Lufta për drejtësi vazhdon
N pjesn verilindore t Bosnjs, n kufirin me Serbin, gjendet liqeni i vogl i Peruacit, i cili ishte formuar n vitet ‘60, kur n lumin Drina qen ngritur penda pr ndrtimin e hidrocentraleve pr prodhimin e energjis elektrike. Nga ana tjetr, n drejtim t rrjedhjes s lumit Drina, gjendet qyteti Vishegrad, q para viteve ‘90 ishte i njohur pr urn Otomane t shekullit XVI. Por, prej ather, megjithat, ai sht
i njohur edhe pr nj ngjarje t tmerrshme, pasi n t sht
mizoria e dyt m e madhe n Bosnj pas Srebrenics.
Tre mij mysliman boshnjak jan vrar atje n pranver t vitit 1992; jo n mnyr t organizuar, si ishte
n Srebrenci, por vrasjet ishin kryer gjat disa javve dhe muajve. Me kt rast ishin vrar pothuajse pr sport nga policia dhe nga ushtria. Trupat e tyre ishin hedhur nga ura e njohur dhe nga valt e lumit Drina, ata kishin arritur n Peruac. Duke pasur parasysh reputacionin e qytetit, ather, zbulimi i edhe 50 trupave t pajet muajin e kaluar, q jan gjetur nga hetuesit, vjen si nj befasi e vogl. Befasi, s paku pr shum jasht Bosnjs, ishte msimi se sa e vshtir ishte puna e hetuesve. N secilin nivel, hetimet kishin hasur me rezistenc. T shmangur nga banort lokal, tashm n qytetin krejtsisht serb, nj mur i heshtjes bhet edhe pr hetimet m t thjeshta dhe ndonjher pranimi sht haptas armiqsor. Para dy javsh, nj sulmues i panjohur e ka qlluar anijen e ekipit t mjekoligjorve. Askush nuk ishte lnduar, por mesazhi ishte i qart: kujdes se ka po bni!
Krcnimet e fshehta dhe jo t fshehta jan vetm pjes e nj kulture t heshtjes, q ishte pengesa m e madhe n prpjekjet e Bosnjs pr drejtsi. Nj rrjet nn hije i figurave qeveritare dhe ish-qeveritare, pastaj i policis dhe i krimit t organizuar, i ashtuquajtur Preventiva, i mbron ata q jan prgjegjs pr disa nga krimet m t mdha n luftn e viteve 1992-95 dhe i heshtin ata q krcnohen se do t flasin. Duke qen prgjegjse pr mbrojtjen e ish-liderit serb t Bosnjs, Radovan Karaxhi, derisa ai fshihej, rrjeti Preventiva ishte i suksesshm n shkatrrimin e procedurave juridike, edhe kur subjektet e tyre jan zn. Dshmimi m s shumti dekurajohet; dshmitart friksohen ose edhe m keq. Pavarsisht se a bhet nprmjet friks apo lojalitetit, shum pak njerz n Vishegrad do t flasin. Ata q flasin shpeshher heshten. N vitin 2005, ish-inspektori i Policis n Vishegrad, Millan Josipovi, dshmoi n procesin gjyqsor t Novak Rajakut, antar i forcs policore n Vishegrad, i cili kishte marr pjes n keqtrajtimin e civilve boshnjak. Por, vet dshmia ishte e mjaftueshme q t zemrohej Preventiva. Kur u paraqitn thashethemet se Josipovi do t ishte i gatshm pr t dshmuar n gjykimin e zyrtarve t nivelit t lart, situata u b urgjente. Josipovi u sulmua dhe u vra, ndrsa sulmuesit e tij nuk jan zn kurr.
Por, mendohet se e ardhmja nuk sht pa shpres. Hetuesit vazhdojn t gjejn prova materiale dhe jan paraqitur arje n rrjetin Preventiva dhe antarsin e tij. Nj armiqsi e brendshme mendohet se ka uar n arrestimin e Milan Llukiit, antar i Preventivs dhe ish-lideri i organizats paramilitare, Shqiponjat e Bardha, q ishte prgjegjse pr disa nga krimet m t kqija n Vishegrad. Vitin e kaluar ai ishte dnuar nga Gjykata pr Krime t Lufts n Hag me burgim t prjetshm. Mbetet t shihet nse velloja e fshehtsis do t bjer krejtsisht. Nse Bosnja do t’i sjell para drejtsis ata q ia prgjakn t kaluarn, ather me siguri q kjo do t ndodh.