N krkim t s panjohurs s Leonard Veizit
Duhet t shkosh me mendim deri n faqen e fundit t librit t Leonard Veizit pr t kuptuar se cila sht surpriza q dy bashkshortt u kan ruajtur miqve t tyre, por jo m shum miqve, sesa vetvetes. Ndrsa mendimi i autorit ka t bj me nj filozofi q diskutohet gjithmon n koh t ndryshme, konceptin e jets dhe t vdekjes, kt e ka sjell n sfondin e jets s dy ifteve t reja, t cilt sapo kan nisur t ndrtojn nj jet s bashku. Nj jet gati n inkubator, pa faktor t dukshm t jashtm, pa ngacmues apo letr lakmuesi q vjen prej prballjes shoqrore.
Dialogu mes tyre sht acarues, sht i prshkallzuar. Ai ka t bj me vet ngritjen e situats n at pik vlimi sa t ngrthej n nj pamjaftueshmri pr t kundrshtuar Robertin, personazhin q mbart iden e fsheht t nj dhurate, e cila luhet rndshm. Linda dhe Eduarti, Roberti dhe Sara luajn "kukamshefti" me debitin e tyre, duke krijuar situata, t cilat n raste t veanta pr t rrshqitur ikin nga njra dhom n tjetrn. Por gjithsesi, kjo nuk i shpton ata nga rruga deri n fund. Romani mbahet n kt shtyll t brisht. Autori nuk ndrhyn shum pr t thelluar iden pr jetn, vdekjen, postvdekjen. Ai i l t rrokullisen vet personazhet n greminat e biseds s tyre. N raste t veanta, kur kjo bised fillon e bhet interesante me nj ide pr vdekjen dhe jetn pas saj, ajo kthehet n sekond n nj bised pr gjra t rndomta t jets. Dy miqt duke prfillur nj mesazh q kaprcen kufirin e jets, harrojn se shprbjn miqsin e tyre. Ajo her - her kujtohet q sht e fort, her t tjera degjeneron n znka dhe kujtime t cilat i din t dy pr njri - tjetrin. Gjat thlbit t bisedave, prpiqen t shmangin grat e tyre. Duke e quajtur bised serioze burrash. M e vshtir pr t realizuar personazhet femra ka qen pr autorin. Ai i l ato n hije, n kerkesat dhe mundsit e tyre, duke u paracaktuar fatin t ndjekin udhn ku shkel mendimi i bashkshortve. Por, jan t bindur se filli i jets fillon tek ato dhe aty duhet kputur, nse sht i destinuar pr nj akt t till. Embrioni i nj fmije n barkun e Sars dhe enigma e nj dhome fmijsh jan emocionuese. Kto emocione vijn me shkputje si t jen copza muzike e panjohur. Mes tyre muzik funebre. Vdekja t ciln, Roberti e prball si nj shilars q sht ana tjetr e lkundjes s jets. Linda ka krkesa m praktike pr jetn. Mbrthehet fort n dy fmijt e saj. Po kshtu edhe Eduarti. Ndrsa Roberti e Sara me frikn e nj jete t vshtir, me iden se kjo do jet e paprballueshme pr fmijn e tyre n embrion, vendosin t'i japin fund asaj n formn m demonstrative dhe groteske. Para miqve t tyre, vetvriten. Dhe miqt mbeten n grackn e fatit t parashkruar pr t vuajtur vdekjen e tyre. Romani mbahet fort n ankthin dhe t papriturn q e mban lexuesin t detyruar t'i shkoj deri n fund librit pr t kuptuar qllimin e autorit. Kjo e bn interesante. Ndrsa dialogu dhe kthesat e vshtira t biseds, jan jo t thella. Askund nuk filozofohet thell dhe ndryshe pr postvdekjen m shum nga sa dim t gjith. Nuk ka nj udhtim postvdekje, nuk ka qen ky qllimi i autorit, por nuk ka asnj udhtim filozofik n kt udh paravdekje. Nuk ka nj drejtpeshim t mendimeve. Ato lkunden si nj vark me vela e hallakatur. Prekja sociale sht e skajshme. Ndrsa, sipas meje, ky sht shkaku i madh q i bn dy personazhet t'i japin fund jets. sht pasiguria pr t nesrmen, sht frika pr nj fmij t palindur, sht ambienti i ndotur, sht loja e ndyr pr t fituar para dhe krijuar familje. sht brezi i rritur n boshllk dhe kotsi. Kjo arm jepet po aq kalimthi, sa vjen thika q prgatitet pr t vrar. Historia sa sht e besueshme, sht edhe e pabesueshme. Ajo besohet pr aq koh sa nuk prfshin n bashkfajsi dy miqt e ftuar. sht e pabesueshme n formn me t ciln kryhet vetflijimi. Sikur t jen pjes e nj sekti. Ndrsa vet personazhi Robert e kundrshton kt. Ata i nisen nj rruge pa kthim individualisht, por n form revolte. E cila sjell nj lloj ferri pr ata q mbeten gjall n skenn ku ndodh vrasja. Duke i marr si dshmitar t ksaj surprize, ata n fakt i kan dnuar dy miqt e tyre n formn m makabre. I ln gjall me peshn e t vdekurve n supe, duke i ngjasuar aq shum shn Palit, t qytetit Tars, s Azis s Vogl, atij njeriu q vriste dik, kufomn e t vrarit ia lidhnin n shpin, derisa t kalbej e t ronitej krejt mbi t gjallin. Q do t thot kufomn e atij akti vetflijimi t miqve do ta mbajn sa t jen gjall, duke shtuar nj vuajtje m shum pr jetn. T mendojm q t mos jet e mjaft kjo vuajtje, sa t'i oj po n at errsim gjykimi, sa edhe dy t vrart q mbeten n faqen e fundit t librit.
