“Nëse nuk e mbrojmë ne atdheun, atëherë kush?” Funerali i vetmuar i ushtarit 21 vjeç në Ukrainë

Nuk kishte asnjë familje rreth Dmytro Kotenkos kur u përcoll për në banesën e fundit. Prindërit e tij nuk i dëgjuan të shtënat që i gjuajtën në nderim të tij nga kolegët. Ata nuk e dëgjuan zhurmën e shiritit të lidhur në kryqin prej druri sipër tij, ndërsa ai fluturonte nga era. Ata nuk e panë tokën e ashpër që zbriti për herë të parë në arkivolin e tij dhe nuk vunë një lule mbi të kur ai ishte plotësisht i mbuluar nga dheu.

Me shumë mundësi, prindërit e Kotenkos nuk e dinin që djali i tyre po varrosej atë ditë në varrezat Lychakiv në Lviv. Ata ishin 600 milje larg, me dy vëllezërit e tij më të vegjël, pranë qytetit lindor të Sumy, i cili po bombardohej aq rëndë nga forcat ruse saqë ishte shkëputur nga bota e jashtme.

Prindërit e Kotenkos e dinin që djali i tyre kishte vdekur. Ai vdiq më 26 shkurt, ditën e tretë të pushtimit rus, afër qytetit jugor të Khersonit. Ishte operacioni i tij i parë. Ai ishte 21 vjeç. Dy ditë pas vdekjes së tij, prindërit e tij morën një telefonatë nga shoku i tij i fëmijërisë Vadym Yarovenko, një ushtar artilerie, i cili dha lajmin.

Jarovenkos iu desh gjithë nata për të marrë guximin për të bërë thirrjen – një natë e gjatë dhe e shqetësuar në krevatin e tij ushtarak në Lviv, i vetëm me dijeninë se Kotenko ishte zhdukur. Ata ishin gati fëmijë kur u takuan, të gjithë 15 vjeç, me flokë të freskët dhe uniforma të reja për ditën e parë të shkollës ushtarake. Kur zbuluan se ishin nga fshatrat ngjitur, ishte fillimi i një miqësie që mund të kishte zgjatur për një jetë.

Babai i Kotenkos ishte një shofer kamioni. Nëna e tij punonte në një fermë lokale. “Të bashkoheshe me ushtrinë do të thoshte të dilje në botë,” tha Yarovenko. “Unë mendoj se kjo ishte një pjesë e arsyes pse Dmytro u regjistrua.” Kotenkos ishin një familje e varfër, dy prindër dhe tre djem, me një shtëpi modeste në një fshat të vogël rusishtfolës në kufirin rus në Ukrainën lindore – pikërisht njerëzit që presidenti rus Vladimir Putin pretendon se po i shpëton nga zgjedha e shtypjes ukrainase.

Aneksimi i Krimesë nga Rusia në vitin 2014 dhe lufta e rëndë që pasoi në Donbas në Ukrainën lindore, ishte një tjetër arsye pse ata u futën në ushtri, tha Yarovenko.

“Ne e dinim se diçka e tillë mund të ndodhte,” tha ai, “dhe ne do të duhej të shkonim për të mbrojtur tokën tonë. “Kur njerëzit nga fshati pyesnin pse dëshironin të shkonin në ushtri në kohë lufte, Kotenko thoshte: “Nëse jo unë, atëherë kush?”

Babai i Yarovenkos ngiste gjithashtu një kamion dhe në shkollën ushtarake në Sumy djemtë u lidhën për pasionin e tyre për makinat. Yarovenko, një fëmijë i vetëm, kishte gjetur diçka si një vëlla në Kotenko. “Asnjërit prej nesh nuk i pëlqeu argëtimi si qyteti, klubet etj,” tha Yarovenko. “Ne na pëlqente të kalonim kohë në natyrë – peshkim, gjueti, piknik. Na pëlqente të shkonim në lumë me miqtë.”

