Fotot e këmbëve të Nënë Terezës, për herë parë në Shqipëri

Albumi i fondacionit Marilena Ferrari, albumi quhet Madre Tereza.

Pr her t par n Tiran vjen nj grup indian nga Kalkuta n koncertin e kremtimit pr 100-vjetorin e Nn Terezs, duke sjell muzikn me t ciln ajo frymzohej n lutje. Drejtori i Teatrit t Operas, Zhani Ciko, tregon pr nj program evolutiv t njjt me Nn Terezn n kompozimin “Ruba e kuqe” t kardinalit t par shqiptar, Mikel Koliqit, vepra e t cilit shptoi nga prndjekja prej Tonin Harapit; festimet pr Nn Terezn po pr her t par e bjn “meshn” n nj institucion shtetror, ku Ciko shpreh se mecenati i kulturs shqiptare mbetet shteti, si mundsi dhe mbshtetje q u krijua pr kto kremtime nga Kryeministri Berisha

Edhe pse drejtor i Teatrit t Operas dhe Baletit, Zhani Ciko n nj koncert pr Nn Terezn do t na tregoj se nuk ka qllim protagonizmin, si mund t ndodh n raste jubilare, a gala - kjo pr shkak t madhshtis e thjeshtsis s saj - me gjith dshirn pr t na dhn nj paralele evolutive me personalitete t njjta, si ajo e kardinalit t par shqiptar, i njohur edhe si kompozitor, Mikel Koliqit - pra, Ciko nuk mund t’i shmanget befasis s tregimeve nga Kalkuta. Ashtu si ka ndodhur me Nn Terezn. do trajektore, pavarsisht gjenit shqiptar, e on n Indi. Pr kt arsye n koncertin q do t mbahet n Tiran, n Teatrin e Operas dhe Baletit, n 100-vjetorin e kremtimit t lindjes s misionares, q mori pagzimin katolik nga Vatikani - lutja e madhe indiane do t vij prmes nj grupi muzikor. Njihet si muzika Raga - ose Lutje e madhe - q ka frymzuar Nn Terezn n prshpirtjen e saj dhe lutjet pr njerzit e varfr n Indi. Kjo sht befasia q do t dgjojm n Tiran, pr t ciln drejtori Ciko tregon nj program artistik q thyen do rekord muzikor pr nga vshtirsia dhe sidomos sensibiliteti q kan treguar artistt e Operas.

N zyrn e Cikos gjetm dy albume t dhuruara, ku fotot e Nn Terezs vijn tronditse, plot vraga jete, t vshtira. Dhe sidomos t trondit fotoja me kmbt e saj. Duket e habitshme se sa shum foto ka Nn Tereza, pothuaj e fotografuar nga do cep i Indis, kudo ku ka shkelur e Kalkuta, pa dyshim, sht kurioziteti me ekzotik pr fotografit historike t saj. Ciko na e thot menjher: Donte t sensiblizonte njerzimin.

Keni hapur dern, kur dihet se sht sezon pushimi pr shum institucione kulturore n vend. Pse kaq shpejt keni ardhur n pun?

Ka ngjarje historike, data t shnuara n historin e kombit, t cilat nuk pyesin pr kalendart e vegjl dhe kronikat e jets s prditshme, ku bjn pjes dhe festat familjare, dhe ato institucionale, dhe ditt e zbavitjes s njerzve q mbajn gjall kt kronik. Nj i till sht edhe 100-vjetori i lindjes s Nn Terezs, q sht nj ngjarje, e cila mendoj se do shqiptari i jep nder, po kaq shum u jep nder artistve dhe t gjith atyre q prpiqen ta evidentojn me modesti kontributin e ksaj figure t lavdishme t historis shqiptare dhe t personaliteteve q ka nxjerr kombi yn. sht nj krenari dhe nj forc e brendshme shtyse q t bn t ndihesh i lumtur pr t dhn nj kontribut sado modest n kremtim e ksaj ngjarjeje.

Lidhur me koncertin e Nn Terezs v re q artistt kan ardhur t gjith pa zhurm, pavarsisht nga pushimi, kan ardhur me nj ndjenj sensibiliteti. Puna ka filluar rregullisht, t gjith jan t prkushtuar pr t arritur nivele profesionale t larta, jo pr ta
kt koncert t zakonshm. Dhe aspekti tjetr, koncerti sht i mbshtetur nga vendimi i qeveris. Pr t gjitha kremtimet e Nn Terezs, duke kujtuar dhe rastet e tjera, them se shteti sht mecenati kulturor dhe shpirtror sot pr sot i institucioneve shqiptare. N kt rast mbetet mirnjohja pr kto mundsi dhe kryesisht Kryeministrin Berisha, nn patronazhin e t cilit bhen t gjitha kto kremtime. Duke iu kthyer artistve t Operas, t gjith e kan ndier si nevoj t brendshme pr veten e tyre, prmend artist si Marjana Leka, Eva Golemi, Armando Kllogjeri, Armando Lika, Shpresa Beka etj., q punojn n kt koncert, si dhe instrumentistt dhe kori. Dhe vizioni q do t ket koncerti, i nj koncerti q bhet n Teatrin e Operas, n tempullin e muziks ku ana shpirtrore sht prezente dhe nuk sht koncert q bhet n nj tempull fetar, por n nj institucion shqiptar. Ky sht synimi yn, q t jet korniza e nj blatimi kulturor q shteti shqiptar i bn me gjith imazhin e saj ksaj figure.

