Muzika eko-futuriste!

Ide/Teoricienët e komunikimit pretendojnë se komunikimi verbal nuk ka më shumë se 20% vend në komunikimin njerëzor

Studimi i artit gjuhsisht i jep shikuesit, dgjuesit dhe studiuesve “shansin” pr ta kuptuar m mir informacionin dhe mesazhin e veprs artistike. Njerzit n komunikimin e prditshm jan msuar, prshtatur me fjaln, gjestin dhe element t tjer, q sht pjesa verbale e komunikimit. Natyrisht sht m e leht t kuptohet komunikimi verbal. Por teoricient e komunikimit pretendojn se komunikimi verbal nuk ka m shum se 20% vend n komunikimin njerzor.

Pjesa tjetr, “mazhoranca”, i takon komunikimit joverbal, ku bn pjes edhe arti, muzika, piktura, simbolika, gjuha universale dhe gjuht materiale, si sht ajo e pikturs.

Kshtu q gjuhsimi i muziks dhe pikturs i bn kto arte m t kuptueshme dhe m “t shijueshme” pr shikuesin dhe dgjuesin. Komunikimi joverbal, gjuhsimi i artit ka rndsi edhe pr terapi t caktuara arti si ajo e muziks dhe e pikturs, duke ndikuar n perceptimin dhe kuptimin e ktyre formave artistike tashm pr kur, ku imagjinata e klientit ka nj rol prcaktues s bashku me imagjinatn e terapistit.

Imagjinata ka nj rndsi t veant n realizimin e kurs, terapis. Pa imagjinat, fantazi, intuit, perspektiv sht e pamundur t kuptohet psikika, mendja njerzore, q sht nganjher “e “padeprtueshme” dhe shum rezistente.

Arti i muziks sht nj gjuh e mirfillt simbolike, universale. Gjuha simbolike, universale i jep muziks natyrn gjuhsore. Noam Comskin shkruan se “n rastin e nj aftsie natyrore, si sht gjuha, kjo aftsi thjesht ndodh, n at mnyr si msohet pr t ecur, gjuha nuk sht dika q “msohet”, ndodh”.

Duke vazhduar n t njjtn linj me Comskin dhe duke iu referuar gramatiks universale, mund t thuhet pa frik se edhe “arti muzikor” ndodh, nuk sht dika q “msohet” dhe sht nj gjuh universale, simbolike, nganjher m shprehse se gjuha e folur.

E thn qart, i gjith “linguagio”, gjuha muzikore “ngjau” tek Bethoven, nuk u “msua”, si pjes e mendjes s tij eko-futuriste, q i qndron edhe sot kohs dhe n rastin ose fenomenin Moxart, fenomeni “linguagio”, gjuha muzikore u krijua, ndodhi nuk u msua, q n Uterus (mitr). Gjuha muzikore e Moxart ka element psikogjenetik, prandaj muzika e tij sht nj kur e vrtet mendore.

Muzika gjithashtu shprehet n form simbolike ashtu si matematika, shkruante Hljemsev. Natyra simbolike e gjuhs muzikore i jep shansin shkencs s semiotiks t bj deshifrimin e ktyre simboleve, “imazhe tingllore”, t’i jap domethnie dhe shije muziks.

Nse muzika sht gjuh simbolike universale, piktura sht gjuh plastike, materiale. Por Igor Stravinskij u jep ngjyrave jete, “i materalizon”, i dritson ato, duke i barazuar me tonalitet e muziks, sipas frekuencave q ka tingulli dhe ngjyra.

Piktura ndryshe nga muzika sht nj gjuh plastike ose gjuhve “superiore”.

Walter Benjamin 1892-1940 sociolog, filozof, eseist i famshm, shkruan gjithashtu n nj pun t tij: “Ekziston nj gjuh e skulpturs, e pikturs, e poezis. Si gjuh e poezis prftohet, edhe pse joekskluzivisht, n gjuhn emrore (nominative) t njerzve, sht afrmendsh q gjuha e formave plastike ose t pikturs t jet prftuar n disa lloje t gjuhve t objekteve dhe q n kto ndodh nj prkthim i gjuhs s gjrave n nj gjuh pafundsisht superiore, megjithse prkatse e sferave t njjta. sht fjala ktu e gjuhve pa emra, pa tinguj, e gjuhve materiale. (Benjamin, 1980)

Por muzika lidhet edhe me pikturn, pasi gjuha e saj simbolike ose imazhet vocis, prdoren edhe n piktur. Piktori shpesh e “muzikon” ngjyrn duke i dhn shije, drit. Kompozitori shpesh “pikturon” tingullin, e materializon, si n rastin e Gregory Kurtag, i cili shkruan nj muzik mendore, futuriste. Kurtag m tepr e pikturon, gjuhson, mendson, sesa e “luan” tingullin n piano.

Gjuht superiore ose gjuht pa emra, jan gjuht materiale, si piktura, poezia nuk jan shum larg gjuhve universale, me tingull, si sht muzika e cila edhe ajo sht nj gjuh plastike dhe shum domethnse. Semiotika e muziks i jep kuptim artit t muziks. Por arti i muziks ka edhe “shije”, e cila sht pjes e perceptimit q nuk sht vetm biologjik, si thoshte Wundi. Shija ose perceptimi i muziks e bn muzikn t ket natyrn futuriste, perceptuese dhe mendore q do t thot shpirtrore.

