Para q nuk zhvillojn Kosovn
Duke harruar se hapsira mes fjalve dhe veprave sht e madhe, shpejt arrijm t kaplohemi nga euforia dhe optimizmi i astit, ani pse m von dshprohemi dhe fillojm t shajm e murmurisim nga mosbrja e kthimi i fjalve n vepra. N kt linj sht edhe optimizmin q e kaploj shoqrin kosovare, sidomos qeverin e Kosovs, pas mbajtjes s Konferencs s Donatorve n Bruksel, e cila Konferenc rezultoj me premtimin, se Kosovs do ti jepen rreth 1.2 miliard euro pr dy apo tri vitet e ardhshme. Mbase gjendja n t ciln gjendemi na bri euforik, sepse mendojm se do t na nxjerr nga varfria dhe gjendja e rend n t ciln gjendet dhe vazhdon t zhytet shoqria e Kosovs.
Parat q u premtuan n kt Konferenc jan t mirseardhura pr Kosovn dhe pr kt ndihm u duhet shprehur mirnjohjet me t larta vendeve, organizatave dhe institucioneve q kontribuuan me ato para. Kjo konferenc po ashtu tregoj ndarjet q ekzistojn, madje edhe brenda vet BE-s, n mbshtets dhe kundrshtar t proceseve n Kosov. N vendet q e kan me gjith mend pr ta ndihmuar Kosovn dhe q nuk jan pishman pr at q kan
deri me tani pr Kosovn dhe n vendet q jan kundr ndihms pr Kosovn dhe q nuk jan dakord me rrjedhn e procesit, si ka ecur deri m tani.
Por, far do t prfitoj dhe arrij shoqria e Kosovs me kto para? Ku do t shkojn parat? Kush do ti menaxhoj dhe sa efikas do t jet menaxhimi i tyre? A jan t mjaftueshme, aq sa pr ta zbutur gjendjen e rend socio-ekonomike n Kosov? A mund t futet n rrugn e drejt Kosova me donacione dhe a sht kjo rruga me e mir dhe me e sigurt pr ta zhvilluar ekonomikisht Kosovn dhe pr ti garantuar qetsi socio-ekonomike dhe politike? Jan kto disa nga pyetje q mund t shtrohen pr debat dhe prgjigjet e t cilave u interesojn pjes me t madhe t shoqris s Kosovs.
Megjithat, jan pyetje t vshtira, prgjigjet e t cilave nuk mund t jepen me saktsi. Por, e vrteta sht, se Kosova gjendet para sfidave t mdha. Madje shum me t mdha sesa q paraqiten n opinion. Kosova rrezikon, nse ndiqet ky trend i zhvillimeve politike, t rezultoj me prfundimin e shtetit t dshtuar, e q do ti gzonte pamas serbt dhe rust, ngase do tua vrtetonte teorin e tyre, se krijimi i shteteve pa plqimin dhe miratimin e t gjith aktorve relevant ndrkombtare, sht i pamundur.
Kjo rrug mund t shtresohet edhe m shum, nse institucionet e Kosovs vazhdojn t ken vshtirsi n qeverisjen e vendit. Serbia qllimisht vazhdon t infiltrohet n Kosov, vetm e vetm q ta shkatrroj sovranitetin e Kosovs dhe ta bj inekzistente pavarsin e saj. Dhe derisa realizohen skenart e Serbis n veri t Kosovs, sht vshtir t mendohet se do t ket zhvillim ekonomik, stabilitet politik dhe sovranitet e pavarsi t paprekshm, pse jo, edhe njohje t Kosovs nga m shum vende, aq me pak nga 193 shtet, q fatmirsisht Kosova arriti ti tregoj bots se ekziston edhe nj shtet, por q Kshilli i Sigurimit nuk e di, apo se ky sht shtet fantazm i ndonj lideri virtual q i ka shkruar kryeministrit t Kosovs.
Duke iu kthyer Konferencs s Donatorve dhe parave q na jan premtuar, pyetja q lind sht, far prfitimi do t ket shoqria kosovare? Duhet pranuar se sht shum i vogl, ngase zhvillimi ekonomik nuk bhet me donacione dhe lmosh. Zhvillimi ekonomik bhet prmes ideve t qarta dhe projekteve konkrete q prodhojn vende t puns. Nse kto donacione do t shkonin n sektor q zhvillojn ekonomin dhe hapnin vende t puns, ather do t duhej tu trokisnim shum gjat. Por nuk sht ashtu.
