Qasja e Perëndimit se “nuk shohin të këqija” te Vuçiçi rrezikon destabilizimin e Ballkanit

Kur Rusia pushtoi Ukrainën, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian përshpejtuan orientimin e tyre drejt Serbisë.

Në vend që të manipulonin kërkesat kontradiktore të shteteve pluraliste dhe të ndara ballkanike, kryeqytetet perëndimore përqendruan pjesën më të madhe të përpjekjeve të tyre në një objektiv të veçantë.

Politikat e tyre kishin dy synime. Së pari, për ta futur Serbinë në vathën perëndimore, larg Rusisë. Së dyti, për të lejuar administratat e tyre përkatëse të fokusohen më shumë në mbështetjen e Ukrainës.

Si një nga aleatët më të afërt të Moskës në Evropë, Beogradi është përpjekur prej kohësh të shkelë kufirin midis lidhjeve të tij historike me Rusinë dhe një të ardhmeje të mundshme të integrimit më të ngushtë evropian.

Diplomatët perëndimorë kanë kërkuar të tërheqin presidentin serb Aleksandër Vuçiç nga orbita e homologut të tij rus, presidentit Vladimir Putin, duke u zotuar për një rrugë më të shpejtë drejt anëtarësimit në BE.

Serbia ka refuzuar të marrë pjesë në të gjitha raundet e sanksioneve të BE-së kundër Putinit ndërsa ka vazhduar të ndjekë interesat e veta në rajon.

Efektet e kësaj janë ndjerë më së shumti në Kosovë, e cila arriti pavarësinë nga Serbia në vitin 2008, pas luftërave të përgjakshme ballkanike të viteve 1990.

Por Beogradi dhe shumë serbë etnikë në veri të Kosovës  ende refuzojnë të njohin sovranitetin e tij, duke tensionuar marrëdhëniet mes fqinjëve.

CNN foli me disa ekspertë, si dhe me vendas në Serbi dhe në veri të Kosovës, të cilët kanë ndjekur përpjekjet e SHBA-së dhe BE-së për ta tërhequr Serbinë në komunitetin euro-atlantik dhe pretendojnë se ndjekja e tyre e vazhdueshme e politikës rrezikon të largojë aleatët demokratë dhe rritjen e shqetësimeve të sigurisë në rajon.

“Qeveritë perëndimore e kanë trajtuar prej kohësh Serbinë si zërin e domosdoshëm ballkanik, ndonjëherë në kurriz të lojtarëve më periferikë,” thonë disa vëzhgues.

“Besimi i tyre është se Serbia është shteti ballkanik, siç e shohin ata. Serbia është ajo që, nëse mund t’i sillni në krah çfarëdo që mund të nënkuptojë, gjithçka do të jetë më e lehtë,” tha për CNN Jasmin Mujanoviç, një shkencëtar politik i specializuar në Ballkanin Perëndimor.

Ndërsa administratat e njëpasnjëshme amerikane janë përpjekur të sjellin Vuçiçin dhe Partinë e tij Progresive Serbe (SNS) “nga të ftohtit”, këto përpjekje “janë bërë veçanërisht të pafytyra” që nga fillimi i luftës në Ukrainë, tha Mujanoviç dhe nuk i kanë arritur objektivat e SHBA-së.

“Ata duket se besojnë se po e afrojnë Serbinë drejt BE-së dhe NATO-s dhe drejt mendimit perëndimor dhe larg Rusisë… Por kjo nuk është diçka që do të thosha se po reflektohet në terren,” Alicia Kearns, një ligjvënës britanike dhe kryetarja e Komisionit të Përzgjedhur të Punëve të Jashtme parlamentare, tha për CNN.

Pavarësisht përpjekjeve të mbështetura nga BE drejt tranzicionit energjetik, Serbia mbetet shumë e varur nga Rusia, pasi i ka shitur shumicën e aksioneve të kompanisë së saj të naftës gjigantit shtetëror rus Gazprom.

Rezultati është se, pavarësisht nga shpresat e deklaruara të Serbisë për t’u bashkuar me BE-në, Vuçiç ka vazhduar të ecë në një litar të ngushtë midis Moskës dhe fuqive perëndimore. Megjithëse ai i është bashkuar rezolutave të OKB-së që dënojnë pushtimin e Rusisë në Ukrainë, udhëheqësi i Serbisë ka treguar pak vullnet për t’iu bashkuar sanksioneve perëndimore.

Efektet e qasjes falëse të Perëndimit ndaj Beogradit ndihen më fort në Kosovë, e cila është varur nga mbështetja perëndimore që nga shpallja e pavarësisë. Ndërsa më shumë se 100 vende e njohin sovranitetin e saj, Serbia nuk e njeh, duke e parë atë si një shtet të shkëputur. Përpjekjet për të normalizuar marrëdhëniet midis dy vendeve  të mbikëqyrura nga SHBA dhe BE  kanë qenë të mbushura dhe herë pas here të dhunshme.

Pika e ndezjes më e ashpër erdhi pas zgjedhjeve për kryetar komunash në katër komunat veriore të Kosovës në maj. Rreth 90% e popullsisë në këtë rajon janë serbë etnikë, dhe kështu, në rrethana të zakonshme, ata zgjedhin serbët etnikë për kryetarë komunash.

Por këto nuk ishin rrethana të zakonshme. Në nëntor, kryebashkiakët nga partia Lista Serbe e mbështetur nga Beogradi, e cila dominon katër komunat, dhanë dorëheqjen njëkohësisht. Ata u ndoqën nga oficerë policie, personel administrativ dhe gjyqtarë serbë etnikë në rajon.

