Qeverisja e ardhshme
Pas mbajtjes s balotazhit zgjedhor, ashtu si edhe ishte paralajmruar kan filluar bisedimet pr krijimin e koalicionit t ardhshm qeveriss. Partia fituese e zgjedhjeve, Partia Demokratike e Kosovs (PDK), sht duke zhvilluar bisedime individuale me seciln parti politike parlamentare n Kosovs. Megjithat enigma vazhdon t mbett, kush me knd do ta qeveris Kosovn? N fshehtsi t madhe nga opinioni publik po vazhdojn kto konsultime deri n nj rezultat final.
Nisur nga deklaratat e t nominuarit pr kryeministr t Kosovs, Hashim Thai, se do t formoj qeveri prfshirse dhe se ka pritur balotazhin e zgjedhjeve pr kryetar t komunave q t veproj; pastaj ndikimin q kan zyrat e huaja diplomatike n Kosov gjat krijimit t koalicionit; kshillat e shteteve mike q Kosova t ket sa me par qeverin dhe at sa me t gjer apo sugjerimet e shefit t UNMIK-ut q t krijohet nj qeveri me baz t gjer; gatishmria e t gjitha forcave politike pr t qen pjes t ksaj qeverie, pa prjashtim, ani pse n opinion shpesh dgjojm deklarata se nuk hym n kt apo at prbrje qeverisse, nxjerr nj prfundim shum t qart.
Kosova n dy javt e ardhshme do ta ket qeverin e re, e cila qeveri do t jet e ndrtuar nga tri forca politike dhe partit e pakicave. Sipas informacioneve q kan dal n opinion, kjo qeveri do t ket tre z/kryeministra dhe 16 ministri. Nisur nga kjo, sht duke u punuar q qeveria t jet shum me e gjer sesa disa kan dshiruar n fillim, ku brenda s cils do t ket mjaft pushtet pr forcat politike q do t jen pjesmarrse t saj; ktu nuk do t ket kufizime. Megjithat, qeveria e 2007 do t dalloj shum nga qeveria e vitit 2001, si pr nga prbrja ashtu edhe pr nga fuqia dhe kompetencat.
Zvarritja e bisedimeve n krijimin e koalicionit nga ana e PDK-s, nuk ka qen dhe as sht e rastsishme; nuk ka qen pritja e balotazhit zgjedhor arsyeja kryesore. Hashim Thai ka qen i kshilluar q ta pres kt proces pr t par, se kush do t mbett n lojn politike dhe kush do t skualifikohet. Deri m 8 dhjetor t gjitha forcat politike kan qen n loj dhe kan pasur mundsi t jen pjes e kombinimit qeveriss. Pas ksaj date forcat e vetme q kan mbet n lojn politike pr krijimin e qeveris jan PDK-ja, LDK-ja dhe AAK-ja.
Z. Thai ka pritur q ta shoh pozicionin dhe fuqin politike t AKR-s dhe LDD-s n Kosov, deri diku edhe t ORA-s n Pej. T tri kto parti kan ren nga sistemi i fuqis vendimmarrse politike n Kosov, q do t thot se do t bien edhe nga mundsia pr t qen pjes e qeveris s ardhshme n Kosov. Ato tani do t mbesin n opozit dhe nga aty do ta zhvillojn veprimtarin e tyre politike. Nuk kan asnj shans, nisur nga pozita q kan tani dhe simpatit q gzojn lidert e ktyre dy partive politike tek zyrat ndrkombtare, pse jo edhe brenda antarsis s PDK-s, q t jen pjes e n ndonj formule qeverisse. Deri n zgjedhjet e ardhshme AKR-ja rrezikon t psoj fatin q psoj ORA n kto zgjedhje, ndrsa q LDD-ja t tkurret, duke u profilizuar skena politike n tri parti politike kryesore, majtas PDK-ja, n qendr AAK-ja dhe djathtas LDK-ja.
