Posta elektronike ёshtё sekreti për shkrimtarë të mirë

Çdo vit 1/3 e studentëve të kolegjit, në pjesën më të madhe në gjuhë angleze, pengohen – dhe pastaj përfitojnë avantazhe – një mekanizëm pothuajse i pamundur.
Funksiononte nëpërmjet e-mailit. Ju dërgoni fragmente të gazetës suaj, ndoshta disa teza të përkohshme ose disa copa të eksegjezës. Disa momente më vonë bëhet komenti: “Unë mendoj se ju duhet ta bëni këtë lidhje arti më të qartë në paragrafët tuaj të parë nëse do e ndiqni atë në të gjithë letrën. A mos vallë jeni pak si shumë i zi/i bardhë këtu? Unë mendoj se çelësi ёshtё të thoni dy gjëra – se Stephen arrin një sukses, por është kualifikuar nga ironia me të cilën Joyce e harton atë. Unë nuk mendoj se poema sugjeron se ai është një çudi”.
Ai kombinon ndër-shqyrtimin e kujdesshëm të argumentit tuaj me këshilla rreth strukturës. Ai kopjon prozën tuaj, zbukuron me flamuj dispozitat e vështira, sugjeron një botë më të mirë. Ai pyet nëse keni menduar për një pasazh të lidhur dhe rekomandon libra për të ndihmuar në komplikimin e leximit tuaj.
Ai e bën të gjithë këtë shpejt dhe në mënyrë të rreptë. Kur ju pyesni shpesh: Po rreth kësaj? A është kjo në rregull? A jam unë në rrugën e duhur? Ai nuk lodhet dhe as proteston. Ai thjesht vazhdon t’ju korrigjojë në mënyrë të sjellshme.
Nëse nuk e kam përdorur vetë, nuk do ta besoja se ekzistonte. Kjo tingëllon si një lloj tepër i përgjithshëm ose program kompjuterik që hulumtuesit UA po premtojnë, por që nuk kanë bërë, që nga agimi i përpjekjeve të tyre.
Unë e di që është e vërtetë – ai zukat shumicën e kohës në një zyrë të vogël, në katin e tretë të Angell Hall në Universitetin e Miçiganit – dhe ata që përfitojnë prej tij, mund të jenë pikërisht ata që erdhën në kolegj për të gjetur: një bord të vëmendshëm që reagon, të mbështetur nga njohuri të frikshme, por të ankoruara, gjithnjë për fjalët e vetë studentit, tregon rrugën drejt një mendimi më të brishtë, të pasur e rrjetëzor.
Në momente të caktuara, në disa pasdite të dielash, do të shoh një lojtar profesionist bejsbolli duke i bërë topit të tenisit diçka që nuk do besoja se një njeri do ta bënte dhe unë do të pyes veten nëse atletët e klasit botëror janë më të mirët në atletikë se sa pjesa tjetër prej nesh do të jetë në ndonjë gjë tjetër.
Mendja ime në ato momente mendon për diçka të tillë. Unë kam lexuar gazetën nga K. Anders Ericsson, gazeta që Malcolm Gladwell bëri të famshme në Outliers, e cila tregon: “rolin e praktikës së qëllimshme në përftimin e performancës së ekspertit”. Ericsson argumenton se për t’u bërë ekspert në diçka do t’ju duhet të bëni 10.000 orë praktikë, por jo vetëm një praktikë – një lloj praktike që përfshin “një kërkim aktiv për metodat e përmirësimit së performancës”, reagimet e menjëhershme informative, strukturën, mbikëqyrjen nga një ekspert dhe “vëmendje për çdo detaj të performancës” që duhet bërё siç duhet, kohë pas kohe, deri në përsosmëri në çdo detaj dhe bëhet një zakon i ngulitur në mënyrë të vendosur”.
Pyes veten nëse Ericsson ka të drejtë, kjo do të thotë se aktivitetet veçanërisht të prekshme për të diskutuar praktikën – aktivitete si sportet – a kanë veçanërisht kthesa së të mësuarit? Ata që ja përkushtojnë veten praktikës qëllimisht të mundur, në krahasim me ata që se bëjnë këtë, a do ta kontrollojnë më shpejt punën e tyre?
Kjo ide mua më tremb. Unë jam i shqetësuar se kam zgjedhur zanatin – programimin, shkrimin që nuk mund të mposhtet. Çfarë është ekuivalente për një shkrimtar, që luan tenis me një fshesë dore në vend të një rakete (si mënyrë për të mësuar se si ta “shohë” topin në të vërtetë dhe ta godasë atë)?  Përpjekja për të mos përdorur shkronjën a? A ka ndonjë akademi ku të rinjtë e trishtuar Gladwells të ushqejnë 400 folje kalimtare dhe të kërkojnë që secila të kthehet me një dënim të qetë?
Unë kam shpresuar se mund të gjej një kolegj të këtij lloji, por sigurisht që profesorët nuk trajnojnë shkrimtarë ashtu si trajnerët stёrvisin atletët. Në vend të kësaj, ata e bëjnë këtë saktë, në letër, një breshëri e vogël komentesh në një kohë.
