Reforma zgjedhore, debati i filluar mbrapsht
Ndryshimet e krkuara n infrastrukturn ligjore t zgjedhjeve duket se kan hyr n rutinn klasike t ktyre 17 viteve tranzicion. Pas afro 6 muaj debati nga formimi i komisionit t par t reforms zgjedhore palt nuk kan arritur t prodhopjn asnj rezultat konket n kt drejtim. Pak dit m par pr kt arsye u shty pr her t dyt afati i komisionit me shpresn se deri n fillim t vitit t arrihet n nj produkt t plqyeshm.
Por, e keqja nuk qndron vetm tek vonesat n realizimin e reforms. Koht e fundit komisionit iu paraqitn nga OSBE/ODHIR disa sisteme zgjedhore q aplikohen n vende t ndryshme t Evrops. Sistemi gjerman, sistemi spanjoll dhe disa t tjer. N radh t par, duhet thn se kto sisteme kan prodhuar nj demokraci t zhvilluar n kto vende q aplikohen ndaj nuk jan t kqij n vetvete. Por sistemi gjerman sht aplikuar me sukses n Gjermani pr shkak se vet gjermant nuk e kan kopjuar shabllon nga nj vend tjetr por kan prodhuar at model q i prshtatet realitetit t tyre politik.
Ktu tek ne debati sht prqndruar n faktin se na plqen sistemi gjerman apo na plqen m shum ai spanjoll. Ktu qndron edhe gabimi m i madh. Si mund t diskutohet pr nj sistem zgjedhor pa patur parasysh sistemin politik q sht i instaluar n vend. Si mund t flitet apriori pr sistemin gjerman pa patur parasysh se Gjermania sht e ndar n Lande. Ather, nga llogjika e thjesht del q duhet ndar edhe Shqipria n kt mnyr.
Partit e vogla t cilat jan shprehur pro ktij sistemi po me disa ndryshime q do tu garantonin atyre ekzistencn e vazhdueshm n parlament, n fakt nisen nga interesa t ngushta politike. Pra, qllimi nuk sht hartimi i nj legjislacioni modern q do t garantonte zgjedhje t lira dhe nuk do t deformonte votn e qytetarve. Po kshtu nga ana tjetr edhe dy partit e mdha krkojn t ruajn me do kusht pozicionet e tyre q i kan arritur edhe fal sistemit aktual.
N fakt, kjo ngurtsi n qndrimet e partive politike, ishte i pritshm. S pari, reforma zgjedhore varet nga vullneti i tyre dhe t gjitha energjit e tyre do t orientohen n drejtim t garantimit t interesave t tyre. Aktort e lojs jan ata q ndikohen nga rezultatet e saj dhe q prfitojn ose humbin nga prfundimi i lojs. Kjo n nj far mnyre sht edhe nj konflik interesi.
Nse vazhdohet kshtu ateher nuk do t kemi nj reform zgjedhore t shndosh dhe rrezikojm q rezultati t jet fryt i disa interesave t ngushta politike apo personale. Pr vet stadin e zhvillimit t demokracis n Shqipri, sht e nevojshme q sistemi i ri zgjedhor t ket element t maxhoritarit. Pra, ne duhet t dim se pr cilin deputet votojm dhe kush na prfaqson n Parlament. Jemi t gjith dshmitar se si shum deputet n Kuvend nuk prmenden kurr dhe askush nuk e di se k prfaqsojn.
Sistemi aktual ka prodhuar deputet q jan skllevr t partive t tyre. Demokracia shqiptare ka nevoj pr deputet q kan pavarsin e tyre dhe q veprojn n intreres t atyre q i kan zgjedhur (sigurisht brenda nj llogjike t funksionimit partiak). Ndrkoh q t gjitha kto probleme nuk garantohen nga sistemi proporcional q po prflitet kaq shum koht e fundit. Sistemi i pastr proprocional do t onte n ekstremin tjetr problemet e vrejtura nga sistemi aktual. Proporcionali do t prodhonte deputet trsisht t varur nga partia dhe nga lideri i saj.
Kta deputet nuk do t kishin prgjegjsi direkte pr nj zon elektorale dhe n kt mnyr nuk do t prfaqsonin apo luftronin pr interesat e qytetarve t asaj zone. Ky centralizim i skajshm nuk do ti sillte asnj t mir demokracis shqiptare. Nj tjetr gabim q vihet re n debatin pr kt shtje, ka t bj edhe me fokusin kryesor mbi t ashtuquajturin fenomen i Dushkut. N fakt, vota taktike nuk sht problemi kryesor i sisetmit aktual zgjedhor, ai sht pasoj e deformimit t tij. Shmangia e vots taktike do t prmirsonte sistemin po nuk do t zgjidhte gjith problemet e proceseve zgjedhore n vend.
Reforma zgjedhore duhet t synoj se pari n garantimin e vots s zgjedhsve, mos deformin e destinacionit t ksaj vote. S dyti, nj sistem miks, proporcionalmaxhoritar do t ruante ms miri balancat aq shum t domosdoshme pr politikn shqiptare. N kt pik, sigurisht q duhet rregulluar mnyra e shprndarjes s numrit t deputetve q fitohen nga proporcionali. Nuk mund t vazhdohet m duke favorizuar partit q marrin prqindje m t ult.