Rrjedhimisht nga kto q themi rezulton, se Kosova do t ket nj qeveri n prbrjen e secils do t jen PDK-ja, LDK-ja dhe AAK-ja, plus pakicat. Kjo qeveri do t krijohet pr disa arsye, por nuk do t ket bashkqeverisje. Kosova do t ket qeverisje, ka do t thot se pjesmarrja e ktyre partive politike n qeveri do t jet n prputhje me rezultatet q ato kan marr nga zgjedhjet. E qart sht, se z. Thai apo PDK-ja nuk do t mund t ndikohet n krijimin e ksaj formule qeverisse nga simpatizantt e saj q thrrasin pr moskrijim t nj koalicioni t till, edhe pse n kt rast PDK-ja do t rrezikoj shum, sa do t ndikohet nga kshillat dhe sugjerimet e zyrave ndrkombtare. Kjo me siguri se do tu shpjegohet ktyre simpatizantve politik nga PDK-ja.
Orientimisht situata politike n t ciln gjendemi imponon kt lloj koalicioni. Statusi po ofron dhe Kosovs i duhet nj qeveri stabile q garanton sukses apo implementim t agjends. Kjo klas politike pak sht e prgatitur politikisht q ta kaprdij kafshat e dits s pavarsis si funksionon tani; ti lem ne deklaratat e Skender Hysenit q ia fut kot, se Kosova do ta shpall pavarsin para majit 2008. Kosova mund ta shpall pavarsin sot, por duhet t garantojm se ajo shpallje do t jet funksionale dhe nuk do t rrezikohet nesr.
Arsyeja tjetr, pse krkohet krijimi i ktij koalicioni qeveriss sht implementimi i pakos s Ahtisarit, mbi bazn e s cils do t shpallet pavarsia. Brenda ksaj pakoja elementi kryesor sht implementimi dhe zbatimi n praktik i procesit t decentralizimit. Kt mund ta bj vetm nj qeveri e fort dhe funksionale dhe kt efikasitet n qeverisje mund ta garantojn kto tri forca politike, t cilat jan edhe bartse t pushteti n Kosov, n nivelin lokal. Ky sht elementi ky, pse kto tri forca politike jan t detyruara dhe t sugjeruar pr koalicion edhe ksaj here.
PDK-ja tani udhheq n shumicn e komunave, ndrsa q nj pjes t rndsishme t komunave me prgjegjsi t drejtprdrejta n zbatimin e procesit t decentralizimit kan edhe LDK-ja e AAK-ja. Qeveria qendrore pr t treguar sukses, ngase ajo sht prgjegjsja kryesore q do t bart pasojat dhe lvdatat pr kt pun, i duhet t kontrolloj kt proces. Ajo e ka shum t vshtir me rregulloren e re q t marr lvdata, nse nuk ekziston nj komunikim i mirfillt dhe i afrt politik mes qendrs e bazs. Kjo mund t arrihet leht, nse n qeveri jan tri partit q kan pushtetin n nivelin lokal.
Elementi tjetr sht aspekti i siguris, ku prsri nevojitet bashkpunimi i ngusht mes ktyre forcave politike. Lnia jasht qeveris e LDK-s do ta vshtirsoj komunikimin e qeveris qendrore me at lokale, sidomos n kryeqendrn e Kosovs, por edhe n komunat tjera ku LDK-ja udhheq. E njjta gj sht edhe me AAK-n, ngase AAK-ja tani n nivelin lokal qeveris me nj pjes shum t rndsishme t Kosovs, pr t mos thn pjesn me t brisht n aspektin e siguris, pas veriut t Kosovs. Futja e AAK-s n koalicion do ta forconte qeverin qendrore dhe kontrollin e saj mbi kt pjes.
