Nënat me shumë fëmijë, kur dalin në pension
Instituti i Sigurimeve Shoqërore publikon kushtet që duhet të plotësojë një nënë me shumë fëmijë për të dalë në pension më herët
Ndonse legjislacioni shqiptar n fushn e sigurimeve shoqrore dhe n at t daljes n pension sht i njsuar, ekziston nj kategori q ka mbetur e favorizuar pr daljen n pension. Bhet fjal pr nnat me shum fmij, t cilat mund t dalin akoma edhe 10 vjet m shpejt se kategorit e tjera t femrave, nse plotsojn disa kushte, t publikuara dje nga Instituti i Sigurimeve Shoqrore.
Kushtet e prfitimit
Kushtet e prfitimit pr nnat me shum fmij jan pak a shum t njjta me kategorit e tjera t femrave. Ato duhet t jen trhequr nga veprimtaria aktive ekonomike, pra t mos punojn m n asnj lloj posti, qoft edhe n formn e pundhnsit, si edhe t ken plotsuar nj periudh t caktuar sigurimi, n mnyr q t ken kontribuuar me an t sigurimeve shoqrore n pensionin q do t marrin.
Kjo periudh sigurimi sht e njjt me kategorit e tjera t femrave, pra 30 vjet. Periudhat e sigurimit nuk jan t barazuara me periudhat e punsimit, pasi n baz t legjislacionit shqiptar dhe sidomos ligjit “Pr sigurimet shoqrore n Republikn e Shqipris”, pr femrat periudha sigurimi cilsohen edhe vitet e arsimit t lart si edhe periudha n t ciln femra sht me leje lindjeje.
Pr t’u kategorizuar n kt kategori, femrat q dshirojn t prfitojn pension me kushte t favorizuara, duhet t ken s paku 6 fmij. Pr m tepr, n baz t legjislacionit t vendit si edhe vendimeve dhe udhzimeve mbshtetse, t gjith kta fmij duhet t jen m shum se 8 vje, n ditn q femra aplikon pr t marr pension, duke plotsuar dokumentacionin prkats pr kategorin e nnave me shum fmij.
Nse nj femr arrin t’i plotsoj kushtet e siprprmendura, ather ajo sht e favorizuar, pasi mund t dal n pension n moshn 50-vjeare, ka do t thot se mund t dal n pension 10 vjet m hert se t gjitha kategorit e tjera t femrave, t cilat, sipas ligjit, mund t marrin pension t plot n moshn 60 vjee. Edhe nse nuk ka 30 vjet periudh sigurimi, por plotson kushtet e tjera, nnat me shum fmij mund t dalin n pension t parakohshm n moshn 50-vjeare.
Masa e pensionit
Pr sa i prket mass s pensionit, pr nnat me shum fmij, nuk ndryshon n krahasim me kategorit e tjera. “Masa mujore e pensionit t plot t pleqris prbhet nga nj shum baz dhe nga nj shtes. Shuma baz e pensionit u jepet t gjith personave t siguruar. Shtesa q u jepet personave t punsuar, sht 1% pr vit sigurimi shumzuar me bazn mesatare t vlersueshme, q i siguruari ka arritur nprmjet kontributeve, gjat gjith historis s tij kontributive. Shuma e prgjithshme e pensionit do t jet jo m shum se dyfishi i shums baz ose 75% e pags neto mesatare t 3 viteve rresht n 10 vitet e fundit t puns t personit t siguruar, cila t jet m e vogl”, - bn t ditur Instituti i Sigurimeve Shoqrore.
Kjo do t thot se nj person q ka 30 vjet pun, prfiton pensionin baz plus 30% t pags mesatare q ka pasur gjat gjith viteve t puns s tij. Kjo pag mesatare llogaritet n mnyr t ndrlikuar. Pr do vit, duhet t mblidhni totalin e pags neto q jeni siguruar dhe m pas ta shumzoni kt total me koeficientin q i takon atij viti, sipas tabels q ndodhet n krah. M pas, duhet t mblidhni shumn totale t viteve t siguruara dhe ta pjestoni me numrin e muajve q jeni siguruar. Kt shum, q sht paga mesatare, duhet ta shumzoni me vitet e siguruara dhe ta pjestoni me 100. Shtesa e prftuar i shtohet pensionit baz, q vendoset do vit me vendim t Kshillit t Ministrave dhe q aktualisht sht 98 mij lek t reja.
Prfitimet shtes
Por, kjo ka t bj thjesht me shumn totale t pensionit, pa kompensimet. Prve mass s pensionit, pensionisti prfiton edhe kompensime pr disa kategori. Kshtu, n rastin kur pensionisti ka persona n ngarkim, si pr shembull fmij nn moshn 18 vje ose deri n 25 vje, kur vazhdojn, shkolln merr nj kompensim. Gjithashtu, bashkshorti, prindrit, njerku e njerka q jan pa t ardhura, nipat dhe mbesat, kur nuk i kan prindrit, bashkjetojn me pensionistin dhe jan nn moshn 18 vje ose deri n 25 vje, kur vazhdojn shkolln, prfitojn kompensim. Ndrkaq, t gjith pensionistt prfitojn dy lloje kompensimesh, 150 lek n muaj pr kompensim t shpenzimeve nga rritja e mimit t buks, si edhe kompensime nga ndryshimi i mimit t energjis elektrike dhe lndve djegse.