Ata punuan së bashku në një makinë të vjetër – një Zhyguli i Kuq – që Kotenko po e rregullonte në parcelën e tij familjare. Ata riparuan motoçikletat dhe i çuan në rrugët rurale përreth shtëpisë. Ata u njohën me familjet e njëri-tjetrit.

“Prindërit e Dmytro-s e donin atë dhe ai i donte ata”, tha Yarovenko, duke fshirë lotët nga faqet e tij. “Dmytro do t’i ndihmonte gjithmonë me riparime, ai ishte i zoti në këtë. Edhe në shkollë apo në akademi ai do t’i ndihmonte gjithmonë. Ai ishte shumë i mirë me prindërit e tij. Nuk i kam dëgjuar kurrë të debatojnë.”

Yarovenko donte të bashkohej me një njësi artilerie, por ëndrra e Kotenkos ishte të bëhej një parashutist. Pas dy vjetësh në akademi ata u ndanë – Yarovenko në qytetin perëndimor të Lviv për t’u stërvitur për artileri dhe Kotenko në qytetin jugor të Odesa për t’u stërvitur për të qenë parashutist.

“Ne i dërgonim mesazhe njëri-tjetrit çdo ditë,” tha Yarovenko. “Ne folëm për gjithçka. Gjëra të zakonshme- si jeni? Çfarë po ndodh atje ku jeni? Ne ishim miq të ngushtë, sapo folëm.”

Për një kohë nga viti i kaluar, nga korriku deri në tetor, ata u ribashkuan kur Kotenko ishte stacionuar në Lviv. Ata vrapuan së bashku gjatë fundjavave dhe stërviteshin së bashku. Ishte një kohë e lumtur. Më 31 dhjetor, familjet e tyre u mblodhën për të festuar vitin e ri dhe një muaj apo më shumë Kotenko erdhi në Lviv për të vizituar Yarovenkon përpara se të vendosej në jug në një operacion.

Qëndruan deri vonë, pinë pak dhe biseduan. Përgjatë kufijve të Ukrainës, forcat ruse u grumbulluan, duke pritur urdhrat për të pushtuar, por në Lviv jeta ishte normale dhe atë natë lufta u ndje si një gjë e largët.

Të nesërmen në mëngjes, Kotenko dhe Yarovenko thanë lamtumirën e tyre dhe Kotenko shkoi në jug. Ata vazhduan të dërgonin mesazhe çdo ditë. Më 26 shkurt, Kotenko pushoi së përgjigjuri dhe Yarovenko kishte frikë nga më e keqja. Më në fund ai arriti me telefon te komandanti i njësisë së Kotenkos, i cili i tha atij se shoku i tij ishte vrarë nga një predhë mortaja.

“Nuk i kam ende të gjitha detajet,” tha Yarovenko. “Ishte granatime, pati një shpërthim, Dmytro vdiq”.

Kur ai thirri numrin e prindërve të Kotenkos, kishte ende një lidhje telefonike dhe në një bisedë të shkurtër u tha atyre se djali i tyre ishte zhdukur. Kur ai u përpoq të telefononte më vonë për funeralin, bombardimi ajror i Sumy ishte përkeqësuar dhe linja nuk funksionoi më. Ai vazhdoi të përpiqej, por ishte e pamundur. Kështu që trupi i Kotenkos u soll në Lviv dhe u varros atje pa to, sepse qyteti ishte i sigurt nga predha që bien.

Yarovenko udhëtoi i vetëm nga baza e tij drejt Kishës së Garnizonit të Shën Pjetrit dhe Palit dhe qëndroi i vetëm në njërën anë, nën tavanin e tij të harkuar të pikturuar me shenjtorë, ndërsa tymi nga temjani që digjej shpërndahej mbi priftërinjtë dhe vajtuesit.

Pranë vendit ku ai qëndronte, ka tabela të montuara me fotografi të të vdekurve të luftës në Ukrainë. Fotot e para u vendosën nga kapelanët në vitin 2014, për të nderuar ushtarët e rënë që kishin qenë anëtarë të kishës. Më pas prindërit e pikëlluar nga rrethina e Lvivit panë fotografitë dhe donin që djemtë dhe vajzat e tyre të ishin atje, dhe gradualisht koleksioni i portreteve u rrit.