Megjithatë, qëndrimi i kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti është kritikuar si i ashpër dhe pa kompromis. Aleatët e tij e akuzuan atë për hyrjen me forcë në zyrat e kryebashkiakut më 26 maj, kur shumë u rrethuan nga protestuesit, kundër udhëzimeve të qarta.

“Shtetet e Bashkuara akuzuan kryeministrin Albin Kurtin si fajtor ndërsa i thanë të mos i vendosë në ndërtesat komunale. Dhe këtu Kurti e injoroi drejtimin specifik,” tha Edward Joseph, një pedagog i politikës së jashtme në Universitetin Johns Hopkins, i cili shërbeu për një duzinë vjet në Ballkan, duke përfshirë NATO-n.

Një zyrtar i qeverisë së Prishtinës i tha CNN se ata nuk donin t’ua “dorëzonin” ndërtesat zyrtare qeveritare protestuesve. “Kryetarët e komunave hynë në zyrat e tyre… Serbia u kishte kërkuar serbëve që të bojkotojnë zgjedhjet. Tani donin që askush të mos hynte në ato ndërtesa. Por atëherë, pyetja është: Nëse kryetarët e bashkive nuk duhet të hyjnë në ndërtesë, kush duhet të hyjë?”

Të tjerët pajtohen me Kurtin. Kearns tha për CNN se trupat britanike të stacionuara në Kosovë kishin gjetur “depo armësh të fshehura në kisha dhe ambulanca nga milicia serbe në veri të Kosovës. Kemi dëgjuar për granata jashtë pragut të njerëzve nëse ata refuzojnë të mbështesin milicinë serbe.”

Pavarësisht kësaj, pjesa më e madhe e përgjigjeve diplomatike është fokusuar në veprimet e Kurtit, për të cilat Kosova ka paguar një çmim të rëndë. Që nga pasojat e zgjedhjeve, Kosova nuk është ftuar nga stërvitjet e përbashkëta ushtarake me SHBA-në, është përjashtuar nga projektet evropiane të infrastrukturës dhe është goditur me sanksione që Aleanca e Biznesit thotë se mund t’i kushtojnë ekonomisë së saj 500 milionë euro (550 milionë dollarë) deri në fund të këtij viti.

Duke pasur parasysh mbështetjen e Kosovës në mbështetjen perëndimore, disa kanë frikë se mospajtueshmëria e Kurtit po i frustron aleatët e tij dhe po dobëson vendin e tij. Disa po bëjnë thirrje për një ndryshim të plotë të qëndrimit.

Gjatë gjithë muajve të fundit të tensioneve, SHBA dhe BE kanë përsëritur vazhdimisht angazhimin e tyre për kauzën e sjelljes së Vuçiçit në krah. Por Serbia ka vepruar me braktisje në rritje, duke përfaqësuar atë që Kearns e quajti “një dështim i diplomacisë parandaluese”.

Një episod i dëmshëm erdhi në Ohër, Maqedonia e Veriut, në mars, kur, pas muajsh negociatash të ndërmjetësuara nga SHBA dhe BE, Serbia dhe Kosova më në fund pranuan një marrëveshje dypalëshe që synonte normalizimin e marrëdhënieve midis dy vendeve. Por, ndërsa kjo u paralajmërua si një përparim, Vuçiç u largua nga negociatat pa e nënshkruar dokumentin, duke pretenduar në një fjalim televiziv se ai nuk ishte në gjendje ta bënte këtë: “Kam dhimbje torturuese në dorën time të djathtë… ajo dhimbje pritet të vazhdojë për kater vite.”

Një tjetër erdhi kur autoritetet serbe arrestuan tre oficerë të policisë së Kosovës, të cilët pretendonin se ishin “thellë brenda territorit të Serbisë qendrore” dhe përgatiteshin për të kryer “një akt terrorizmi”. Por Kosova këmbënguli se oficerët ishin “rrëmbyer” brenda kufijve të Kosovës dhe se Serbia kishte kryer dhe “akt agresioni”.

SHBA dhe BE ishin të ngadalta për t’iu përgjigjur këtij incidenti. KFOR-i, Forca e NATO-s në Kosovë, lëshoi ​​një deklaratë 48 orë pasi oficerët u raportuan të zhdukur. SHBA lëshoi ​​një deklaratë tre ditë më vonë, duke pretenduar se arrestimet u kryen me “akuza të rreme”.

Joseph i tha CNN se rrëfimi serb i ngjarjeve ishte i vështirë për t’u besuar – dhe se formulimi i deklaratës së SHBA-së sugjeronte që zyrtarët e tyre gjithashtu nuk po e blinin atë. “Nëse SHBA-të ishin vërtet të pasigurta nëse policia e Kosovës ndodhej në Serbi, atëherë pse të përdoret një term kaq kategorik [si “i rremë”], i cili parandalon kompetencën dhe gjykimin e gjykatës serbe?”

E megjithatë Serbia nuk u dënua për paraburgimet. Lirimi i oficerëve u sigurua dy javë më vonë – jo nga aleatët perëndimorë, por nga Viktor Orban.

Pas episodeve të tilla, Joseph i tha CNN se qasja “s’ka të keqe” ndaj regjimit të Vuçiçit mund të ketë filluar të plasaritet.

Serbia humbi kontrollin e Kosovës pas një fushate bombardimi të NATO-s në vitin 1999, e cila i dha fund masakrës së shqiptarëve etnikë të cilët përbëjnë më shumë se 90% të popullsisë së Kosovës nga forcat serbe. /CNN

/rtsh.al/