Pikrisht knga popullore-qytetare shkodrane, t ciln e marr si studim rasti, ka natyrn eko-futuriste, me shije dhe gjuh futuriste. Knga popullore qytetare shkodrane shpesh ka ndodhur si nj aftsi natyrale, si gjuha, kujto ktu autort anonim dhe kompozitort profesionist, kngt e tyre kan ndodhur, p.sh., si n rastin e kompozitorit P. Gaci, q sht tipik kompozitor eko-futurist dhe arti muzikor shpesh ka ndodhur tek P. Gaci si aftsi natyrale, eko. Kujto kngn e “Merakut” dhe do t shijosh, nprmjet muziks, “merakun human”, pr vajzn, m shum se nga nj roman i shkruar. Prandaj pretendohet se muzika ka m shum forc se gjuha e folur, fal gjuhs s saj simbolike dhe universale si nj “ndodhi”.

Prandaj gjuha sht “ndodhi”, ngjarje pr Noam Comskin dhe n kt argument edhe muzika dhe piktura ndodhin jan “ngjarje”, pavarsisht se kemi t bjm me fenomene verbale tek gjuha e folur dhe joverbale tek muzika dhe piktura, ato nuk “msohen”.

Muzika eko-futuriste sht art i perceptimit, ndijimit, i cili nuk sht vetm biologjik, por edhe kulturor. E gjith qenia njerzore sht shenj. Vet semiotika sht dukuri biologjike dhe kulturore. Horni, prfaqsuese e psikologjis kulturore, thot se psikologjia kulturore ka nj rol t madh n formimin e personalitetit, n rastin ton t artit t gjithsecilit. Psikologjia kulturore ndikon edhe n brjen e artit muzikor dhe pikturs.

Shenja kulturore q sht “Simbolika globale”, ia ka dal t ngjishet me ikonn “introverte” t gjithsecilit, duke u kthyer n “Simbolik komunikative”. Arti futurist mendor simbolik dhe eko-muzika, kan element t shenjs dhe semiotiks. Muzika pop-qytetare shkodrane sht muzik eko-futuriste dhe ka mjaft elemente t semiotiks, si n planin melodik ashtu dhe ritmik e harmonik, q sht pasqyr e shpirtit, mendjes shkodrane.

Melodia e Jareve, tipike simbolike sht nj tregues i ksaj natyre futuriste, t muziks pop-qytetare shkodrane ose “fantastikja krijuese e popullit”.

Studimet e semiotiks s muziks kan nj rol t madh tek baza kuptimore e ktij arti. Arti muzikor, qoft ai serioz, pa kuptim dhe shije nuk komunikon. Arti i perceptimit sht element baz i artit eko-futurist. “Muzika psikogjenetike” e Moxart, “ekoarti dhe arti i mendjes s Bethoven”, muzika ekspresioniste dhe s fundi Kurtag, jan tipike art futurist q kullojn nga mendje t pastra, eko dhe kan nj tingllim t veant, po eko.

Edhe polifonia labe, q ka element t koralit gregorian, lvizje zrash, muzik e pastr futuriste dhe eko, mendore.

Korali gregorian gjithashtu, prdoret pr kur t rregullime t caktuara. Edhe polifonia labe sht nj “kur e vrtet”, pr t gjith ata q e shijojn dhe e ndjejn, perceptojn, duke iu krijuar nj gjendje qetsie personale, pa folur pr vlerat e saj artistike.

Psikika, mendja e shkodranit, e autorve anonim dhe profesionist, ka krijuar kng pr lulet, pr vajzn, pr dashurin pr mikun pr njerzit e zakonshm e krijuar shpesh nga njerz t zakonshm q paraqet shpirtin e tyre, dshirat dhe aspiratat e tyre, nevojat sociale, dashurore, seksuale e kulturore, duke i dhn ksaj knge natyrn eko-futuriste. Melodia me frekuenca t larta, ritmi i kngs, pasqyr e ritmit karakteristik shkodran, harmonia terapeutike, pjes e kulturs shkodrane dhe e konceptit harmonik t t menduarit, jan elementt baz q kan krijuar kt kng mjaft psikologjike. Melodia e kngve shkodrane mund t krahasohet me ngjyrat, t cilat vrtetojn natyrn universale t muziks.

Tonin Zadeja shkruan pr kngn shkodrane: “Ashtu si filigramat, melodit e bukura shkodrane jan punuar me mjeshtri, jan lmuar n rrjedhn e kohrave nga populli dhe, nj pjes e tyre e pastruar dhe e pasuruar me element gjithnj m autokton, etnik”.

Epsitemologjia ose teoria e kngs pop-shkodrane dhe “Efekti Jakova”, shprehin qart natyrn psikologjike, gjuhsore dhe terapeutike t ktij arti. Ato jan gjuh muzikore tipike e nj arti t pastr, eko dhe futuriste.

Studimi i muziks gjuhsisht ndikon n dhnien kuptim k ktij arti dhe jep domethniet psikike t ktyre vlerave shpirtrore, jo vetm t Shkodrs, por t gjith Shqipris. Arti muzikor q ka natyrn simbolike, universale, e bn kt art t patjetrsueshm dhe q nuk vdes kurr. Studimi ka natyrn empirike t hipotezs q krkon dhnien e m shum argumenteve pr kto vlera artiste universale dhe mjaft simbolike, si sht muzika dhe piktura, mbi t gjitha fenomene gjuhsore, joverbale.