far ndodh me prozn e Veizit?
Leonard Veizi vjen n kt roman pas nj prvoje n proz t shkurtr. Kto tregime q zgjaten deri n kufijt e novelave jan prpjekje dhe dshmi t nj grmuesi subjektesh dhe personazhesh t cilat e kan qejf fundin e skajshm, q shkojn mundimshm, por t sigurt n destinin e tyre. Jan fate njerzore t cilat prpiqen t mbijetojn nn petkun e nj depresioni social, e nj pikpamjeje kaotike pr jetn. Arma m e fort e tij sht dialogu. Ai ngrihet dhe ulet me mjeshtri, nuk t l n balt. Rrfimin dhe vijueshmrin e fabuls e l n duart e dialogut. Kjo ngjyr dramaticiteti sht pothuaj e munguar n prozn e viteve t fundit. Autort rreken t ndrmarrin ekzibicione t cilat u ngjajn spiritizmit t femrave rreth vetvetes me ndihmn e nj shtylle kabareje. Kjo nuk ndodh n prozn e Leonard Veizit. Proza e tij sht racionale, sht me kmb n tok, sht e lexueshme, e ftoht, ndonjher deri n cinizm. Situatat ndodhin n ambientet ku ne glojm do dit, por ato skicohen shum leht, u ngjasojn grafikave. Konturet e qarta t ndodhis krijojn dimensione hijesh q prplasin mendimin ton pr m shum se kaq.
Dialogu mes tyre sht acarues, sht i prshkallzuar. Ai ka t bj me vet ngritjen e situats n at pik vlimi sa t ngrthej n nj pamjaftueshmri pr t kundrshtuar Robertin, personazhin q mbart iden e fsheht t nj dhurate, e cila luhet rndshm. Linda dhe Eduarti, Roberti dhe Sara luajn "kukamshefti" me debitin e tyre, duke krijuar situata, t cilat n raste t veanta pr t rrshqitur ikin nga njra dhom n tjetrn. Por gjithsesi, kjo nuk i shpton ata nga rruga deri n fund. Romani mbahet n kt shtyll t brisht. Autori nuk ndrhyn shum pr t thelluar iden pr jetn, vdekjen, postvdekjen. Ai i l t rrokullisen vet personazhet n greminat e biseds s tyre. N raste t veanta, kur kjo bised fillon e bhet interesante me nj ide pr vdekjen dhe jetn pas saj, ajo kthehet n sekond n nj bised pr gjra t rndomta t jets. Dy miqt duke prfillur nj mesazh q kaprcen kufirin e jets, harrojn se shprbjn miqsin e tyre. Ajo her - her kujtohet q sht e fort, her t tjera degjeneron n znka dhe kujtime t cilat i din t dy pr njri - tjetrin. Gjat thlbit t bisedave, prpiqen t shmangin grat e tyre. Duke e quajtur bised serioze burrash. M e vshtir pr t realizuar personazhet femra ka qen pr autorin. Ai i l ato n hije, n kerkesat dhe mundsit e tyre, duke u paracaktuar fatin t ndjekin udhn ku shkel mendimi i bashkshortve. Por, jan t bindur se filli i jets fillon tek ato dhe aty duhet kputur, nse sht i destinuar pr nj akt t till. Embrioni i nj fmije n barkun e Sars dhe enigma e nj dhome fmijsh jan emocionuese. Kto emocione vijn me shkputje si t jen copza muzike e panjohur. Mes tyre muzik funebre. Vdekja t ciln, Roberti e prball si nj shilars q sht ana tjetr e lkundjes s jets. Linda ka krkesa m praktike pr jetn. Mbrthehet fort n dy fmijt e saj. Po kshtu edhe Eduarti. Ndrsa Roberti e Sara me frikn e nj jete t vshtir, me iden se kjo do jet e paprballueshme pr fmijn e tyre n embrion, vendosin t'i japin fund asaj n formn m demonstrative dhe groteske. Para