Ne dhe Ata apo vnia e vijave t kuqe
Zakonisht pr tu luajtur nj loj e shahut, duhen dy pal dhe nse nuk ekziston ky ballafaqim, ather loja nuk mund t luhet. E njjta gj ndodh edhe n politik, sidomos kur zhvillohen negociata apo bisedime. Duhet t ekzistoj ballafaqimi n kuptimin, Ne dhe Ata, n mnyr q t ken sukses bisedimet dhe t mund t arrihet nj prfundim, far do qoft ai. Po ashtu prania n kto procese politike, duhet t kuptohet nga prizmi, se palt jan t angazhuara, sepse kan detyrim dhe jo, se kan detyrim dhe duhet t angazhohen.
Pas konfirmimit nga Sekretari i Prgjithshm i OKB-s, Ban ki-Moon, q misioni i UNMIK-ut t rikonfigurohet, PSSP-ja ka marr prsipr luaj nj rol t ri, at t ndrmjetsuesit t bisedimeve mes Prishtins dhe Beogradit, pr shtjet e brendshme t Kosovs. Mirpo, gjja q u mungon ktyre bisedime sht, se palt nuk i kan caktuar vets, por as njra-tjetrs, pozitn e skajshme n negociata, (UNMIK-u vetvetes apo institucionet e Republiks s Kosovs UNMIK-ut), gj q po i mundson UNMIK-ut t bj marrveshje me Serbin deri n at shkall sa ta rrezikoj rendin kushtetuts dhe politik n Kosov. Shfrytzimi i ksaj liri t t vepruarit nga UNMIK-u, duke u thirr n fuqin ligjore t Rezoluts 1244, po e drgon Kosovn, m shum sesa drejt integrimit dhe multietnicitetit, rrugn e ndarjes dhe krijimit t institucioneve nj-etnike.
Si mund t flitet pr integrim t shoqris dhe multietnicitet n Kosov, nse ekzistojn dy qasje t ndryshme. Nuk sht politik uniforme, nse serbt kan mbshtetjen e UNMIK-u dhe m gjer pr refuzimin e tyre, q madje as uj t mos u japin shqiptarve dhe n t njjtn koh shqiptart t rrahn nga policia pr kresat e tyre legjitime, si sht krkesa pr uj t pijes apo largimi i maunave me helm. Po ashtu nuk mund t flitet pr politik t drejt n Kosov, nse serbve u jepet e drejta t djegin dhe zaptojn institucionet e Kosovs dhe ndrhyrja ndaj tyre konsiderohet e paligjshme, ndrsa q shqiptart kur protestojn pr t drejtat e tyre mund t vriten n qendr t kryeqytetit.
Kjo qasje e politiks me dy kute e ka drguar shoqrin e Kosovs dhe vet Kosovn m shum drejt largimit, dezintegrimit dhe ndarjes, se sa drejt integrimit dhe afrimit. Po ashtu, a sht politik integruese, nse pakics serbe i ndahen miliona euro pr ti ledhatuar dhe forcuar strukturat paralele, ndrsa shumica shqiptare t lihet t bjn vetvrasje nga varfria? Kjo qasje nuk ndihmon asknd n Kosov, madje as mbshtetsit me t flakt t procesit t bashkim-vllazrimit n Kosov e m gjer!
Qasja e politiks me dy kute, bhet edhe m e paqart dhe m e rend pr qytetarin e Republiks s Kosovs, n kt periudh kur jan prezent disa misione dhe institucione vendore dhe ndrkombtare q pretendojn se kan primatin n vendimmarrje. Tani sht e vshtir t prcaktohet qart, se ku fillon - e ku mbaron prgjegjsia e nj institucioni apo misioni n Kosov. T gjith thirren n kornizat e tyre ligjore, por asnjri nuk dshiron ti nnshtrohet tjetrit.
Ky konfuzion politik n Kosov po krijon parakushte, kur palt do t jen t detyruara ti ven njra-tjetrs vija t kuqe, pr tia
t qart fushn e veprimit.
