Pezullohen punimet, hetim firmës për shkelje

Syrja Lela, prgjegjs n sektorin e Arkeologjis s Shptimit, pran Agjencis s Shrbimit Arkeologjik, tregon gjendjen aktuale t objekteve arkeologjike t dmtuara gjat ndrtimit t aksit rrugor Levan-Tepelen, si dhe masat ndshkimore q do t merren pr moskallzimin nga ana e firms ndrtuese n baz t ligjit “Pr trashgimin kulturore”

Shkatrrimi i nj varri monumental t shekullit III-II p.e.s, n fshatin To t Rrethit t Tepelens, gjat ndrtimit t aksit rrugor Levan-Tepelen, ka
q n vendngjarje t shkojn menjher specialistt e Agjencis s Shrbimit Arkeologjik. Sipas Syrja Lels, prgjegjs n sektorin e Arkeologjis s Shptimit, bhet fjal pr shkelje t ligjit “Pr trashgimin kulturore”, sipas t cilit edhe n rastet e gjetjeve rastsore t objekteve arkeologjike, brenda tri ditve investitori duhet t pezulloj n mnyr t menjhershme punimet dhe t relatoj n instancat prkatse. Pr rastin n fjal, kjo gj nuk ka ndodhur, madje fillimisht edhe sht mohuar prej firms q po kryente punimet. “N rastet e mosdeklarimit t gjetjeve brenda tri ditve si parashikon ligji, merret masa me dnimin me gjob sipas kushteve t prcaktuara, q mund t shkoj deri n ndjekje penale”, thot pr gazetn Lela. Ndrkaq, pritet q m dat 19 gusht t filloj nj projekt nga ana e ASHA-s n bashkpunim me Drejtorin Rajonale t Kulturs n Gjirokastr, pr evidentimin e s gjith siprfaqes ku mund t jet e shtrir edhe pjesa tjetr e varrezs, gjithnj nse kemi t bjm me nj t till.

Nga verifikimi n terren, cila sht situata e objekteve arkeologjike t gjetura n fshatin To t Tepelens?

Ne vetm dje (e mart), pr fat t keq morm informacione nga Drejtoria Rajonale e Kulturs Kombtare Gjirokastr, nga drejtori z. Spartak Drasa pr gjetjen e disa objekteve arkeologjike pran fshatit To t rrethit t Tepelens. Menjher pas ktij komunikimi, specialist t Agjencis s Shrbimit Arkeologjik ndrmorn nj verifikim n terren dhe pam gjendjen. Ishin t zbuluara dy pjes stelash, varri, nj fragment arkitektonik dhe tri blloqe gursh t punuara nga tri ant e tyre. N vendin ku ishin zbuluar kto objekte duke par profilin gjatsor t rrugs nuk u identifikua asnj fragment tjetr arkitektonik apo objekt arkeologjik, gj e cila tregon se nuk ka qen nj siprfaqe e konsiderueshme ndaj edhe nuk mund t flitet pr nj tempull arkaik apo dika tjetr. Kemi t bjm me pjes t izoluara t disa varreve monumentale. Pas verifikimit n terren s bashku me Drejtorin Rajonale t Kulturs Gjirokastr morm kontakte me kontraktonin e firms AEGEK ku pas nj takimi q zgjati rreth nj or, konstatuam se n t gjith pjesn e segmentit rrugor ku jan
zbulimet t pezullohen punimet n mnyr t menjhershme. M pas patm nj kontakt t dyt me supervizorin e kompanis AEGEG. Po ashtu i drguam menjher shkresa Drejtoris s Rrugve, e cila sht pjesa e autoritetit shqiptar pr kt gj. T gjitha objektet u dorzuan me an t procesverbaleve n ambientet e Ods s Hasan Beut, e cila sht nj nga pikat tona tashm. U mendua q pas tet ditsh, m dat 19 t filloj nj projekt nga ana e ASHA-s n bashkpunim me Drejtorin Rajonale t Gjirokastrs pr evidentimin e t gjith siprfaqes ku mund t jet e shtrir edhe pjesa tjetr e varrezs, gjithnj nse kemi t bjm me nj t till. Do t bhet i gjith evidentimi deri n thellsin 2 metra q sht edhe pjesa e tabanit t rrugs.

Cilat jan dmtimet e fragmenteve t gjetura?

Vetm njra prej stelave sht e fragmentuar n pjesn e poshtme t saj, kurse t tjerat jan n origjinalitetin e tyre. Kan qen t fragmentuara q n antikitet.

Firma q po merret me ndrtimin e rrugs, ju lajmroi pr gjetjen e t tilla objekteve?

Gjat kontakteve, ata na than se nuk kishin asnj informacion nga asnj punonjs q t’i bnte me dije se ishte prekur trashgimia arkeologjike e ktij aksi. Rastet kur nuk deklarohet gjetja e trashgimis arkeologjike jan t shumta. Ndaj prania e nj specialisti n terren sht e domosdoshme, sidomos n vendin ton q ka shum projekte t infrastrukturs.

A do t merren masa ndshkuese pr firmn q po zbaton projektin pr ndrtimin e rrugs?

N muajin prill, ASHA ka
nj survejim t s gjith zons dhe nuk ka hasur n t tilla gjetje rastsore, por ligji “Pr trashgimin kulturore: e thot mjaft qart se n rastet e gjetjeve rastsore, brenda tri ditve investitori duhet t pezulloj menjher punimet dhe t relatoj n instancat prkatse. Kjo gj nuk ka ndodhur n kt rast nga ky subjekt. Pr kt ata jan pezulluar menjher dhe pritet t merren masat e mtejshme.

far parashikon ligji “Pr trashgimin” n rastet kur kontraktori nuk lajmron autoritetet pr gjeten apo hasjen n t tilla objekte arkeologjike?