miqve t tyre, vetvriten. Dhe miqt mbeten n grackn e fatit t parashkruar pr t vuajtur vdekjen e tyre. Romani mbahet fort n ankthin dhe t papriturn q e mban lexuesin t detyruar t'i shkoj deri n fund librit pr t kuptuar qllimin e autorit. Kjo e bn interesante. Ndrsa dialogu dhe kthesat e vshtira t biseds, jan jo t thella. Askund nuk filozofohet thell dhe ndryshe pr postvdekjen m shum nga sa dim t gjith. Nuk ka nj udhtim postvdekje, nuk ka qen ky qllimi i autorit, por nuk ka asnj udhtim filozofik n kt udh paravdekje. Nuk ka nj drejtpeshim t mendimeve. Ato lkunden si nj vark me vela e hallakatur. Prekja sociale sht e skajshme. Ndrsa, sipas meje, ky sht shkaku i madh q i bn dy personazhet t'i japin fund jets. sht pasiguria pr t nesrmen, sht frika pr nj fmij t palindur, sht ambienti i ndotur, sht loja e ndyr pr t fituar para dhe krijuar familje. sht brezi i rritur n boshllk dhe kotsi. Kjo arm jepet po aq kalimthi, sa vjen thika q prgatitet pr t vrar. Historia sa sht e besueshme, sht edhe e pabesueshme. Ajo besohet pr aq koh sa nuk prfshin n bashkfajsi dy miqt e ftuar. sht e pabesueshme n formn me t ciln kryhet vetflijimi. Sikur t jen pjes e nj sekti. Ndrsa vet personazhi Robert e kundrshton kt. Ata i nisen nj rruge pa kthim individualisht, por n form revolte. E cila sjell nj lloj ferri pr ata q mbeten gjall n skenn ku ndodh vrasja. Duke i marr si dshmitar t ksaj surprize, ata n fakt i kan dnuar dy miqt e tyre n formn m makabre. I ln gjall me peshn e t vdekurve n supe, duke i ngjasuar aq shum shn Palit, t qytetit Tars, s Azis s Vogl, atij njeriu q vriste dik, kufomn e t vrarit ia lidhnin n shpin, derisa t kalbej e t ronitej krejt mbi t gjallin. Q do t thot kufomn e atij akti vetflijimi t miqve do ta mbajn sa t jen gjall, duke shtuar nj vuajtje m shum pr jetn. T mendojm q t mos jet e mjaft kjo vuajtje, sa t'i oj po n at errsim gjykimi, sa edhe dy t vrart q mbeten n faqen e fundit t librit.
far ndodh me prozn e Veizit?
Leonard Veizi vjen n kt roman pas nj prvoje n proz t shkurtr. Kto tregime q zgjaten deri n kufijt e novelave jan prpjekje dhe dshmi t nj grmuesi subjektesh dhe personazhesh t cilat e kan qejf fundin e skajshm, q shkojn mundimshm, por t sigurt n destinin e tyre. Jan fate njerzore t cilat prpiqen t mbijetojn nn petkun e nj depresioni social, e nj pikpamjeje kaotike pr jetn. Arma m e fort e tij sht dialogu. Ai ngrihet dhe ulet me mjeshtri, nuk t l n balt. Rrfimin dhe vijueshmrin e fabuls e l n duart e dialogut. Kjo ngjyr dramaticiteti sht pothuaj e munguar n prozn e viteve t fundit. Autort rreken t ndrmarrin ekzibicione t cilat u ngjajn spiritizmit t femrave rreth vetvetes me ndihmn e nj shtylle kabareje. Kjo nuk ndodh n prozn e Leonard Veizit. Proza e tij sht racionale, sht me kmb n tok, sht e lexueshme, e ftoht, ndonjher deri n cinizm. Situatat ndodhin n ambientet ku ne glojm do dit, por ato skicohen shum leht, u ngjasojn grafikave. Konturet e qarta t ndodhis krijojn dimensione hijesh q prplasin mendimin ton pr m shum se kaq.