*erliscela@journalist.com
Por, e keqja nuk qndron vetm tek vonesat n realizimin e reforms. Koht e fundit komisionit iu paraqitn nga OSBE/ODHIR disa sisteme zgjedhore q aplikohen n vende t ndryshme t Evrops. Sistemi gjerman, sistemi spanjoll dhe disa t tjer. N radh t par, duhet thn se kto sisteme kan prodhuar nj demokraci t zhvilluar n kto vende q aplikohen ndaj nuk jan t kqij n vetvete. Por sistemi gjerman sht aplikuar me sukses n Gjermani pr shkak se vet gjermant nuk e kan kopjuar shabllon nga nj vend tjetr por kan prodhuar at model q i prshtatet realitetit t tyre politik.
Ktu tek ne debati sht prqndruar n faktin se na plqen sistemi gjerman apo na plqen m shum ai spanjoll. Ktu qndron edhe gabimi m i madh. Si mund t diskutohet pr nj sistem zgjedhor pa patur parasysh sistemin politik q sht i instaluar n vend. Si mund t flitet apriori pr sistemin gjerman pa patur parasysh se Gjermania sht e ndar n Lande. Ather, nga llogjika e thjesht del q duhet ndar edhe Shqipria n kt mnyr.
Partit e vogla t cilat jan shprehur pro ktij sistemi po me disa ndryshime q do tu garantonin atyre ekzistencn e vazhdueshm n parlament, n fakt nisen nga interesa t ngushta politike. Pra, qllimi nuk sht hartimi i nj legjislacioni modern q do t garantonte zgjedhje t lira dhe nuk do t deformonte votn e qytetarve. Po kshtu nga ana tjetr edhe dy partit e mdha krkojn t ruajn me do kusht pozicionet e tyre q i kan arritur edhe fal sistemit aktual.
N fakt, kjo ngurtsi n qndrimet e partive politike, ishte i pritshm. S pari, reforma zgjedhore varet nga vullneti i tyre dhe t gjitha energjit e tyre do t orientohen n drejtim t garantimit t interesave t tyre. Aktort e lojs jan ata q ndikohen nga rezultatet e saj dhe q prfitojn ose humbin nga prfundimi i lojs. Kjo n nj far mnyre sht edhe nj konflik interesi.
Nse vazhdohet kshtu ateher nuk do t kemi nj reform zgjedhore t shndosh dhe rrezikojm q rezultati t jet fryt i disa interesave t ngushta politike apo personale. Pr vet stadin e zhvillimit t demokracis n Shqipri, sht e nevojshme q sistemi i ri zgjedhor t ket element t maxhoritarit. Pra, ne duhet t dim se pr cilin deputet votojm dhe kush na prfaqson n Parlament. Jemi t gjith dshmitar se si shum deputet n Kuvend nuk prmenden kurr dhe askush nuk e di se k prfaqsojn.
Sistemi aktual ka prodhuar deputet q jan skllevr t partive t tyre. Demokracia shqiptare ka nevoj pr deputet q kan pavarsin e tyre dhe q veprojn n intreres t atyre q i kan zgjedhur (sigurisht brenda nj llogjike t funksionimit partiak). Ndrkoh q t gjitha kto probleme nuk garantohen nga sistemi proporcional q po prflitet kaq shum koht e fundit. Sistemi i pastr proprocional do t onte n ekstremin tjetr problemet e vrejtura nga sistemi aktual. Proporcionali do t prodhonte deputet trsisht t varur nga partia dhe nga lideri i saj.
Kta deputet nuk do t kishin prgjegjsi direkte pr nj zon elektorale dhe n kt mnyr nuk do t prfaqsonin apo luftronin pr interesat e qytetarve t asaj zone. Ky centralizim i skajshm nuk do ti sillte asnj t mir demokracis shqiptare. Nj tjetr gabim q vihet re n debatin pr kt shtje, ka t bj edhe me fokusin kryesor mbi t ashtuquajturin fenomen i Dushkut. N fakt, vota taktike nuk sht problemi kryesor i sisetmit aktual zgjedhor, ai sht pasoj e deformimit t tij. Shmangia e vots taktike do t prmirsonte sistemin po nuk do t zgjidhte gjith problemet e proceseve zgjedhore n vend.
Reforma zgjedhore duhet t synoj se pari n garantimin e vots s zgjedhsve, mos deformin e destinacionit t ksaj vote. S dyti, nj sistem miks, proporcionalmaxhoritar do t ruante ms miri balancat aq shum t domosdoshme pr politikn shqiptare. N kt pik, sigurisht q duhet rregulluar mnyra e shprndarjes s numrit t deputetve q fitohen nga proporcionali. Nuk mund t vazhdohet m duke favorizuar partit q marrin prqindje m t ult.
*erliscela@journalist.com