Vnia e vijave t kuqe, pastaj do ti shtyj palt drejt implementimit t strategjive t tjera, duke u bazuar n fuqin q kan. Sjella e till imponon logjikn ciklike, sipas t cils fuqia shpjegon ndikimin dhe ndikimi shrben si mats i fuqis.
Mnyra e till e funksionimit n vendimmarrjen politike dmton ecjen prpara, sepse n vend q t prdoren strategji q bashkojn aftsit e t gjith aktorve pr t arritur frytshmri m t madhe n zgjidhjen e problemeve, do t anohet ka strategjit e kqija q drgojn n prdorimin jo t frytshm t aftsive q ekzistojn.
Sjellja e till do t prodhoj qasje, sipas t cils n punt e shtetit ai q ka forcn shpesh her ka t drejt, ndrsa ai q sht i dobt, vetm me vshtirsi mund t tregoj prpara opinionit s nuk e ka gabim. Derisa sjellja politike e palve n Kosov udhhiqet nga parimit, pacienti po vdes, mjekt kshillohen, situata shkon edhe m shum drejt keqsimit.
Prderisa UNMIK-u sht n procesin e rikonfigurimit, q mendohet se sht nj hap para se t largohet prfundimisht nga Kosova, institucionet e Kosovs paraqiten si t pajtueshme me iden se 100 % siguri n 75 % t vendit sht shum m mir, sesa 75 % siguri n 100 % t vendit. Kjo logjik e sjelljes nuk do t duhej t pranohej, por fatkeqsisht duket se ka gatishmri pr tu pranuar, sepse m mir sht pr institucionet e Kosovs q t ken nj territor me t tkurrur q prodhon siguri, sesa t tern e me probleme, ani pse nuk duhet hequr nga mendja se qasja e till nuk prodhon zgjidhje, kjo vetm sa do t shtyj zgjidhjen e problemeve.
Pr UNMIK-u kjo sht ideale, sepse sht nj mision n largim dhe ai dshiron t tregoj para bots s ka qen i suksesshm n Kosov dhe ka ofruar gjithnj zgjidhje, por se pas largimit t tij gjrat jan prkeqsuar. Nse kjo gjendje vazhdon, ather nuk duhet uditur nse do t krkohej q edhe m tutje t mbetet UNMIK-ut n Kosov. UNMIK-ut nuk don tia di pr pasojat afatmesme q mund t prodhojn zgjidhjet e ofruara, e aq m pak q pas largimit t tij t mund t plas prsri ndonj konflikt n Kosovs, sepse pr kt do t bheshin prgjegjse institucionet e Republiks s Kosovs dhe misioni i Bashkimit Evropian.
A ka prgjigje n perspektivn afatmesme apo afatgjat UNMIK-u, pr iden e tij q n Kosov t krijohet polici, dogana, etj, nn komandn e tij, pasi q t largohet vet nga Kosova? Nse tani qenka si zgjidhje e problemit dhe mundsi pr tu kthyer n pun pjestart serb t policis s Kosovs, vnia e tyre nn komandn e UNMIK-ut, kujt do ti jepnin prgjegjsi apo nn komandn e kujt do t futeshin kta polic pas largimit t ktij misioni? A nuk jan kto ide pa perspektiv apo zgjidhje q krijojn m shum probleme? Apo mos UNMIK-u sht i bindur se derisa t largohet, Kosova prfundimisht do t ndahet dhe legjitimohet kjo ndarje, kshtu q duhet t prgatiten struktura q do t funksiononin n nj Kosov t ndar?
Veprimet e tilla sugjerojn qart, se UNMIK-u e kupton parimin q legjitimiteti lidhet me pranimin e pushtetit pa detyrim dhe se mungesa e tij e kthen do gar n nj prov t forcs. Prandaj ai garn politike e ka kthyer n matje t fuqis, kur krcnon me prdorim t fuqis pr t imponuar zgjidhjet q dshiron. Si e dim fuqia prkufizohet si aftsi pr t
q nj aktor tjetr t bj at ka n kushte t tjera nuk do ta kishte br, ose anasjelltas.
