Muzika e Chopinit, një zog vezullues që fluturon mbi horrorin e gërmadhave
“Muzika sht stenografia e emocioneve. Emocione q prshkruhen me kaq vshtirsi n fjal, transmetohen thjesht drejtprdrejt nga muzika e kjo sht fuqia e saj, kuptimi i saj” (Tolstoi). E vetm fantazia e muziks s Fryderyk Franciszek Chopin sht n gjendje t prshkruaj kto dit trishtimi e dhimbjeje t popullit polak. Sapo mbrrin n aeroportin e Varshavs, q mban emrin e tij, kupton se sa polakt dashurojn Chopinin e tyre. Kudo manifeste, reklama, foto t kompozitorit: “Warsztaty: Aporie Muzyki Chopina”, “Koncert Muzyki Fryderyka Chopina”, “Koncert Chopinowski”. Tingujt e nj prej muzikave m t njohura t tij “Fantaisie-Impromptu”, njohur si Opera Postuma 66 n Do diezis minor, t shtyjn emotivisht n nj kujtim, n nj t papritur, n nj imazh lirues e shprese kaq t krkuar pas nj furtune. Pr Polonin, viti 2010 sht nj vit prkujtimor i rndsishm pr historikun e saj, por mbi gjithka sht “Viti i Chopinit”. Pianisti e kompozitori polak, Fryderyk Franciszek Chopin, prfaqsuesi i romanticizmit, poeti i pianos e i muziks feston sivjet 200-vjetorin e lindjes, 1810-2010. Nj vit m par, m 6 maj t 2009-s, Parlamenti polak me rastin e prvjetorit t lindjes s ktij kompozitori e nn krkesn e Presidentit Lech Kaczyski, shpalli vitin 2010 si “Viti i Fryderyk Franciszek Chopin” dhe Presidenti polak nderohet me titullin “Honorary Patron of the Chopin Year Celebrations”. Nj muaj m par, m 1 mars 2010, n prvjetorin e ditlindjes s kompozitorit polak, Presidenti Lech Kaczyski s bashku me ministrin e Kulturs, Bogdan Zdrojewski, hapin festimet e ktij viti muzikor, duke marr pjes n ceremonin e prurimit t Fryderyk Chopin Museum, gjat s cils ai do t shprehej: “Chopin n sens etnik ishte gjysm francez e gjysm polak, por muzika e tij sht trsisht polake”.
Repertori kompozues i Fryderyk Franciszek Chopin pothuajse ekskluzivisht pr piano-solo, prmban balada, prelude, valzer, sonata, variacione e mbi t gjitha Mazurka, Polake, Noturni e Fantazi q revokojn folklorin muzikor polak e mbi t gjitha dashurin q pati pr atdheun e tij, Polonin, pr t ciln sot ai konsiderohet nj hero i vrtet kombtar. Tingujt e “Fantaisie-Impromptu” t ndjekin kudo, nota muzikore t kryqzuara, flukse tonesh t ulta q ngrihen papritur e zvendsohen nga nj lirik e moderuar i bjn sfond atmosfers s gjunjzuar t Varshavs. Varshava, kryeqyteti i Polonis, i toks q lindi shprehjen muzikore t Chopin, kinematografin poetike t Kiewlowskyit, shpirtin rebel e t fuqishm t Walesas, apo karizmn shpirtrore t Paps Wojtyla, t mahnit me intensitetin e stilit t saj nga peizazhet historike t stilit barok tek ndrtesat e arkitekturs sovjetike. N qendr t ktij qyteti, nn nj qiell gri e nj ajr t ftoht, melodia Chopiniane bhet m origjinale, m romantike, m jetsore dhe kt e bjn stolat muzikor ngjyr t zez prej graniti suedez t sapovendosura n rrugt e tij kryesore. sht kjo nj nga idet m origjinale q Polonia ka zgjedhur pr t kujtuar qytetarin e saj m t famshm. Jan mbi dhjet stola tingllues multimedial, mbi t cilt mjafton t ulesh e t shtypsh butonin “Play” pr t dgjuar e shijuar muzikn Chopiniane. Stolat e Chopinit t projektuar nga profesori i Akademis s Arteve t Bukura, Jerzy Porebsky, gjenden n vendet q t kujtojn jetn e kompozitorit polak, n sheshin “Krasinskich” ku Chopin interpretoi n vitin 1830 koncertin e tij n Fa minor, n Pallatin Radzvill ku Chopen 8-vjear debutoi n koncertin e par publik, n rrugt “Miodowa” e “Kozia” ku gjenden kafenet e frekuentuara nga ai. T ulur mbi stolat Chopinian nn nj vajtje-ardhje t vazhdueshme e t zhurmshme t trameve, mund t harrosh ekzistencn tnde nn notat e op. 58, t op. 65 Sonata pr piano e violonel n sol minor apo t tronditesh nga tingujt e “Marshit t vdekjes” (sonata nr. 2 n si bemol minor). Por melodia e “Fantaisie-Impromptu” ka veshur do ndrtes, do rrug, ka parfumuar ajrin e Varshavs e sht ndalur mbi fytyrat e polakve q akoma t shokuar nga ajo ka ndodhi, lodhen pr pak aste mbi stolat e heroit t tyre n pritje t nj imazhi shprese kaq t dshiruar pas nj furtune t till. Po mbi kto stola sht e mundur t shkarkosh muzik n celularin tnd apo t kuriozohesh nga nj hart vizuale q t tregon vendet e ktij qyteti q lidhen me jetn e kompozitorit t madh.
