Si ti dgjojm fmijt tan kur flasin?
Shpesh na duket sikur fjalt e fmijve tan jan t kota dhe pavler. Po ta shohim me kujdes kt fenomen, e vrteta sht krejt ndryshe. Fjalt e tyre jan t rndsishme dhe dgjimi i tyre sht edhe m i rndsishm. Kshtu ne kontribuojm n rritjen e personalitetit t fmijve tan. Kur i dgjojm me vmendje, atyre u duket sikur jan t rndsishm e n kt mnyr i edukojm q edhe ata t jen t vmendshm kur t dgjojn t tjert. Pra, kur ne i dgjojm me vmendje fmijt tan, pavarsisht nga mosha q kan, u forcohet bindja se ne i duam, i respektojm dhe i vlersojm. E nse ne nuk veprojm kshtu, ather kjo do t konsiderohet si nj fatkeqsi, sipas mentalitetit t tyre. Ndodh q ata mund t largohen edhe nga shtpia nse prindrit nuk u kushtojn vmendjen e duhur. Shum prindr bien n kt grack dhe jo vetm q nuk ua vn veshin fjalve t fmijve t tyre, por as q i ln t dalin nga shtpia, kshtu q fmija e merr vet vendimin pr t dal dhe ndoshta pr t mos u kthyer m kurr. Kshtu ndodh dhe shkputja e lidhjeve familjare, pr shkak se ne nuk u kushtojm fmijve vmendjen e duhur.
M posht po prmendim 12 pika se si ti dgjojm me vmendje fmijt tan:
1- Kujto shpesh se Zoti na ka dhuruar dy vesh dhe nj gjuh t vetme. Kshtu q ne duhet t dgjojm dy her para se t flasim nj her. Kjo sht detyr edhe me fmijt tan.
2- Fol me fmijn dhe ndiq me vmendje diskutimet e tij.
3- Ji i durueshm. Mos ia ndrpre fjaln fmijs tnd.
4 -Dialogo me fmijn tnd dhe ushtrohu ta dgjosh me vmendje at.
5- Kur t flassh me t, shikoje drejt n sy.
6- Prania jote nuk duhet ta vr n pozit t vshtir fmijn, por ajo duhet t jet dika e zakont. Qndro pran tij kur flet me t.
7- Bje fmijn tnd pjes t nj problemi q ke dhe krko mendim prej tij.
8- Pyete fmijn se si i ka punt n shkoll me shokt dhe me msuesin.
9- Bje fmijn ta kuptoj se ti po harxhon nj pjes t kohs pr t folur me t. Nnat q jan n pun duhet q t u telefonojn fmijve t tyre nga qendra e puns q ata ta ndiejn se ka dikush q kujdeset pr ta.
10- Bhu pjes e gzimeve, shqetsimeve dhe ndjenjave t fmijve t tu.
11- Lri t gjitha punt e tjera mnjan kur flet me fmijn tnd.
12- Mos e qorto at gjithmon pr gabimet q bn kur shqipton ndonj fjal a shprehje.
Kjo gj rregullohet me kalimin e kohs dhe me mnyra t tjera.
Kto jan disa ide dhe propozime t vyera, nse i vm n jet.
Pyesim lexuesin: Sa minuta kalon me fmijn tnd duke folur me t, pa u marr me pun t tjera?
Kt pyetje ia bm nj grup prindrish dhe mora prgjigje t ndryshme. Disa burra than se kalonin 5 minuta n dit duke folur me fmijt, ndrkoh q shumica e tyre than se kalonin 20 minuta. Ndrsa kur pyeta grat, u habita kur dgjova prej tyre pothuajse t njjtat prgjigje se ne duhet tu kushtojm m tepr vmendje fmijve tan, q edhe ata t bhen t dgjueshm dhe t mos ankohemi prej tyre.
Dgjimi me vmendje sht argument i respektit dhe i vlersimit pr njeriun. Dialogu t njeh me mentalitetin e bashkbiseduesit. Lexova nj libr q titullohej Mes prindrve dhe fmijve dhe m plqyen disa shembuj q autori kishte marr gjat dialogut prind-fmij. Sipas tij, duhet tu prgjigjemi fjalve t fmijve, duke i kthyer fjalt e tyre nga ngjarje n marrdhnie dhe ndjenja, nga t prgjithshme n t veanta. M posht po japim disa nga kta shembuj:
Nga ngjarje n marrdhnie: Kur fmija tregon ndonj ngjarje, nuk duhet ta pyesim at pr ngjarjen n detaje, por duhet t prmendim marrdhniet e nnkuptuara prmes ngjarjes dhe msimet q nxjerrim nga ajo. N qoft se vajza t ankohet se koht e fundit po merr prej teje m pak dhurata se sa vllai i saj, bja t ditur se ti e do at njlloj si dhe t vllain.