Por, kemi ann tjetr, ku institucionet e Kosovs nuk e kan kuptuar parimin, sipas t cilit nuk mund t mbrohet nga komuniteti ndrkombtar ajo q nj komb nuk mund ta mbroj me forcn e tij. Prandaj, kjo situat na sjell n pozitn vertikale t funksionimit t politiks n Kosov, ku institucionet e Kosovs u nnshtrohen atyre ndrkombtare, prkatsisht vendimeve t UNMIK-ut, sepse t fortit bjn at pr t ciln kan pushtet q ta bjn, kurse t dobtit pranojn at q duhet t pranojn.
E kemi thn edhe m hert, se pr t funksionuar si shtet Kosova do t duhej t kishte nn kontrollin e institucioneve t saja disa parime baz: duhet t qeveris n gjith territorin e vet; duhet t ket monopolin mbi forcn legjitime, q t mund ta mbroj sovranitetin e saj dhe nuk duhet t ket ndonj pushtet mbi t tyrin, i cili do t mund tia hidhte posht apo shfuqizonte urdhrat. A i kemi kto kapacitet n duart tona tani, mbetet nj pikpyetje e madhe, prderisa kemi pes qendra komandimi t cilat pretendojn se kan fuqi vendimmarrse politike dhe kontroll mbi proceset e caktuara n Kosov.
Edhe nnt vite pas prfundimit t lufts, asnjri nga kto pushtet nuk ka ofruar zgjidhje pr problemet e ndjeshme n Kosov, si sht veriu i Kosovs, integrimi i shoqris s Kosovs apo rreziku i ndarjes s Kosovs dhe tani s fundi ndarja e prgjegjsive n vendimmarrje mes institucioneve dhe misioneve t pranishme direkt dhe indirekt n Kosov. Problemi sht, se gjithmon ka munguar ofrimi i nj alternative ndaj gjendjes q po jetojm dhe kjo ka
q m shum t shkruhet dhe flitet, sesa t punohet n terren pr t zgjidhur problemet. A mund t dilet nga kjo situat dhe t ecet prpara vetm duke kujtuar problemet e pazgjidhura?
Pas konfirmimit nga Sekretari i Prgjithshm i OKB-s, Ban ki-Moon, q misioni i UNMIK-ut t rikonfigurohet, PSSP-ja ka marr prsipr luaj nj rol t ri, at t ndrmjetsuesit t bisedimeve mes Prishtins dhe Beogradit, pr shtjet e brendshme t Kosovs. Mirpo, gjja q u mungon ktyre bisedime sht, se palt nuk i kan caktuar vets, por as njra-tjetrs, pozitn e skajshme n negociata, (UNMIK-u vetvetes apo institucionet e Republiks s Kosovs UNMIK-ut), gj q po i mundson UNMIK-ut t bj marrveshje me Serbin deri n at shkall sa ta rrezikoj rendin kushtetuts dhe politik n Kosov. Shfrytzimi i ksaj liri t t vepruarit nga UNMIK-u, duke u thirr n fuqin ligjore t Rezoluts 1244, po e drgon Kosovn, m shum sesa drejt integrimit dhe multietnicitetit, rrugn e ndarjes dhe krijimit t institucioneve nj-etnike.
Si mund t flitet pr integrim t shoqris dhe multietnicitet n Kosov, nse ekzistojn dy qasje t ndryshme. Nuk sht politik uniforme, nse serbt kan mbshtetjen e UNMIK-u dhe m gjer pr refuzimin e tyre, q madje as uj t mos u japin shqiptarve dhe n t njjtn koh shqiptart t rrahn nga policia pr kresat e tyre legjitime, si sht krkesa pr uj t pijes apo largimi i maunave me helm. Po ashtu nuk mund t flitet pr politik t drejt n Kosov, nse serbve u jepet e drejta t djegin dhe zaptojn institucionet e Kosovs dhe ndrhyrja ndaj tyre konsiderohet e paligjshme, ndrsa q shqiptart kur protestojn pr t drejtat e tyre mund t vriten n qendr t kryeqytetit.