I tërë procesi është mjaft i ngathët. Në një semestër tipik të një klase të universitetit anglez, mund të ekzistojnë tre mundësi për të paraqitur shkrimin tuaj, secili me një standard me një ese shpjeguese prej 3000 fjalësh. Çfarëdo lloj gjëje të prodhoni, bashkohet me dhjetëra përpjekje në një pirg ku kjo trashësi rritjeje, saktësisht, nuk e drithëron profesorin tuaj, por ai ende do të lexojë e rilexojë dhe do t’i vendosë nota secilit. Gjatë rrugës ai mund të lërë shënime të shkurtra kontekstuale, në fund mund të shkruajë një kritikë të gjatë, mund t’i bëjë të dyja, ose mund të mos bëjë asgjë dhe të lerë klasën të mbajë të gjithë fjalimin.
Problemi është, pavarësisht sa i detajuar dhe i mprehtë reagimi, në kohën që ai vjen tek ju, shumë vonë – dhe shumë herët në një farë mënyre. Shumë vonë, sepse gazeta juaj është shkruar dhe ajo që kishit nevojë ishte përbërja e saj, me mikro mekanizmat e stilit, me të gjitha vendimet e vogla që ju çuan të thoni ato që thatë dhe shumë shpejt, sepse edhe pse ish vendi i profesorit ka ndonjë kuptim, duhet të kalojë më parë një muaj para se ju ta përdorni atë.
Kjo nuk është mënyra për të zhvilluar një aftësi të komplikuar. Do të ishte njëlloj si përpjekja për të mësuar violinën, duke shkuar i verbër në një recital, me një ekspert që iu tregon se ku keni çaluar dhe duke i dhënë  mundësi atij për pak javë përpara recitalit tuaj të ardhshëm.
Nuk është çudi, që shumë studentë shkruajnë: ju nuk  tregoni me të vërtetë se si bëhet kjo. Praktika juaj është sporadike dhe jo e drejtpërdrejtë. Ju prireni për ta marrë atë, në thelb, ndoshta duke lexuar, ndoshta duke bërë një ese tek tuk, e cila është si një fëmijë që mezi pret të marrë topin e tenisit duke parë shumë Wimbledon dhe duke humbur në raundet e para të turneut rastësor të të rinjve.
Profesorët ndonjëherë do të drejtojnë një qasje më të mirë – ata do të japin në klasë një shembull të një shkrimi më të mirë dhe do kalojnë ndërmjet arsyeve specifike nëpërmjet të cilave punon kjo qasje, ata do të trajtojnë orare pune ose do të hartojnë seanca pune – por prapë ekziston problemi kryesor: se udhëzimi i tyre, megjithëse i individualizuar, nuk është i shpejtë sa duhet. Ky është një katekizëm i lëkundur, nuk mjafton një dialog i gjallë fillestarësh dhe mjeshtërish. Ose si John Ferguson e vlerëson atë: “Ky po lëviz me një ritëm që nuk ngjason me ritmin e ndonjërit që po punon aktualisht mbi një copë shkrimi”.
Me e-maile, Whittier Ferguson, nuk mund të shpikë një makineri të përgjegjshme kritike: ulet në kompjuterin e tij, inkurajon studentët t’i dërgojnë punën në progres, t’i përgjigjen me shpejtësi. Kjo ishte gjithçka që duhet të ndodhte.
Whittier Ferguson është profesor anglishteje në Universitetin e Miçiganit prej 30 vjetësh. Ai ka kërkuar një mënyrë që të punojë me studentët në lidhje me shkrimet e tyre – kur ata kishin më shumë nevojë.
Kjo është një porosi e madhe. “Klasa e anglishtes” ka qenë prej kohësh një mjet pedagogjik me shumë urdhërues: t’i mësosh se si të lexojnë me kujdes, si të mendojnë, si të angazhohen me kulturën, si të shkruajnë. Është vështirë të bësh gjithë këtë – veçanërisht e vështirë kur ti je një dhe ata janë tridhjetë dhe arma jote kryesore është vetëm një ore leksioni.
Pastaj vjen posta elektronike. Transmetimi i menjëhershëm i tekstit. Me e-mail, Whittier Ferguson nuk mund të shpikë një makineri mrekullisht të përgjegjshme: ulet në kompjuterin e tij, inkurajon studentët për të dërguar punën në progres, t’i përgjigjen shpejt. Kjo është gjithçka që duhet të ndodhë. Praktika e thjeshtë do të nxjerrë “një rend krejt të ri angazhimi dhe shkëmbimi me shkrimin e tyre që thjesht nuk ishin atje”, kur ai filloi të japë mësim në fillim të viteve 70.