Kur merr pr baz t gjitha kto elemente, q natyrshme mund t ket edhe arsye tjera pse ky koalicion duhet t jet si i till tani, sikur q mund t jepen argumente kundr ktij koalicioni, ather pyetja shtrohet, si do t ndahet pushteti? T gjith e duan pushtetin, por realiteti krkon prmbajtje nga t gjitha forcat politike, ka do t thot se ndarja e pushtetit n kt qeverie duhet t bazohet n prqindjen q partit kan marr nga zgjedhjet. Dy kshilla jan shum t rndsishme q t kihen parasysh n kt rast. N qeverin e Kosovs t mos pranohet asnj njeri q sht i prfolur pr korrupsion, q sht edhe kshill e Bashkimit Evropian. E dyta, q z. Thai t jet me ndikues mbi ministrat dhe t ket t drejtn pr t ndrhyr, nse shikohet se dika nuk po funksionon n udhheqjen, deri tek e drejta pr ti shkarkuar, por kjo e drejt nuk duhet t shfrytzohet gjithmon apo edhe ather kur faji sht n qendr.
Kjo qeveri me tre z/kryeministra dhe 16 ministri do t ket kt shprndarje t pushtetit tek kto tri forca politike. PDK-ja do t ket Kryeministrin, nj z/kryeministr dhe shtat ministri. Sigurisht se PDK-s do ti takonte dhe Kryetari i Kuvendit t Kosovs. LDK-ja do t mbante Kryetarin e Kosovs dhe katr ministri. Ndrsa q AAK-ja do t marr nj zv/kryeministr dhe tri ministri. Gjithashtu nj zv/kryeministr do tu takonte pakicave si u ka premtuar z. Thai dhe dy ministri.
Prandaj, Kosovn e presin sfida t mdha prpara dhe nuk kemi pse humbim koh me lojrat politike, sikur po diskutohet dika tjetr jasht ktyre kornizave. Kjo sht formula q do t arrihet n fund dhe sht me e sigurta pr nj qeverisje funksionale n rrethanat e Kosovs, e q po sugjerohet edhe nga miqt e Kosovs. Kosovs i duhet nj garantues i fuqishm politik dhe q i menaxhon problemet e Kosovs. Do t ket reagime pr kt koalicion sigurisht, por shtja dhe e ardhmja e Kosovs sht n pyetje q e ben t nevojshm kt koalicion dhe shikimin mbi interesat e ngushta.
Nisur nga deklaratat e t nominuarit pr kryeministr t Kosovs, Hashim Thai, se do t formoj qeveri prfshirse dhe se ka pritur balotazhin e zgjedhjeve pr kryetar t komunave q t veproj; pastaj ndikimin q kan zyrat e huaja diplomatike n Kosov gjat krijimit t koalicionit; kshillat e shteteve mike q Kosova t ket sa me par qeverin dhe at sa me t gjer apo sugjerimet e shefit t UNMIK-ut q t krijohet nj qeveri me baz t gjer; gatishmria e t gjitha forcave politike pr t qen pjes t ksaj qeverie, pa prjashtim, ani pse n opinion shpesh dgjojm deklarata se nuk hym n kt apo at prbrje qeverisse, nxjerr nj prfundim shum t qart.
Kosova n dy javt e ardhshme do ta ket qeverin e re, e cila qeveri do t jet e ndrtuar nga tri forca politike dhe partit e pakicave. Sipas informacioneve q kan dal n opinion, kjo qeveri do t ket tre z/kryeministra dhe 16 ministri. Nisur nga kjo, sht duke u punuar q qeveria t jet shum me e gjer sesa disa kan dshiruar n fillim, ku brenda s cils do t ket mjaft pushtet pr forcat politike q do t jen pjesmarrse t saj; ktu nuk do t ket kufizime. Megjithat, qeveria e 2007 do t dalloj shum nga qeveria e vitit 2001, si pr nga prbrja ashtu edhe pr nga fuqia dhe kompetencat.
