind ti nuk mund ta blesh krijimtarin time! Un nesr t sjell parat mbrapsht dhe librin nuk e botoj!
- Nejse... un t dhash mundsin ta kaprcesh prroin e fshatit ton, q t t njohin dhe t tjer. Si duket, ti ke shkrue pa zemr, sepse zemra t ka rravgue pr partizant e komunistat! Krijimtarin tnde ti ia ke shit partis more zotni, me servilizm e pa anj lek, duke shkrue pr kooperativat dhe sabotuesit. Ajo nuk t le ty me shkrue pr nacionalist si paraardhsi im.
- Ata paraardhsit tuej edhe kan qen dikushi, por ju si hyn n alet askujt. Ju nuk jeni krkushi.
- Allahile, e si duhet t jemi ne me ta mbush mendjen ty? Mos don t ta shpraz grykholln rradakes, mu ktu n tavolin, q ti t bindesh se jemi dikushi?
- Kadal, kadal, - ndrhyna un. Ti mik, - i thash biznesmenit, - m duket se e keqkuptove shkrimtarin. Ai tha nacionalistin e kam krijuar un, n kuptimin se cilado figur historike kur hyn n penn e nj shkrimtari, sht versioni i tij i paraqitjes, sikundrse, fjala vjen, Balzaku apo Frojdi i Cvajgut jan t tij, t ndryshm nga do monografi e shkruar nga nj pen tjetr. Ndrsa ju zotri, - thash duke iu drejtuar shkrimtarit, - duhet t flisni me shpjegime m t thjeshta q t mos ju keqkuptojn. Ju po grindeni e po shkoni larg vetm pr shkak t keqkuptimit...
- Jo or, jo. Zotnia ka tre vjet q bn naze dhe m e mira do t ishte ta thoshte cop, ku e ka hallin? Apo e bn qllimisht, q libri t mos prezantohet ditn e ceremonis s zbulimit t bustit t nacionalistit. Le ta thot vet hall ka.
- hall kam? E kam hallin se ti sje n gjendje me ma ble mallin! tha me ligsi shkrimtari.
- Mbaje t t mbett stok. Nuk kam nevoj pr mall kallp. M kthe lekt! M vjen keq q e prziem n kt valle t sikletshme edhe Agronin.
- A ti v un kapak ktij muhabeti? thash me nj nj ton t sforcuar urtsie, duke par nga t dy. Le ta quajm episod t nervozuar ka u tha ktu... quajeni dhe pranojeni se u keqkuptuat. ojeni librin n shtyp tani dhe harrojini gjithsa folt. Jeni dhe nga i njjti kadund... ska lezet.
- A e prishim pra, - tha shkrimtari duke u ngritur.
U ngitm t gjith.
- Nesr t sjell lekt. Ku t ti l? pyeti that shkrimtari sponsorizuesin.
- N kafen time. Lria kamarierit, - iu gjegj po aq that ai.
U ndam ftoht t tre. Me adrat e hapura sipr kokave u largua secili n drejtimin e vet.
Mbrmje
- Mirmbrma! dgjova n celular zrin e qet t sponsorizuesit.
- Mirmbrma! u prgjigja.
- Dgjo, Agron: sapo u ndava me shokun ton, shkrimtarin. Pranoi ta botoj librin pa asnj kusht.
- Po si ndodhi kjo mrekulli? pyeta e gzuar.
- Prej halli, jo prej malli. Iu drejtova dy tre shokve q kan punuar me dosjet e spiunve t Sigurimit t Shtetit dhe Dosjet e tij na doln me thas. Kishte marr m qaf nj dynja njerz! Nejse... e mora n telefon dhe mu prgjigj vrazhd, se nuk dshironte t m dgjonte m, por kur i thirra me pseudonimin e spiunit i fjeturi, tha se do t vinte menjher n kafe dhe flisnim...
- far tha?
- Tha se ti e di far kohe ka qen, se nuk m lan asnj mundsi tjetr dhe se mosdashja pr ta botuar librin vinte n fakt, nga frika mos Ata t krahut tjetr, e sulmonin n gazeta. Mu lut q kt gj mos ta marrsh vesh ti...
- Pse nuk duhej ta di un?
- Shkrimtari tha se i vjen t vras veten po ta dish ti. Ai tha se pr vite t tra ka qen i vetmi njeri q t mrrte poezit, q n adoleshencn tnde dhe i vijen zorr q ti ta dish se kush ka qen... Ai ke dhn shum poezi?
- Po besoj se do gj q kam shkruar aso kohe, me qindra e qindra poezi. N qytetin ton t vogl vetm ai merrte vesh, vetm ai ishte shkrimtar. Dhe sht e vrteta jo pak m ka mbshtetur dhe mbushur me kuraj. Asokohe ka luajtur nj rol n ngjalljen e besimit tim tek poezia.
- Po a di se n mnyr e bnte kt shkrimtari yn i nderuar?
- Nuk e di, po rndsi ka?
- Ka, dhe jo pak. Sepse asnj prej poezive tuaja q ia drgoje shkrimtarit nuk ka humbur. Ata gjenden n dosjet e tij q i drgonte rregullisht n Degn e Punve t brendshme. Shokt e mi q e kan studiuar dosjen e shkrimtarit me kuriozitetin e bshkqytetarit t tyre, m than se Agronin e rrisnin si nj shalqin, pr ta kputur kur t piqej mir. Si dukn nuk ia arritn asaj dite ngase komunizmi cofi.
- Njmend e thua? Lre m mir, flasim her tjetr... Nuk kam dshir pr m tepr sonte.
- E lm, e lm... Nesr n mngjes kemi ln nj takim, bashk edhe me botuesin. T lutem hajde ti japim fund botimit se jemi shum von.
E mbylla telefonin, pa iu prgjigjur nse do vija.
Ende pa e marr veten nga rrnqethja e asaj bisede, celulari im dha tingullin e mbrritjes s nj mesazhi.
Agron, t lutem t takohemi pr nj kafe t shkurtr, gjysm ore para se t shkojm n takim me sponsorizuesin dhe botuesin. Te Pavaroti, ora 8.00. T fala, Shkrimtari.
Iu prgjigja me nj OK dhe, pr ta fshir krejtsisht nga kapriot e kujtess, u mora me bijat e mia t vogla.
Mngjesi tjetr, ora 8: Kafe Pavaroti
Shkrimtari kishte zn vend i pari: e shquajta prmes qelqnajs s avullt t lokalit, kundruall ekranit t televizorit q gjendej n knd dyzet grad me banakun. Ishte tepr i prqendruar, dhe iu desh sforcim t shprndrrohej kur m vuri re. U prshendetm.
- Or Agron, un e fala shokun ton biznesmen pr dy arsye. E para, ai nuk ia ka takatin pr biseda t imta krijimtarie, ka edhe ti e vure re dje. E dyta, ai djali demostroi para meje arrogancn q rndom vjen nga paraja, duke harruar se, tekefundit, n jemi nga i njjti fshat. Atij i lejohet me gjykue shkurt, kurse pr mua kjo nuk shkon.
- Po mir fort, ather