Ndryshimet në buxhet. Si kontrollohet borxhi dhe deficiti
Sektorët ku shkurtohen shpenzimet, cilat ministri preken më shumë
Ministri i Financave, Ridvan Bode, paraqiti dje n Kuvend projektligjin pr rishikimin e buxhetit t vitit 2010, i cili shkurton shpenzimet me 39 miliard lek dhe t ardhurat me 27 miliard lek. Bode garantoi deputett se ndonse rishikimi i buxhetit ul shpenzimet dhe t ardhurat, qeveria do t ndjek nj politik buxhetimi, e cila garanton rritjen ekonomike n nivelin 4.1 pr qind pr vitin 2010. Ministri sqaroi se ulja e shpenzimeve nuk prek politikn e qeveris pr taksa t ulta dhe t rritjes s pagave e pensioneve.
Duke iu drejtuar deputetve t opozits, ministri Bode i ftoi ata t votonin rishikimin e buxhetit, pasi ky projektligj, sipas tij, sht i nevojshm dhe po bhet n drejtimin e duhur dhe njkohsisht garanton mbajtjen nn kontroll t borxhit dhe po ashtu uljen e deficitit. "Mes ktij operacioni ne mbajm n konsiderim borxhin publik, n nivelet 59-59.5 pr qind t Prodhimit t Brendshm Bruto. Sigurisht, borxhi publik i Shqipris sht disi m i lart se vendet e rajonit, por sht borxhi m i mir publik q ka ndonj vend tjetr. Pse? S pari, sepse kostoja q shrben borxhi publik, sht m i ult n gjith rajonin ton, nn 3 pr qind e PBB-s. M pak se 10 pr qind e shpenzimeve t buxhetit jan kostoja e shrbimit t borxhit publik n koh q t gjitha vendet periferike, nuk po them Greqia, jan 4 pr qind e lart, edhe pse nivelin e borxheve e kan m t ult se n Shqipri", - tha ai. Duke vijuar me politikn e taksave, Bode sqaroi se nuk do t ket rritje t taksave t drejtprdrejta dhe as trthorta dhe, sipas tij, disa taksa simbolike, n kuadr t prafrimit t nivelit t tyre dhe administrimit n krahasim me vendet e rajonit, do t vijojn t axhustohen dhe kto do t jen kryesisht akcizat, jo taksat e tjera. Por nga ana tjetr, ai siguroi se ekonomia shqiptare po ecn drejt nj rritjeje ekonomike prej 4.1 pr qind n vitin 2010. Duke iu referuar t dhnave t 6-mujorit t par 2010, Bode tha se financat publike n Shqipri rezultojn t jen n nj trend pozitiv. Ai prmendi t dhnat pozitive t ekonomis shqiptare n 6 muajt e par t vitit 2010, ku rritja e eksporteve shqiptare sht rreth 72% m e lart, ndrkoh q ekonomit fqinje, si Kroacia me rritje 2.5%, tek Mali i Zi me 21% rnie dhe deri tek Maqedonia me rritje pozitive t vllimit t eksportit n 20.4%. Po ashtu ai tha se importet jan rritur me 8%, ndrkoh q t gjitha ekonomit e rajonit ton jan me nj rnie t vllimit t importeve, nga –4% Serbia, deri n –12% Mali i Zi dhe –10% Kroacia. Investimet direkte n ekonomin shqiptare prbjn nj lajm pozitiv pr zhvillimet n gjashtmujorin e par dhe rezultojn t jen n 7.2% m t larta sesa e njjta periudh e vitit t kaluar, ndrkoh q investimet e huaja direkte n tremujorin e par t ktij viti ishin 29% m t larta, n krahasim me nj vit m par. Depozitat e shqiptarve, po ashtu, sipas ministrit Bode, kan nj trend pozitiv, ku n tremujorin e par, sipas statistikave, ka nj rritje prej 12% t nivelit t depozitave dhe po kshtu edhe kreditimi ka nj rritje.