Muzika shopeniane
T flassh pr muzikn e Chopinit duhet mbi t gjitha t ndalosh e t dgjosh melodin e tij, ashtu si ndalon pr t shijuar nj vepr arti pamore. Kush adhuron melodin e pianos apo frymmarrjen e tingujve t harqeve, muzika shopeniane t vesh me nj mendim t vetm: “Si sht e mundur t krijohet nj sekuenc e till e prkryer notash!” Baudelair prshkruan artin e Chopinit duke i quajtur kompozimet e tij si “muzik e leht e apasionuar e ngjashme me nj zog vezullues q fluturon mbi horroret e grmadhave”; Heinreich Neine shkruan: “Chopin nuk knaqet nga fakti se duart e tij duartrokiten pr virtuozitetin harmonik t tyre nga t tjera duar. Ai aspiron nj sukses m t bukur. Duart e tij jan shrbtore besnike t shpirtit t tij. E shpirti i tij duartrokitet nga njerz q nuk dgjojn vetm me vesh, por dhe me shpirt, prandaj sht i preferuar nga ajo shoqrie e zgjedhur q krkon tek muzika gzimet m t larta t shpirtit. Sukseset e tij jan t natyrs aristokratike”; kurse George Sand (e dashura e Chopinit) do t shprehej: “Edhe pse i smur pr vdekje, ka shkruar nj muzik prej parajse, duke i dhn nj instrumenti t vetm zrin e pafundsis”. Chopin gjeti tek pianoja instrumentin m t mir pr t shprehur ndjenjat e tij. N fakt, pothuajse t gjitha veprat ia dedikoi pianos me nj tip melodie t thjesht, elegante, unike e me nj fush tinglluese q vlersohet maksimalisht. Dashuria pr nj tingull t bukur sht nj nga aspektet e romaticizmit muzikor t Chopinit, ai adhuron Bach-un e zotron nj njohuri t thelluar t veprs s tij t njohur “The Well-Tempered Clavier”, pjes t s cils ekzekuton gjithmon para do koncerti. Chopin prkufizohet si poeti i muziks, i pianos, kompozitori romantik pr melankolin e tingujve t tij, por pa harruar tonalitetet e tingujve dramatik e shpesh edhe t dhunshm. Chopin bri me pianon at ka dadaistt bn me artin pamor e pasuris s gjuhs muzikore i shtoi bukurin e estetiks instrumentale. Chopin nuk solli rinovime t mdha n fushn e formave, por qe i pari q krijoi baladn si nj shprehje krejtsisht instrumentale. Chopin kompozoi gjithsej 213 punime, katr balada, struktura e t cilave i afrohet “rondeau”, 16 polake, 58 mazurka q dallohen pr ritmin e mbl, ngjyrat e ndryshueshmrin melodike e 17 valser q krkojn nj eleganc pianistike. Midis formave klasike kompozimet e tij renditen n variacione, prelude, koncerte, rondeau, capriccio e askush nuk mund t shpjegoj magjin q gjenerojn kompozimet e tij, nj muzik q prek thellsisht shpirtin e i vjedh emocionet bots. “Muzika e Chopinit sht nga ma t bukurat q sht shkruar ndonjher”, - shkruan kompozitori francez Debussy. Studimet e tij iu dedikuan memories s Chopinit duke i
homazh kompozitorit q u shfaq, si thot ai, “nj gjegjz e adhurueshme”. Fryderyk Franciszek Chopin qe dhe nj interpretues i jashtzakonshm i muziks s tij. Askush si ai mundi t krijonte vetm me 30 koncerte publike nj fam kaq t madhe ndrkombtare. Pas koncertit mahnits m 1832 n Paris, Chopin preferoi t interpretonte m Lisztin e me artist t tjer apo dhe t shoqroj n piano tenorin Adolph Nourrit gjat nj koncerti n favor t refugjatve polak. M 1848 qe koncerti i tij i fundit n Angli, dramatik pr shkak t tuberkulozit n nj faz ekstreme. Dhimbja, gzimi, pasioni, melankolia, romanticizmi prmbledhin jetn dhe muzikn e ktij kompozitori t madh.
Fryderyk Chopin Museum
N Varshav, n kshtjelln Ostrosgski, nj ndrtes e vitit 1600, sapo sht pruruar muzeu i ri kompozitorit polak, Fryderyk Franciszek Chopin. Pas nj periudhe dyvjeare punimesh, ky muze i ripropozohet publikut me nj vizion t ri supermodern, unik pr stilin e tij n Evrop e ndoshta edhe n bot. Ta shohsh nga jasht, kjo ndrtes antike, e restauru