Kjo qasje e politiks me dy kute e ka drguar shoqrin e Kosovs dhe vet Kosovn m shum drejt largimit, dezintegrimit dhe ndarjes, se sa drejt integrimit dhe afrimit. Po ashtu, a sht politik integruese, nse pakics serbe i ndahen miliona euro pr ti ledhatuar dhe forcuar strukturat paralele, ndrsa shumica shqiptare t lihet t bjn vetvrasje nga varfria? Kjo qasje nuk ndihmon asknd n Kosov, madje as mbshtetsit me t flakt t procesit t bashkim-vllazrimit n Kosov e m gjer!
Qasja e politiks me dy kute, bhet edhe m e paqart dhe m e rend pr qytetarin e Republiks s Kosovs, n kt periudh kur jan prezent disa misione dhe institucione vendore dhe ndrkombtare q pretendojn se kan primatin n vendimmarrje. Tani sht e vshtir t prcaktohet qart, se ku fillon - e ku mbaron prgjegjsia e nj institucioni apo misioni n Kosov. T gjith thirren n kornizat e tyre ligjore, por asnjri nuk dshiron ti nnshtrohet tjetrit.
Ky konfuzion politik n Kosov po krijon parakushte, kur palt do t jen t detyruara ti ven njra-tjetrs vija t kuqe, pr tia
t qart fushn e veprimit.
Vnia e vijave t kuqe, pastaj do ti shtyj palt drejt implementimit t strategjive t tjera, duke u bazuar n fuqin q kan. Sjella e till imponon logjikn ciklike, sipas t cils fuqia shpjegon ndikimin dhe ndikimi shrben si mats i fuqis.
Mnyra e till e funksionimit n vendimmarrjen politike dmton ecjen prpara, sepse n vend q t prdoren strategji q bashkojn aftsit e t gjith aktorve pr t arritur frytshmri m t madhe n zgjidhjen e problemeve, do t anohet ka strategjit e kqija q drgojn n prdorimin jo t frytshm t aftsive q ekzistojn.
Sjellja e till do t prodhoj qasje, sipas t cils n punt e shtetit ai q ka forcn shpesh her ka t drejt, ndrsa ai q sht i dobt, vetm me vshtirsi mund t tregoj prpara opinionit s nuk e ka gabim. Derisa sjellja politike e palve n Kosov udhhiqet nga parimit, pacienti po vdes, mjekt kshillohen, situata shkon edhe m shum drejt keqsimit.
Prderisa UNMIK-u sht n procesin e rikonfigurimit, q mendohet se sht nj hap para se t largohet prfundimisht nga Kosova, institucionet e Kosovs paraqiten si t pajtueshme me iden se 100 % siguri n 75 % t vendit sht shum m mir, sesa 75 % siguri n 100 % t vendit. Kjo logjik e sjelljes nuk do t duhej t pranohej, por fatkeqsisht duket se ka gatishmri pr tu pranuar, sepse m mir sht pr institucionet e Kosovs q t ken nj territor me t tkurrur q prodhon siguri, sesa t tern e me probleme, ani pse nuk duhet hequr nga mendja se qasja e till nuk prodhon zgjidhje, kjo vetm sa do t shtyj zgjidhjen e problemeve.
Pr UNMIK-u kjo sht ideale, sepse sht nj mision n largim dhe ai dshiron t tregoj para bots s ka qen i suksesshm n Kosov dhe ka ofruar gjithnj zgjidhje, por se pas largimit t tij gjrat jan prkeqsuar. Nse kjo gjendje vazhdon, ather nuk duhet uditur nse do t krkohej q edhe m tutje t mbetet UNMIK-ut n Kosov. UNMIK-ut nuk don tia di pr pasojat afatmesme q mund t prodhojn zgjidhjet e ofruara, e aq m pak q pas largimit t tij t mund t plas prsri ndonj konflikt n Kosovs, sepse pr kt do t bheshin prgjegjse institucionet e Republiks s Kosovs dhe misioni i Bashkimit Evropian.