Kto pata do t shkojn aty ku nuk prodhohet asgj nga investimi i tyre. Me ato para sht thn se do t paguhen borxhet nga ish-Jugosllavia, ani pse nuk sht par ndonj prpjekje pr t krkuar faljen e tyre, gj q ekziston kjo mundsi, sidomos n Klubin e Parisit. Pastaj sht thn se do t shkojn n projekte teknike q mendohet se do ta integrojn shoqrin e Kosovs, por q sht ide e gabuar. Problemi n Kosov, me tepr se ekonomik sht politik. Kosova mund tu japim edhe milionat serbve, por ata t njjtit do t mbesin. Derisa nuk goditet koka, trupi do t mbetet gjall, dhe koka sht Beogradi, ku serbt marrin infuzion pr t gjitha zhvillimet n Kosov.
Nj shtje tjetr sht, se udhheqsit e institucioneve t Kosov pak do t arrijn ti menaxhojn kto para. Pr kt pik as q duhet t jemi kundr, madje shum mir q ndodh kjo, sepse deri m tani kemi par keqmenaxhime t mdha. Qeverit e Kosovs nuk kan arrit t menaxhojn buxhetin e vet, e leri m se po ti menaxhojn t gjith kto para. Suficiti i fundit buxhetor ishte rreth 400 milion euro dhe ato para kan mbet nga mungesa e projekteve konkretet pr ti investuar.
Po ashtu, kto para nuk jan t mjaftueshme pr Kosovn dhe nuk do t arrijn ta zbusin gjendjen e rend socio-ekonomike n Kosov. Kjo pr arsyen e vetme, se nuk jan para q do t shkojn n zhvillimin ekonomik dhe nxitjen e investimeve, por jan para q kan pr destinacion me tepr aspektet teknike. Me kt qasje Kosova nuk mund t ec prpara, sepse zhvillimi ekonomik nuk arrihet m ndihma, me donacione dhe lmosh. Zhvillimi ekonomik beht prmes nxitjes s projekteve q gjenerojn prsri para, taksa dhe investime t reja. Duhet t ket nj zinxhir nga investimi n investim, nga prodhimi n prodhim, nga hapja e vendeve t puns n ulje t papunsis dhe prmirsimit t gjendjes socio-ekonomike. Nisur nga kto premisa, ather rruga q po ndiqet nuk sht me e mira pr zhvillimin ekonomik t Kosovs.
E kundrta e gjith ksaj sht m e mir. Stabiliteti politik sht parsor. Siguria fizike, e kapitalit dhe investimeve duhet t jet shtje parsore. Gjyqsia e pavarur dhe efikase sht elementi i tret q duhet siguruar paraprakisht. Nxitja e vendeve t zhvilluara ekonomikisht, duke i bindur se investimi n Kosov sht prfitim i tyre personal, pr te investuar n Kosov. Ksaj qasje duhet ti prmbahen institucionet e Kosovs, gj q do ta drgonte Kosovn drejt nj vendi dhe ambienti me t sigurt dhe trheqs pr t investuar.
Ndryshe askush nuk do t vjen n Kosov pr t investuar, nse nuk e ka t sigurt at investim. Nse nuk do t ket investime, ather vaji halli pr Kosovn. E sigurt sht se Kosova nuk zhvillohet ekonomikisht me donacione dhe para t premtuara, t cilat derisa t arrijn n Kosov mund t paksohen ende me shum dhe mund ta ndrrojn destinacionin. Komisioni Europian dhe ShBA-t mund t japin edhe n t ardhme para, ndoshta jo aq gjat sa ne mendojm, por prsri nuk mund t jen para q do ta shtojn buxhetin familjar, do t hapnin vende t puns, apo do ta zhvillonin ekonomin e Kosovs. Qeveria sht prgjegjse pr t krijuar strategji pr zhvillimin ekonomik t Kosovs, zhvillim t sigurt dhe me efekte gjeneruese. Nse mendohet se me donacione mund t zhvillohet ekonomikisht Kosova dhe t mbahet gjendja stabile, ather kjo do t ishte ide e gabuar dhe gjja me e keqe q do ti kishte ndodhur Kosovs, gj q do ta drgonte Kosovn drejt dshtimit trazirave sociale. Dshtimi ekonomik, po ashtu, do ti jepte Kosovs epitetin e nj shteti t dshtuar.
