Ndryshe, si mund të demistifikohet filozofia

Kur Thomas Nagel shtron pyetjen n librin “’kuptim ka e gjith kjo”, ka parasysh nj afrim fillestar drejt problemeve q ka filozofia si domen. Botimet shqiptare “Mehr Licht”, prkthimi i Arben Haxhiymerit, e bjn kt prurje n shqip me t njjtat arsye si t shkrimtarit, ndonse ktu tek ne nuk kemi filozofi t kultivuar, prfaqsues t saj, q mund ta rishqyrtojm si kthim n filles. Pr kt arsye, libri q vjen, na paraqitet si tekst hyrs rreth disa problemeve filozofike dhe bhet e ditur se i drejtohet m shum nj bashksie t caktuar lexuesish, konkretisht asaj kategorie q nuk zotrojn qoft dhe njohurit m fillestare n lidhje me problemet kryesore q trajtohen n domenin e filozofis. Vet Nagel, n hyrje e librit, e prafron studimin e tij jasht kontekstit analitik q ofron filozofia. Autori e lidh afrimin e librit t tij n nj moment kur vet njerzit, qysh n mosh t hershme, rreth 14 vje, nisin t mendojn m mnyr thuajse t pavarur pr jo pak probleme apo shtje filozofike si: nse dika ekziston me t vrtet apo jo, nse vrtet jemi n gjendje t njohim gjrat, nse dika sht e drejt apo e padrejt, nse jeta ka apo jo ndonj kuptim, nse vdekja sht apo jo fundi i gjithkaje etj. Autori na lajmron se nuk do t kapet pas veprave t njohura t biblioteks s mendimit filozofik t periudhave t shkuara. Nagel e zhvesh teorin e tij nga gjithka e mparshme filozofike, pr ta dhn trazimin dhe grishjen ndaj shtjeve krejt natyrshm. Pr kt arsye ai thot se “mnyra m e mir pr t nisur studimin e filozofis sht padyshim meditimi dhe trajtimi drejtprsdrejti i shtjes n fjal”. Prej ktej e shikon ky autor dhe nisjen pr studimin dhe kuptimin ndaj filozofve t tjer. Ky filozof sht me teorin se do njeri e ka t pamundur t bj prpara n jetn e prditshme, n rast se nuk I vshtron sit mirqena, n t shumn e herve, idet dhe konceptet e kohs, numrit, njohjes, gjuhs, t drejts dhe t padrejts; - n domenin e filozofis, pikrisht kto shtje sipas Nagel jan gjith sa formsojn m s teprmi objektin e saj t hulumtimit. Duket se shqetsimi kryesor, dhe t gjith prkushtime te prsiatjes mbi mendjen njerzore, ky filozof ia kushton t t vrtets mbi tjetrin, mundsin e vetdijes, dhe ndrgjegjshmris s qenies. Ky koncept sht dhe n pjesn e msiprme, fragment botuar nga kapitulli “Mendjet e tjera”, por botrisht sht
i njohur prmes nj eseje e cila trajton pamundsin e t vrtetave far arrihet t mbrthehet prej qenies, n koshiencn e tij; eseja e famshme sht "What is it like to be a Bat?" Prkthyesi Haxhiymeraj e shoqron botimin me pasthnie t shkruar prej tij ku ndihmon lehtsisht lexuesin pr mbrritjen m t shpejt drejt thelbit t Nagel, sidomos pr t kuptuar librin “’kuptim ka e gjith kjo?”. Ndr t tjera, thuhet se Thomas Nagel synon t demistifikoj filozofin, duke e nxjerr jasht guasks s ngusht “t akademizmit”, pr t
sa m t kuptueshme, m prfshirse, m t pranishme n jetn e prditshme. Nagel sht nj filozof amerikan bashkkohor, aktualisht sht profesor n Universitetin e Filozofis dhe Drejtsis n Universitetin e Nju Jork. Interesat kryesore t ktij filozofi jan filozofia e mendjes, politik filozofike, etike dhe epistemologji.