“T ardhurat n buxhet, - tha Bode, - performojn me nj trend pozitiv, ato jan rreth 4% m t larta nga e njjta periudh e vitit t kaluar dhe, ndrkoh, shpenzimet publike jan 4% m t ulta nga gjashtmujori i par i vitit t kaluar”. Nisur nga ky program dhe nga kjo performanc, ministri Bode ka krkuar ndryshimet e buxhetit 2010. “FMN u shpreh se “sht pr t’u vlersuar se rishikimi n mes t vitit i buxhetit sht duke shkuar n drejtimin e duhur, duke ulur deficitin fiskal dhe borxhin publik, si dhe sht pr t’u vlersuar fakti, q autoritetet vazhdojn t ndjekin me rigorozitet stabilitetin makroekonomik dhe financiar n programin e tyre”, - tha Bode.
Ndryshimet, si ulen shpenzimet dhe t ardhurat
N projektligjin pr rishikimin e buxhetit 2010, t paraqitur nga Bode n Kuvend, parashikohet q t ardhurat n buxhet programohen 333 miliard e 658 milion lek. Kjo do t thot rreth 27 miliard lek m pak nga programi fillestar, por, nga ana tjetr, do t jen 11.4% m t larta se n vitin 2009, duke qen viti i tret n 10 vitet e fundit me rritjen m t madhe t t ardhurave n buxhetin e shtetit. Bode tha se nga pikpamja e rentabilitetit dhe rendimentit financiar, t ardhurat do t jen n nivelin m t lart historik. Ato programohen sa 27.2% e PBB-s ose 1 pik % m shum se fakti i vitit 2009.
Nga rishikimi i
buxhetit parashikohet q t ardhurat nga tatimet dhe doganat do t jen 230 miliard lek ose 6.5% m t ulta sesa fillimi i vitit. Ato do t shkojn sa 24.4% e PBB-s, duke kapur nivelin m t lart historik. Do t jen 10.5% m t larta sesa viti 2009. Tatimi i Vlers s Shtuar programohet t shkoj sa 10% e PBB-s, duke qen n nivelin m t lart. Viti 2008, q ka pasur nivelin m t lart, e ka pasur 9.8%, ndrkoh q n vitin 2004 ka qen 7.7%. Akciza do t shkoj sa 3.2% e PBB-s ose nga 3% q ka qen n vitin 2008, si viti m i mir ose nga 2.1% n vitin 2004. Taksa doganore, pr shkak t zgjerimit t marrveshjeve t tregtis s lir dhe shtrirjes n t gjitha produktet, do t zbres n 0.6%, nga 0.8% n vitin 2008 ose nga 1.8% e PBB-s n vitin 2004. T ardhurat e pushtetit lokal do t jen 15.5 miliard lek, ato psojn nj ulje prej 26% m pak nga programi ose 5.5 miliard lek. T ardhurat jotatimore shtohen me 3.8 miliard lek dhe reflektojn gjendjen pozitive t ecuris s gjashtmujorit t par, t cilat jan realizuar n masn 99% t programit.