Sipas afishes “Rruga e jets”, koncerti q flisni pr Nn Terezn do t drejtohet prej jush. far prmban programi i tij dhe pse e mort prsipr ta drejtonit ju personalisht?

Koncerti pr Nn Terezn sht ngjarje e madhe, gjithashtu dhe entet muzikore q i prkasin detyrs son pr ta kremtuar kt fest. T gjith artistt e Teatrit Kombtar jan t prfshir me koh n kt program, duke u prpjekur q t krijojn nj vizion muzikor pr “rrugn e jets” s ksaj figure. Ndrkoh, kemi individualizuar nj program, i cili krijon nj hapsir muzikore pr t nderuar kt figur. Duke qen se personalisht ndihem i lumtur q drejtoj nj institucion t till, erdhi momenti q t shpalos t gjitha mundsit e mia artistike dhe organizative me kt e pata pr nder q n kt program t jem figura q do ta materializoj n sken. Mendoj se sht maksimumi i prgjegjsis dhe gjithashtu i nj vshtrimi modest t prgatitjes artistike prball madhshtis s Nn Terezs.

“Vshtrim modest” pr Nn Terezn, pr far programi bhet fjal?

sht fjala se ky nuk do t jet nj koncert pr t qen n qendr individi artist. Por do t jet nj koncert krejt i ndryshm nga galat dhe koncertet e tjera jubilare. Do t jet nj koncert ku do t shpaloset portreti, rruga e jets s saj drejt lartsimit. Dhe nga ana tjetr, prkatsia e saj si nj krijes e dal nga toka jon, gjeni shqiptar, q sht pjes e krenaris son. Pra, duke mos dashur q t japim protagonizmin e panevojshm t kemi przgjedhur nj program q nuk do t ket kt n baz.

Programi sht shum i vshtir pr t’u realizuar, q nuk do t buroj nga kantat madhshtore t hapjeve t zakonshme, as nga shpalosja e ndonj sopranoje apo tenori, por si thash, vlerat artistike jan t futura brenda me temn e Nn Terezs, si i dedikojn dhe si i blatojn asaj. Kshtu, ai do t filloj nn tingujt e nj instrumenti t rrall, si sht harpa, n arpexhet e saj, do filloj nj monolog i brendshm i aktores Roza Anagnosti, e cila do t shpalos evolucionin e figurs s Nn Terezs q nga gjeneza e saj, deri n lartsimin e ksaj figure n mnyr simbolike, ku fjala ka sa ndjenj aq edhe peshn e veprs s Nn Terezs.

Pse keni zgjedhur aktoren Roza Anagnosti? Ka t bj kjo me prkatsin fetare?

Kam zgjedhur kt aktore, sepse m duket q sht nj figur sensibl e teatrit ton, ka dhe formimin e nevojshm pr botn e brendshme. Nuk sht fjala ktu pr prkatsin fetare, por sht prkatsia shpirtrore e ksaj aktore, shum sensibl q, edhe nga pikpamja figurative ka nj dimension njerzor, edhe n recitimin e saj. Pra, sht e pamundur q artist, persona, t cilt mund t jen shum t mir, n rast se nuk jan t futur n kt bot, t sjellin nj sensibilitet njerzor. N vshtrimin tim, midis kolegve t tjer, pr kt moment m duket esenciale zgjedhja e Rozs.

Ju flisni pr nj program evolutiv, q e lidhni me rrugn e jets s Nn Terezs. Cilt do t jet autort, kompozitort q kan kt proces evolutiv muzikor, n ngjashmri?

Jam prpjekur q ky monolog i brendshm i Nn Terezs t pasohet me vepra muzikore q kan evoluar gjithashtu autort e tyre, krahas lartsimit t figurs s Nn Terezs. Do sjellim nj nga figurat m madhore, m pak ekleziaste, kardinali i par shqiptar, Mikel Koliqi, i cili ka pak a shum moshn e Nn Terezs, q veprn e tij nga prndjekja e shptoi nj tjetr njeri i madh, Tonin Harapi. Pra, ka nj ngjashmri ndjeshmrie t ktij njeriu, Koliqit, me Nn Terezs. Kemi shkputur, konkretisht, nj fragment instrumental nga vepra e tij “Ruba e kuqe”. Do t jet kolon q do t pasuroj kt ecuri t “rrugs s jets” s Nn Terezs.

E vini pr her t par veprn e Mikel Koliqit “Ruba e kuqe”?

“Ruba e kuqe” sht nj nga melodramat e Mikel Koli