N rastet e mosdeklarimit t gjetjeve brenda tri ditve si parashikon ligji, merret masa me dnimin pr gjob sipas kushteve t prcaktuara, q mund t shkoj deri n ndjekje penale, sepse me shkatrrimin e trashgimis kulturore nuk mund t abuzohet lehtsisht. Kemi t bjm me vlera shum t rndsishme t trashgimis kulturore, sidomos n pika t caktuara pr t cilat mungon informacioni q mund t kemi t bjm me zona arkeologjike.

E n t vrtet pr kt zon a ka pasur informacion t mparshm se n kt fshat mund t hasej n nj zon arkeologjike?

Jo, pr kt pjes t rrugs nuk ka pasur asnj informacion se ndoshta mund t hasnim n zon arkeologjike. N pjesn tjetr t lugins s Vjoss po, ka informacione, por jo n kt vend. Pikrisht pr kto gjetje ne t gjith mbetm t habitur ndaj edhe punimet duhej t kishin ndalur menjher qysh me daljen e fragmentit t par arkeologjik, ka nuk ka ndodhur.

Ndrkaq, ju folt pr nj raport q sht hartuar n muajin prill, para nisjes s punimeve n kt segment.

Agjencia ka mbikqyrur 37 kilometrshin e par t rrugs Levan-Tepelen n bashkpunim me Drejtorin Rajonale t Kulturs Kombtare Tiran. Por t tilla objekte nuk jan konstatuar gjat vzhgimit intensiv, sepse ato kan qen n thellsi dhe jo n pjesn siprfaqsore ku mund t hasen lehtsisht.

far do t bhet me kto objekte?

Pr momentin, objektet jan t ruajtura n vendin ku edhe u gjetn, pran nj bar-restoranti aty pran. Ato ruhen n baz t nj procesverbali midis agjencis son, Drejtoris Rajonale Gjirokastr dhe prfaqsuesit t restorantit. Por n nj moment t dyt do t jepet urdhri q objektet t kalojn n Drejtorin Rajonale t Gjirokastrs pr ekspozimin e tyre.

Ndrkoh q ka edhe nj projekt arkeologjik pr kt zon. far hapsire do t prfshij ai?

Do t shtrihet n nj gjatsi prej t paktn 100 metrash dhe n nj gjersi deri n katr metra, sepse duhet par edhe aspekti i shpronsimit ku ne nuk mund t futemi. Por thjesht mund t evidentojm siprfaqen q sht afr 400 metrave katror dhe t paktn 2.5 metra thellsi.

Nse do t do t zbulohet se kemi t bjm me nj varrez far do t ndodh?

Ather, puna kryesore me t cilt do t na duhet t fillojm do t jet pr nj grmim t plot shptimi arkeologjik q sht gjja m e rndsishme. Nse kto jan struktura t lvizshme, ather do t transportohen drejt Drejtoris Rajonale t Gjirokastrs. Nse do t kemi t bjm me nj kompleks unikal, ather ato do t mund t qndrojn aty n vend, kuptohet pjesa e arkitekturs.

A ka pasur raste t tjera shkeljeje?

Ka raste t tjera t ksaj natyre. sht srish e njjta kompani e cila gjat ndrtimit t rrugs Qaf-Bot - Mesopotam preku vitin e kaluar nj pjes t gurores antike t Shkalls n Butrint, e cila sht monument kulture i kategoris s par. Subjekti ndrtues u penalizua me nj gjob maksimale t vendosur nga Drejtoria Rajonale e Kulturs Kombtare Sarand dhe riktheu n gjendjen e mparshme t gjith monumentin.

Po raste kur Agjencia sht lajmruar pr gjetjen e objekteve arkeologjike?

Po, sht nj rast n fshatin Ruzhdie t Fierit, ku gjat punimeve pr nxjerrjen e inerteve, banort kan hasur n stela pothuajse t s njjts periudh me ato t fshatit To dhe menjher sht njoftuar agjencia, e cila ka
t gjith dokumentacionin prkats. Tashm stelat jan n Parkun Arkeologjik t Apolonis. Ndrkaq, para nj muaji edhe n kalan e Elbasanit jan gjetur objekte arkeologjike, t cilat jan dokumentuar dhe jan n ruajtje n nj nga ambientet e kalas.

ASHA sht nj agjenci e ngritur rishtazi. Nga viti n vit sa e domosdoshme bhet prania e specialistve n terren?

ASHA sht krijuar pikrisht pr projektet e infrastrukturs, por problemi kryesor sht tek ekipi. Agjencia ka nj sektor prej pes arkeologsh, t cilve u bie t shkojn n terren n t gjith territorin e Shqipris dhe kjo sht e paprballueshme. Kjo pr arsye sepse politikat e menaxhimit nuk jan shum t mira. Shumica e arkeologve jan n drejtorit rajonale q do t thot se nse ASHA do t kishte edhe kt numr q shkon rreth 15 arkeolog ne do t kishim nj staf shum t mir dhe me dhjetra mundsi pr parandalimin e t tilla rasteve. Mjafton q n do projekt t infrastrukturs t kishim t paktn nga nj arkeolog pr t ndjekur t gjith akset e rrugve, ne do t kishim ulur t tilla rreziqe. Ndaj domosdoshmri pr agjencin sht shtimi i punonjsve n sektorin e arkeologjis s shptimit.