Zvarritja e bisedimeve n krijimin e koalicionit nga ana e PDK-s, nuk ka qen dhe as sht e rastsishme; nuk ka qen pritja e balotazhit zgjedhor arsyeja kryesore. Hashim Thai ka qen i kshilluar q ta pres kt proces pr t par, se kush do t mbett n lojn politike dhe kush do t skualifikohet. Deri m 8 dhjetor t gjitha forcat politike kan qen n loj dhe kan pasur mundsi t jen pjes e kombinimit qeveriss. Pas ksaj date forcat e vetme q kan mbet n lojn politike pr krijimin e qeveris jan PDK-ja, LDK-ja dhe AAK-ja.
Z. Thai ka pritur q ta shoh pozicionin dhe fuqin politike t AKR-s dhe LDD-s n Kosov, deri diku edhe t ORA-s n Pej. T tri kto parti kan ren nga sistemi i fuqis vendimmarrse politike n Kosov, q do t thot se do t bien edhe nga mundsia pr t qen pjes e qeveris s ardhshme n Kosov. Ato tani do t mbesin n opozit dhe nga aty do ta zhvillojn veprimtarin e tyre politike. Nuk kan asnj shans, nisur nga pozita q kan tani dhe simpatit q gzojn lidert e ktyre dy partive politike tek zyrat ndrkombtare, pse jo edhe brenda antarsis s PDK-s, q t jen pjes e n ndonj formule qeverisse. Deri n zgjedhjet e ardhshme AKR-ja rrezikon t psoj fatin q psoj ORA n kto zgjedhje, ndrsa q LDD-ja t tkurret, duke u profilizuar skena politike n tri parti politike kryesore, majtas PDK-ja, n qendr AAK-ja dhe djathtas LDK-ja.
Rrjedhimisht nga kto q themi rezulton, se Kosova do t ket nj qeveri n prbrjen e secils do t jen PDK-ja, LDK-ja dhe AAK-ja, plus pakicat. Kjo qeveri do t krijohet pr disa arsye, por nuk do t ket bashkqeverisje. Kosova do t ket qeverisje, ka do t thot se pjesmarrja e ktyre partive politike n qeveri do t jet n prputhje me rezultatet q ato kan marr nga zgjedhjet. E qart sht, se z. Thai apo PDK-ja nuk do t mund t ndikohet n krijimin e ksaj formule qeverisse nga simpatizantt e saj q thrrasin pr moskrijim t nj koalicioni t till, edhe pse n kt rast PDK-ja do t rrezikoj shum, sa do t ndikohet nga kshillat dhe sugjerimet e zyrave ndrkombtare. Kjo me siguri se do tu shpjegohet ktyre simpatizantve politik nga PDK-ja.
Orientimisht situata politike n t ciln gjendemi imponon kt lloj koalicioni. Statusi po ofron dhe Kosovs i duhet nj qeveri stabile q garanton sukses apo implementim t agjends. Kjo klas politike pak sht e prgatitur politikisht q ta kaprdij kafshat e dits s pavarsis si funksionon tani; ti lem ne deklaratat e Skender Hysenit q ia fut kot, se Kosova do ta shpall pavarsin para majit 2008. Kosova mund ta shpall pavarsin sot, por duhet t garantojm se ajo shpallje do t jet funksionale dhe nuk do t rrezikohet nesr.
Arsyeja tjetr, pse krkohet krijimi i ktij koalicioni qeveriss sht implementimi i pakos s Ahtisarit, mbi bazn e s cils do t shpallet pavarsia. Brenda ksaj pakoja elementi kryesor sht implementimi dhe zbatimi n praktik i procesit t decentralizimit. Kt mund ta bj vetm nj qeveri e fort dhe funksionale dhe kt efikasitet n qeverisje mund ta garantojn kto tri forca politike, t cilat jan edhe bartse t pushteti n Kosov, n nivelin lokal. Ky sht elementi ky, pse kto tri forca politike jan t detyruara dhe t sugjeruar pr koalicion edhe ksaj here.