Parat q u premtuan n kt Konferenc jan t mirseardhura pr Kosovn dhe pr kt ndihm u duhet shprehur mirnjohjet me t larta vendeve, organizatave dhe institucioneve q kontribuuan me ato para. Kjo konferenc po ashtu tregoj ndarjet q ekzistojn, madje edhe brenda vet BE-s, n mbshtets dhe kundrshtar t proceseve n Kosov. N vendet q e kan me gjith mend pr ta ndihmuar Kosovn dhe q nuk jan pishman pr at q kan
deri me tani pr Kosovn dhe n vendet q jan kundr ndihms pr Kosovn dhe q nuk jan dakord me rrjedhn e procesit, si ka ecur deri m tani.
Por, far do t prfitoj dhe arrij shoqria e Kosovs me kto para? Ku do t shkojn parat? Kush do ti menaxhoj dhe sa efikas do t jet menaxhimi i tyre? A jan t mjaftueshme, aq sa pr ta zbutur gjendjen e rend socio-ekonomike n Kosov? A mund t futet n rrugn e drejt Kosova me donacione dhe a sht kjo rruga me e mir dhe me e sigurt pr ta zhvilluar ekonomikisht Kosovn dhe pr ti garantuar qetsi socio-ekonomike dhe politike? Jan kto disa nga pyetje q mund t shtrohen pr debat dhe prgjigjet e t cilave u interesojn pjes me t madhe t shoqris s Kosovs.
Megjithat, jan pyetje t vshtira, prgjigjet e t cilave nuk mund t jepen me saktsi. Por, e vrteta sht, se Kosova gjendet para sfidave t mdha. Madje shum me t mdha sesa q paraqiten n opinion. Kosova rrezikon, nse ndiqet ky trend i zhvillimeve politike, t rezultoj me prfundimin e shtetit t dshtuar, e q do ti gzonte pamas serbt dhe rust, ngase do tua vrtetonte teorin e tyre, se krijimi i shteteve pa plqimin dhe miratimin e t gjith aktorve relevant ndrkombtare, sht i pamundur.
Kjo rrug mund t shtresohet edhe m shum, nse institucionet e Kosovs vazhdojn t ken vshtirsi n qeverisjen e vendit. Serbia qllimisht vazhdon t infiltrohet n Kosov, vetm e vetm q ta shkatrroj sovranitetin e Kosovs dhe ta bj inekzistente pavarsin e saj. Dhe derisa realizohen skenart e Serbis n veri t Kosovs, sht vshtir t mendohet se do t ket zhvillim ekonomik, stabilitet politik dhe sovranitet e pavarsi t paprekshm, pse jo, edhe njohje t Kosovs nga m shum vende, aq me pak nga 193 shtet, q fatmirsisht Kosova arriti ti tregoj bots se ekziston edhe nj shtet, por q Kshilli i Sigurimit nuk e di, apo se ky sht shtet fantazm i ndonj lideri virtual q i ka shkruar kryeministrit t Kosovs.
Duke iu kthyer Konferencs s Donatorve dhe parave q na jan premtuar, pyetja q lind sht, far prfitimi do t ket shoqria kosovare? Duhet pranuar se sht shum i vogl, ngase zhvillimi ekonomik nuk bhet me donacione dhe lmosh. Zhvillimi ekonomik bhet prmes ideve t qarta dhe projekteve konkrete q prodhojn vende t puns. Nse kto donacione do t shkonin n sektor q zhvillojn ekonomin dhe hapnin vende t puns, ather do t duhej tu trokisnim shum gjat. Por nuk sht ashtu.