Nj tjetr prfitim shtes ka t bj me personat q e marrin pensionin n nj periudh t mvonshme nga data e daljes n pension. “Nse personi e krkon pensionin n nj dat t mvonshme nga plotsimi i kushteve, ather pr do muaj q shtyhet data e daljes n pension, merr nj shtes prej 0,34% mbi pensionin e plot t pleqris”, - bn t ditur Instituti i Sigurimeve Shoqrore.
Pensionet e fshatit
Ndryshe sht situata kur vjen fjala pr nnat me shum fmij, t cilat aplikojn pr t ashtuquajturin pension fshati. Kjo kategori ka t bj m s shumti me ato femra t cilat kan punuar pr nj periudh t caktuar gjat regjimit komunist e q jan t favorizuara n sistemin e pensioneve, pr shkak t puns s rnd dhe t keqpaguar q kryhej n fshat prgjat gjith periudhs s diktaturs.
“Gjat llogaritjes s pensionit si nn me shum fmij duhet t kemi parasysh se pensioni si nn me shum fmij i fshatit ka dy veori”, - bn t ditur Instituti i Sigurimeve Shoqrore. Ndryshimi i par ka t bj me faktin se prfituesi i ktij pensioni n qoft se ka pun n shtet dhe n ish-kooperativat bujqsore, do t prfitoj pension pleqrie fshati, si nn me shum fmij, me kushte t favorizuara.
Veoria e dyt, q sht edhe m kryesorja, sht q nnat me shum fmij t cilat aplikojn pr pension fshati, mund t marrin pension me m pak vite t siguruara. “Me plotsimin e kushteve pr pensionin si nn me shum fmij dhe n qoft se plotson kushtet pr pension shteti, pra ka mbi 17 vjet e 6 muaj periudha sigurimi n shtet, ka t drejt q t krkoj pension pleqrie t plot ose t pjesshm, sipas rastit”, - bn t ditur Instituti i Sigurimeve Shoqrore.
Dokumentacioni
Pr t prfituar pension t plot si nn me shum fmij prfituesi ose i autorizuari me prokur, paraqitet n ALSSH t vendbanimit, sipas regjistrimit n gjendjen civile, pr t
krkesn e prfitimit t pensionit si nn me shum fmij.
Prfituesi pr pension si nn me shum fmij ose i autorizuari me prokur, s bashku me krkesn duhet t paraqes dhe dokumentet si m posht:
a) Dokumentet q vrtetojn moshn dhe identitetin:
- Fotokopje e letrnjoftimit elektronik ose certifikat lindjeje me fotografi;
- Certifikat e gjendjes familjare;
- Certifikat martese (vetm pr aplikueset femra);
- Kur krkohet pension si nn me shum fmij dhe n certifikatn familjare nuk figurojn t gjith fmijt, duhet t paraqitet edhe certifikat e veant lindjeje, martese ose vdekjeje, pr fmijt q nuk figurojn n certifikatn e gjendjes familjare;
- Dy cop fotografi.
b) Dokumentet q vrtetojn periudhat e sigurimit dhe llojin e puns jan:
- Libreza e puns;
- Vrtetim pr vjetrsin n pun dhe llojin e saj;
- Vrtetim pr periudhn e sigurimit, e lshuar nga zyra e arkivit pran Drejtoris Rajonale t Sigurimeve Shoqrore pr pundhnsit, t punsuarit, t vetpunsuarit, t vetpunsuarit n bujqsi dhe t siguruarit n mnyr vullnetare, si dhe t siguruarit sipas VKM;
- Vendim gjykate pr njohje t vjetrsis n pun (n se shikohet e arsyeshme);
- Vrtetim i vjetrsis n pun pr ish-antart e kooperativave bujqsore, para vitit 1992;
- Vrtetim i Degs Ushtarake pr periudhn e kryerjes s shrbimit t detyrueshm ushtarak (pr krkuesit meshkuj);
- Vrtetim-tip i vjetrsis n pun pr ushtarakt;
- Fotokopje e noterizuar e diploms s shkolls s lart pr krkueset femra (kur kan mbaruar studimet e larta, me shkputje nga puna).
c) Pr personat q prfitojn nga ligji nr. 7514, dat 30.9.1991 “Pr pafajsin, amnistin dhe rehabilitimin e ish-t dnuarve dhe t prndjekurve politik” duhen edhe:
- Vrtetim i gjendjes gjyqsore;
- Vrtetim pr kohn e vuajtjes s dnimit, lshuar nga Ministria e Rendit Publik;
- Vrtetim pr faktin e dnimit pr motive politike dhe kohn e vuajtjes s tij, t lshuar nga Komisioni i Ministris s Rendit Publik dhe Ministris s Drejtsis;
- do dokument tjetr justifikues, q vrteton qenien n pun.
d) Dokumentet q vrtetojn t ardhurat e realizuara:
- Vrtetim page, sipas s cils sht derdhur kontribut pr periudhat e sigurimit q nga 1.1.1994 deri n momentin e shkputjes nga puna, sipas formularit tip (nse ka punuar dhe ka derdhur kontribute pr periudhat pas dats 1.1.1994);
- do dokument tjetr justifikues, q vrteton pagn ose derdhjen e periudhave kontributive.
Koeficientt
Pr vitin 2008 1.00
Pr vitin 2007 1.11
Pr vitin 2006 1.04
Pr vitin 2005 1.02
Pr vitin 2004 1.12
Pr vitin 2003 1.10
Pr vitin 2002 1.09
Pr vitin 2001 1.14
Pr vitin 2000 1.07
Pr vitin 1999 1.09
Pr vitin 1998 1.05
Pr vitin 1997 1.22
Pr vitin 1996 1.09
Pr vitin 1995 1.37
Pr vitin 1994 1.32