A ka prgjigje n perspektivn afatmesme apo afatgjat UNMIK-u, pr iden e tij q n Kosov t krijohet polici, dogana, etj, nn komandn e tij, pasi q t largohet vet nga Kosova? Nse tani qenka si zgjidhje e problemit dhe mundsi pr tu kthyer n pun pjestart serb t policis s Kosovs, vnia e tyre nn komandn e UNMIK-ut, kujt do ti jepnin prgjegjsi apo nn komandn e kujt do t futeshin kta polic pas largimit t ktij misioni? A nuk jan kto ide pa perspektiv apo zgjidhje q krijojn m shum probleme? Apo mos UNMIK-u sht i bindur se derisa t largohet, Kosova prfundimisht do t ndahet dhe legjitimohet kjo ndarje, kshtu q duhet t prgatiten struktura q do t funksiononin n nj Kosov t ndar?
Veprimet e tilla sugjerojn qart, se UNMIK-u e kupton parimin q legjitimiteti lidhet me pranimin e pushtetit pa detyrim dhe se mungesa e tij e kthen do gar n nj prov t forcs. Prandaj ai garn politike e ka kthyer n matje t fuqis, kur krcnon me prdorim t fuqis pr t imponuar zgjidhjet q dshiron. Si e dim fuqia prkufizohet si aftsi pr t
q nj aktor tjetr t bj at ka n kushte t tjera nuk do ta kishte br, ose anasjelltas.
Por, kemi ann tjetr, ku institucionet e Kosovs nuk e kan kuptuar parimin, sipas t cilit nuk mund t mbrohet nga komuniteti ndrkombtar ajo q nj komb nuk mund ta mbroj me forcn e tij. Prandaj, kjo situat na sjell n pozitn vertikale t funksionimit t politiks n Kosov, ku institucionet e Kosovs u nnshtrohen atyre ndrkombtare, prkatsisht vendimeve t UNMIK-ut, sepse t fortit bjn at pr t ciln kan pushtet q ta bjn, kurse t dobtit pranojn at q duhet t pranojn.
E kemi thn edhe m hert, se pr t funksionuar si shtet Kosova do t duhej t kishte nn kontrollin e institucioneve t saja disa parime baz: duhet t qeveris n gjith territorin e vet; duhet t ket monopolin mbi forcn legjitime, q t mund ta mbroj sovranitetin e saj dhe nuk duhet t ket ndonj pushtet mbi t tyrin, i cili do t mund tia hidhte posht apo shfuqizonte urdhrat. A i kemi kto kapacitet n duart tona tani, mbetet nj pikpyetje e madhe, prderisa kemi pes qendra komandimi t cilat pretendojn se kan fuqi vendimmarrse politike dhe kontroll mbi proceset e caktuara n Kosov.
Edhe nnt vite pas prfundimit t lufts, asnjri nga kto pushtet nuk ka ofruar zgjidhje pr problemet e ndjeshme n Kosov, si sht veriu i Kosovs, integrimi i shoqris s Kosovs apo rreziku i ndarjes s Kosovs dhe tani s fundi ndarja e prgjegjsive n vendimmarrje mes institucioneve dhe misioneve t pranishme direkt dhe indirekt n Kosov. Problemi sht, se gjithmon ka munguar ofrimi i nj alternative ndaj gjendjes q po jetojm dhe kjo ka
q m shum t shkruhet dhe flitet, sesa t punohet n terren pr t zgjidhur problemet. A mund t dilet nga kjo situat dhe t ecet prpara vetm duke kujtuar problemet e pazgjidhura?