PDK-ja tani udhheq n shumicn e komunave, ndrsa q nj pjes t rndsishme t komunave me prgjegjsi t drejtprdrejta n zbatimin e procesit t decentralizimit kan edhe LDK-ja e AAK-ja. Qeveria qendrore pr t treguar sukses, ngase ajo sht prgjegjsja kryesore q do t bart pasojat dhe lvdatat pr kt pun, i duhet t kontrolloj kt proces. Ajo e ka shum t vshtir me rregulloren e re q t marr lvdata, nse nuk ekziston nj komunikim i mirfillt dhe i afrt politik mes qendrs e bazs. Kjo mund t arrihet leht, nse n qeveri jan tri partit q kan pushtetin n nivelin lokal.
Elementi tjetr sht aspekti i siguris, ku prsri nevojitet bashkpunimi i ngusht mes ktyre forcave politike. Lnia jasht qeveris e LDK-s do ta vshtirsoj komunikimin e qeveris qendrore me at lokale, sidomos n kryeqendrn e Kosovs, por edhe n komunat tjera ku LDK-ja udhheq. E njjta gj sht edhe me AAK-n, ngase AAK-ja tani n nivelin lokal qeveris me nj pjes shum t rndsishme t Kosovs, pr t mos thn pjesn me t brisht n aspektin e siguris, pas veriut t Kosovs. Futja e AAK-s n koalicion do ta forconte qeverin qendrore dhe kontrollin e saj mbi kt pjes.
Kur merr pr baz t gjitha kto elemente, q natyrshme mund t ket edhe arsye tjera pse ky koalicion duhet t jet si i till tani, sikur q mund t jepen argumente kundr ktij koalicioni, ather pyetja shtrohet, si do t ndahet pushteti? T gjith e duan pushtetin, por realiteti krkon prmbajtje nga t gjitha forcat politike, ka do t thot se ndarja e pushtetit n kt qeverie duhet t bazohet n prqindjen q partit kan marr nga zgjedhjet. Dy kshilla jan shum t rndsishme q t kihen parasysh n kt rast. N qeverin e Kosovs t mos pranohet asnj njeri q sht i prfolur pr korrupsion, q sht edhe kshill e Bashkimit Evropian. E dyta, q z. Thai t jet me ndikues mbi ministrat dhe t ket t drejtn pr t ndrhyr, nse shikohet se dika nuk po funksionon n udhheqjen, deri tek e drejta pr ti shkarkuar, por kjo e drejt nuk duhet t shfrytzohet gjithmon apo edhe ather kur faji sht n qendr.
Kjo qeveri me tre z/kryeministra dhe 16 ministri do t ket kt shprndarje t pushtetit tek kto tri forca politike. PDK-ja do t ket Kryeministrin, nj z/kryeministr dhe shtat ministri. Sigurisht se PDK-s do ti takonte dhe Kryetari i Kuvendit t Kosovs. LDK-ja do t mbante Kryetarin e Kosovs dhe katr ministri. Ndrsa q AAK-ja do t marr nj zv/kryeministr dhe tri ministri. Gjithashtu nj zv/kryeministr do tu takonte pakicave si u ka premtuar z. Thai dhe dy ministri.
Prandaj, Kosovn e presin sfida t mdha prpara dhe nuk kemi pse humbim koh me lojrat politike, sikur po diskutohet dika tjetr jasht ktyre kornizave. Kjo sht formula q do t arrihet n fund dhe sht me e sigurta pr nj qeverisje funksionale n rrethanat e Kosovs, e q po sugjerohet edhe nga miqt e Kosovs. Kosovs i duhet nj garantues i fuqishm politik dhe q i menaxhon problemet e Kosovs. Do t ket reagime pr kt koalicion sigurisht, por shtja dhe e ardhmja e Kosovs sht n pyetje q e ben t nevojshm kt koalicion dhe shikimin mbi interesat e ngushta.