“Ata na sjellin fotografi sepse e dinë që ne lutemi çdo ditë për ata që vdiqën në luftë,” tha At Vsevolod, një nga kapelanët. “Ne jemi pjesë e misionit të këtij qyteti për të varrosur me nderime burrat dhe gratë e ushtrisë, kështu që aktet e tyre të trimërisë nuk harrohen kurrë.”

Para pushtimit, kisha mbante një funeral për një ushtar një ose dy herë në muaj, tha At Vsevolod. Tani po varroste dy-tre burra në ditë. Asnjë nga të vdekurit e fundit nuk ishte shtuar ende në murin e portreteve. Kotenko nuk ishte aty. Por fotografitë do të vendoseshin, tha At Vsevolod, dhe nëse një familje ndërpritet dhe nuk e dinte se djali i tyre po varrosej në Lviv, kisha do ta shtonte për ta.

Në ditën e varrimit të Kotenkos, kishte tre arkivole në kishë. Njëri nga burrat ishte nga një fshat afër Lvivit dhe kisha ishte e mbushur me familjen dhe miqtë e tij, dhe më pas e çuan në shtëpi. Dy arkivole të tjera shkuan në heshtje në varrezat e Lychakiv, me një grup të vogël ushtarësh nga një njësi lokale që ndihmojnë në përkujtimin e të vdekurve.

Kotenko u varros së bashku me Kyrylo Moroz Volodymyrovych, 25 vjeç, një parashutist nga njësia e tij, i cili gjithashtu nuk mund të çohej në shtëpi. Ata u varrosën në një cep të largët të varrezave, mes të vdekurve nga lufta e parë dhe e dytë botërore dhe lufta me forcat e mbështetura nga Rusia në Donbas.

Kotenko dhe Volodymyrovych ishin ushtarët e katërt dhe të pestë të vrarë në këtë pushtim që u varrosën në Lychakiv. Varret e tyre ishin pothuajse të zhveshura, por për një tufë trëndafilash dhe një tufë asters të vendosura nga kisha dhe të shënuara me përcaktimin e njësisë së tyre. Tre varret e tjera, për ushtarët nga Lviv, ishin zbukuruar me lule dhe fenerë.

Të nesërmen, varrmihësit në Lychakiv varrosën dy burra të tjerë. Të nesërmen, tre. Përfundimisht, kryqet prej druri që mbajnë emrat e tyre do të zëvendësohen nga lapidarët që do të mbajnë kujtimin e tyre këtu përgjithmonë.

“Falë Zotit nuk kemi ende luftime këtu në Lviv, kështu që ne mund të varrosim ushtarët që po mbrojnë shtëpinë tonë.”, tha njëri prej personave që kryenin varrimin e ushtarëve.

Yarovenko ende po përpiqet të kontaktojë prindërit e Kotenkos, por është e pamundur. Ata ka të ngjarë të jenë ende të bllokuar në Sumy. Pushtimi u ka grabitur fillimisht djalin e tyre, dhe më pas një nga gjërat e pakta që mund t’ua kishte zbutur pikëllimin – të drejtën për të qenë pranë tij kur u varros.

Ndërsa arkivoli i Kotenkos u ul, Yarovenko qëndroi në njërën anë, pas gardës së nderit që qëlloi armët. Ishte gjëja më e trishtë që kishte përjetuar ndonjëherë. “Unë pashë mikun tim duke u varrosur larg shtëpisë së tij,” tha ai. Më pas, ai qëndroi i heshtur, duke parë varrin, i vetmi vajtues u largua, vetëm me varrmihësit teksa pastronin veglat e tyre.

“Nuk patëm kurrë rastin të takoheshim në front”, tha ai. Ajo që mbeti ishte shpresa për të folur me prindërit e Kotenkos së shpejti dhe kujtimi i djalit të tyre, të cilin ai do ta mbajë me vete ndërsa pret radhën për të luftuar dhe për ta çuar me vete në vijën e parë kur të shkojë.

/Përshtatuar nga BBC/