Kto pata do t shkojn aty ku nuk prodhohet asgj nga investimi i tyre. Me ato para sht thn se do t paguhen borxhet nga ish-Jugosllavia, ani pse nuk sht par ndonj prpjekje pr t krkuar faljen e tyre, gj q ekziston kjo mundsi, sidomos n Klubin e Parisit. Pastaj sht thn se do t shkojn n projekte teknike q mendohet se do ta integrojn shoqrin e Kosovs, por q sht ide e gabuar. Problemi n Kosov, me tepr se ekonomik sht politik. Kosova mund tu japim edhe milionat serbve, por ata t njjtit do t mbesin. Derisa nuk goditet koka, trupi do t mbetet gjall, dhe koka sht Beogradi, ku serbt marrin infuzion pr t gjitha zhvillimet n Kosov.
Nj shtje tjetr sht, se udhheqsit e institucioneve t Kosov pak do t arrijn ti menaxhojn kto para. Pr kt pik as q duhet t jemi kundr, madje shum mir q ndodh kjo, sepse deri m tani kemi par keqmenaxhime t mdha. Qeverit e Kosovs nuk kan arrit t menaxhojn buxhetin e vet, e leri m se po ti menaxhojn t gjith kto para. Suficiti i fundit buxhetor ishte rreth 400 milion euro dhe ato para kan mbet nga mungesa e projekteve konkretet pr ti investuar.
Po ashtu, kto para nuk jan t mjaftueshme pr Kosovn dhe nuk do t arrijn ta zbusin gjendjen e rend socio-ekonomike n Kosov. Kjo pr arsyen e vetme, se nuk jan para q do t shkojn n zhvillimin ekonomik dhe nxitjen e investimeve, por jan para q kan pr destinacion me tepr aspektet teknike. Me kt qasje Kosova nuk mund t ec prpara, sepse zhvillimi ekonomik nuk arrihet m ndihma, me donacione dhe lmosh. Zhvillimi ekonomik beht prmes nxitjes s projekteve q gjenerojn prsri para, taksa dhe investime t reja. Duhet t ket nj zinxhir nga investimi n investim, nga prodhimi n prodhim, nga hapja e vendeve t puns n ulje t papunsis dhe prmirsimit t gjendjes socio-ekonomike. Nisur nga kto premisa, ather rruga q po ndiqet nuk sht me e mira pr zhvillimin ekonomik t Kosovs.
E kundrta e gjith ksaj sht m e mir. Stabiliteti politik sht parsor. Siguria fizike, e kapitalit dhe investimeve duhet t jet shtje parsore. Gjyqsia e pavarur dhe efikase sht elementi i tret q duhet siguruar paraprakisht. Nxitja e vendeve t zhvilluara ekonomikisht, duke i bindur se investimi n Kosov sht prfitim i tyre personal, pr te investuar n Kosov. Ksaj qasje duhet ti prmbahen institucionet e Kosovs, gj q do ta drgonte Kosovn drejt nj vendi dhe ambienti me t sigurt dhe trheqs pr t investuar.
Ndryshe askush nuk do t vjen n Kosov pr t investuar, nse nuk e ka t sigurt at investim. Nse nuk do t ket investime, ather vaji halli pr Kosovn. E sigurt sht se Kosova nuk zhvillohet ekonomikisht me donacione dhe para t premtuara, t cilat derisa t arrijn n Kosov mund t paksohen ende me shum dhe mund ta ndrrojn destinacionin. Komisioni Europian dhe ShBA-t mund t japin edhe n t ardhme para, ndoshta jo aq gjat sa ne mendojm, por prsri nuk mund t jen para q do ta shtojn buxhetin familjar, do t hapnin vende t puns, apo do ta zhvillonin ekonomin e Kosovs. Qeveria sht prgjegjse pr t krijuar strategji pr zhvillimin ekonomik t Kosovs, zhvillim t sigurt dhe me efekte gjeneruese. Nse mendohet se me donacione mund t zhvillohet ekonomikisht Kosova dhe t mbahet gjendja stabile, ather kjo do t ishte ide e gabuar dhe gjja me e keqe q do ti kishte ndodhur Kosovs, gj q do ta drgonte Kosovn drejt dshtimit trazirave sociale. Dshtimi ekonomik, po ashtu, do ti jepte Kosovs epitetin e nj shteti t dshtuar.