Ulja e shpenzimeve
Shpenzimet publike programohen t shkojn 372 miliard lek apo do t jen 39 miliard m t ulta sesa programi i fillimvitit ose 9.5% m t ulta nga programi q sht miratuar n fundin e vitit t kaluar. Vllimi i ktyre shpenzimeve programohet t shkoj sa 30.3% e PBB-s, duke mbetur niveli m i lart pas vitit 2008 dhe 2009, n 10-vjearin e fundit. Shpenzimet pr pagat do t mbeten afrsisht sa ishin programuar, pasi qeveria mundsoi rritjen e pagave n fund t periudhs gjashtmujore, duke shtuar mbi baz vjetore rreth 6 miliard lek m shum ose rreth 60 milion USD n dispozicion t rritjes s pagave, t cilat do t rriten nga niveli i inflacionit, 2%-12%, sipas sektorve dhe sipas prioriteteve t shpallura nga qeveria. Shtimi mbi baz vjetore vetm n nivelin e pagave buxhetore rreth 6 miliard lek do t jet nj perceptim pozitiv dhe nj reagim pozitiv edhe n sektorin privat pr t mundsuar rritjen e pagave edhe t ktij sektori dhe pr t performuar, s bashku, pozitivisht, n nevojn pr mbshtetjen e krkess konsumatore dhe nivelit t lart t depozitave, i cili n vitet e fundit e bn Shqiprin t renditet krahas 10 vendeve t zhvilluara t bots me 25% t GDP-s, si nj vllim t depozitave t kursimit n baz vjetore. Shpenzimet operative dhe t mirmbajtjes do t psojn uljen m t madhe. Do t jen rreth 17.5% m t ulta nga programi fillestar. “Niveli i shpenzimeve qeveritare prgjysmohet prmes ksaj mase, n raport me PBB-n, nga 1.5% n vitin 2005 n 0.7% n buxhetin q ne prezantojm aktualisht para jush pr miratim. Mbahen n nivele t njjta me ato t programuara shpenzimet pr buxhetet sociale, duke arritur prmes ktij buxheti nivelin 8.9% t PBB nga 6.7% e PBB-s n vitin 2004. Ajo q pson nj axhustim thelbsor, jan investimet publike, t cilat ulen me 22.4% nga programi fillestar ose rreth 19 miliard lek m pak, duke shtyr fillimin e objekteve t reja n disa sektor t shrbimeve dhe t investimeve publike pr vitin n vijim dhe n vazhdimsi”. Bode tha se me kto ulje prsri investimet publike n Shqipri mbeten mbi 5% e PBB-s, ka do t thot se jan, jo vetm niveli m i lart n t gjith rajonin ton, por edhe niveli m i madh nga investimet publike n vitet 2002-2003-2004, n raport me PBB t secilit prej viteve.
Ndryshimet
Buxheti pr vitin 2010
T ardhurat
Ishin Bhen
360 955 milion lek 333 658 milion lek
Shpenzimet
Ishin Bhen
410 721 milion lek 371 767 milion lek
Deficiti
Ishte Bhet
49 766 milion lek 38 109 milion lek
Buxheti i shtetit
T ardhurat
Ishin Bhen
278 262 milion lek 264 283 milion lek
Shpenzimet
Ishin Bhen
328 028 milion lek 302 392 milion lek
Deficiti
Ishte Bhen
49 766 milion lek 38 109 milion lek
Buxheti vendor
T ardhurat
Ishin Bhen
38 223 milion lek 29 686 milion lek
Shpenzimet
Ishin Bhen
38 223 milion lek 29 686 milion lek
Buxheti i sigurimeve shoqrore
Skema e sigurimit t detyrueshm shoqror
T ardhurat
Ishin Bhen
74 597 milion lek 74 497 milion lek
Nga t cilat:
kontributet
Ishin Bhen
53 557 milion lek 46 282 milion lek
Transferimet nga buxheti i shtetit
Ishin Bhen
21 040 milion lek 28 215 milion lek
Shpenzimet
Ishin Bhen
74 597 milion lek 74 497 milion lek
Buxheti i sigurimeve shndetsore
T ardhurat
Ishin Bhen
25 949 milion lek 649 milion lek
Nga t cilat:
Kontributet dhe t tjera
Ishin Bhen
6 588 milion lek 6 014 milion lek
Transferimet nga buxheti i shtetit
Ishin Bhen
19 361 milion lek 19 635 milion lek
Shpenzimet
Ishin Bhen
25 949 milion lek 25 649 milion lek
Buxheti i fondit pr kompensimin n vler t pronarve
T ardhurat, gjithsej
Ishin Bhen
2 100 milion lek 1 700 milion lek
Nga t cilat:
Transferimet nga buxheti i shtetit
Ishin Bhen
700 milion lek 300 milion lek
Shpenzimet
Ishin Bhen
2 100 milion lek 1 700 milion lek
T ardhurat e buxhetit t shtetit, sipas grupeve kryesore, jan:
Grantet
Ishin Bhen
7 776 milion lek 6 310 milion lek
T ardhurat tatimore
Ishin Bhen
328 729 milion lek 229 709 milion lek
T ardhurat jotatimore
Ishin Bhen
24 450 milion lek 28 264 milion lek