Ajo çfarë bëri nё fillim Whitter Ferguson në klasën e tij ishte fakti se ai bën shaka për mënyrën se sa i shpejtë është me e-mailet, për mënyrën se sa ai vonohet t’i përgjigjet studentëve në mënyrë që ata të mendojnë se po i duhet një jetë ta bёjё kёtё gjë. Në momentin që caktohet eseja e parë, ai u tregon atyre se e ka me të vërtetë. Ai do të përgjigjet shpejt. Pastaj ata do ta kuptojnë atë.
“Për këtë bëhet fjalë”, thotë ai. “Ata ngrihen në nivelin për të cilin unë jam angazhuar”.
Në të vërtetë, disa studentë, rreth 1/3 në secilën klasë, “përfiton avantazhin” e mesazheve të tij: ai do të shkëmbejë rreth 40 e-maile me ata gjatë mandatit.
Këto janë e-maile njerëzore. Ferguson i trajton studentët që ata të fokusohen në artikulimin e tezës, në strukturën, në momentet e veçanta të së shkruarit – në kolonat e një eseje të shkruar mirë.
Nëse shkëmbimet i nxisin studentët të shkruajnë, idetë e orëve të zyrës mund të jenë të lirshme, me kontekste dhe tone që mbanin shumicën e peshës. E-mailet duhet të kenë artikulime koncize e specifike.
Mbi gjithë këtë praktikë të qëllimshme: qëllimi i drejtuar, mbikëqyr. Aty ka thela të vogla në një seri ciklesh reagimesh të ngushta. Bisedat mund të referohen, fragmentohen dhe kombinohen; ekziston një gjurmë e qartë e progresit. “Nga momenti që ne kemi bërë me dhjetëra e-maile rreth tezave të tyre, shumë herë unë mund të shoh dëshmi të drejtpërdrejta – dhe më pas edhe ata.
Sigurisht e-mailet kanë qarkulluar për një kohë të gjatë. Ato janë zhvilluar me universin. Pra pse kjo praktikë nuk ёshtё më e thjeshtë e më e zakonshme?
Unë dyshoj se akademia e arteve liberale është në një farë mënyrë alergjike ndaj e-maileve – se ato e komplikojnë disi atë – së bashku me Uebin, përpunuesin e tekstit, celularët dhe mediat sociale – në shpërbërjen e fjalës së shkruar dhe në këtë mënyrë qëndrojnë vetëm në atë masë që munden.
Ajo që është argëtuese ёshtё fakti se e-mailet kanë një premtim të qartë të një mënyrë së shkruari, shpërndarje shkrimesh dhe mësime të së shkruarit. Ai merr fjalë dhe i dërgon ato kudo. Nëse në vitin 1976 ju do të dëshironit punën e progresit të një studenti, juve do t’ju duhej një printer dhe një takim. Studenti duhet të mbante shënime ndërsa ti flisje, të ikte në shtëpi, të mbante mend saktësisht se çfarë thoshe ti dhe të përpunonte një draft të ri. Nëse ai futej në një rrugë pa krye, ndoshta do ta ruante atë për veten e tij – askush nuk do të bëjë orë jashtë orarit pesë herë në tre ditë. (Asnjë nuk bën orë jashtë orarit pesë herë në tre ditë).
Sot, secilit prej këtyre transaksioneve – kopjimi, ngjitja, marrja dhe dërgesa, pajisja me shënime, përgjigja – mund t’i nevojiten vetëm disa minuta. E-mailet mund të përbëhen dhe konsumohen kudo, privatisht, qetësisht, për lehtësinë e dikujt. Kjo është rruga e lirë e fjalëve. Kjo është pikërisht mënyra që keni shpikur nëse jeni një mësues i së shkruarit, i cili kërkon një mënyrë më të mirë për t’i ndihmuar njerëzit të shkruajnë.
Sigurisht, kjo mund të jetë përgjigja: praktika mund të jetë e pazakontë, sepse profesorët ndoshta nuk duan të shohin aq shumë studentë duke shkruar ose të harxhojnë aq shumë kohë duke i kritikuar ata. Në të vërtetë, Whittier Ferguson paralajmëron se qasja e tij nuk mund të jetë një ide e mirë për profesorët e rinj (të cilët duhet të botojnë) ose profesorët me familje të reja – bursa juaj do të lëvizë më ngadalë, ju do të keni më pak kohë personale në dispozicion.
Kjo nuk ndihmon nё shkrimet e studentëve që janë të parafinuar e të vështirë për t’u lexuar, në pikën që disa studentë të rinj të drejtojnë klasat e përbëra me një situatë të rënduar.
Kuptohet pra, se mësuesit nuk janë të etur t’ia hapin mesazhet e tyre një morie kërkesash.
Gjithashtu, është turp, sepse kjo mund të jetë e gjitha ajo që duhet për të seleksionuar disa nga ata studentë që e marrin seriozisht idenë se ata kanë diçka për të thënë, se duke e thënë atë në mënyrë të drejtpërdrejtë ka mjaft rëndësi; t’i tregosh atyre se sa e vështirë është t’i lejosh të shijojnë punën, t’i lidhësh ata me biznesin e dhimbshëm të shumë përpjekjeve për të shkruar.