Nga ngjarje n ndjenja: Kur fmija t tregon nj ngjarje t caktuar, ndonjher sht mir q t mos i referohesh ngjarjes n fjal, por emocioneve q ajo mbart. Nse djali vjen n shtpi i mrzitur, fjala vjen pr shkak se msuesja i ka thn gnjeshtar para shokve t klass, duhet ta kuptosh ndjesin e tij n at moment para msueses.
Nga e prgjithshmja n dika t veant: Kur fmija yt t thot dika, nuk sht e dshirueshme q ta miratosh at q thot ai apo ta kundrshtosh at. Pr shembull, nse ai thot se nuk sht i mir n matematik, nuk bn q ti thuash: Ti je i dobt me shifrat! apo duke i mshuar ides q ti thuash t msoj sa m shum. Shpesh ia vlen ti thuash: Matematika nuk sht e leht., ose Ne kemi besim se ti do t bsh aq sa ke mundsi..
Kjo sht nj mnyr e suksesshme pr t dialoguar me fmijn tnd, por kjo nuk arrihet pa e dgjuar mir dhe me vmendje at.
Kush tregohen m t vmendshm gjat biseds, t mdhenjt apo t vegjlit?
Pr kt jan
dy sondazhe; njri me t rinjt dhe studentt e universiteteve dhe tjetri me t moshuarit. T dhnat e ktij sondazhi rezultuan si m posht:
Kategoria e t rinjve:
17 % e t rinjve preferonin t lexonin, 16 % e tyre t flisnin, 14 % t shkruanin dhe 53 % e tyre preferonin m tepr t ishin n rolin e dgjuesit.
Kategoria e t moshuarve:
16 % e t moshuarve preferonin t lexonin, 30 % e tyre t flisnin, 9 % t shkruanin dhe 45 % e tyre t dgjonin.
Ska dyshim se ne, nj pjes t madhe t kohs, e kalojm duke dgjuar. N rrug dgjojm radion n makin, dgjojm zrat e atyre q na rrethojn n do ambient q jemi, dgjojm cicrimat e zogjve, dgjojm zhurmn e makinave etj. N kohn e lir dgjojm shokt, e po ashtu edhe n shkoll dgjojm msuesin dhe bashkmoshatart, e n shtpi dgjojm personat e familjes, televizorin, fqinjt etj.
Nga statistikat e msiprme shohim se t rinjt dgjojn m tepr se t moshuarit. Po ta analizojm kt, mendoj se t rinjt jan ende n nj periudh t krkimit t prvojs dhe njohurive. Megjithat, un jam e mendimit se dgjimi nuk ka lidhje shum me moshn, por me at q un do ta quaja menaxhimi i vetvetes. Njeriu duhet q t dgjoj m tepr se t flas pr t bashkvepruar me jetn n mnyrn e duhur.
A duhet tu krkojm t falur fmijve?
Shpeshher ne i bjm pyetje vetes se a duhet ti krkojm t falur fmijve?
Mendojm se kjo do t na ul para syve t tyre.
Ka shum raste kur fmijt, duke mos duruar tuteln e prindrve, shprthejn n mnyr arrogante. Po ka dhe raste q prindrit, duke mos duruar sjelljen e fmijve, i ndshkojn shum rnd, madje nuk u ln koh t sqarohen, duke i dhn nj dnim t padrejt.
Para disa kohsh dgjova pr nj djal q ishte larguar nga shtpia dhe prindrit nuk dinin si t vepronin. Po e tregojm shkurt kt histori:
Kam nj djal, - tha i ati-q sht n moshn shtatmbdhjetvjeare dhe e kam przn nga shtpia q para pes vjetsh se nuk m dgjonte. Tani ai sht przier me nj shoqri t keqe, pi cigare, nuk falet, nuk e respekton t mn dhe sillet keq. Un nuk i jap asnj grosh dhe i kam ndrtuar nj dhom mbi tarrac, por ai nuk mbahet dhe nuk di t bj me t. Nj dit pyeta nj shokun tim dhe ai m kshilloi q ti rindrtoja marrdhniet me t q sot e mos prisja t nesrmen.
Veprimet e birit tnd vrtet q jan t gabuara, por edhe ajo q ti ke
pr pes vjet me radh, duke e larguar at, sht gabim i madh. Bja t ditur atij se ke
gabim q e ke larguar dhe se ai e ka pr detyr q ti respektoj prindrit dhe t sillet mir.- m tha shoku.
At ast ia ktheva: Sipas teje, un, babai i tij, duhet ti krkoj t falur atij? Ne nuk jemi edukuar q babai ti krkoj t falur fmijs s tij.
- Dgjo, o vllai im, m tha, - gabimi sht gabim dhe nuk njeh t mdhenj apo t vegjl. Ai q gabon duhet t krkoj t falur dhe kjo sht krejt normale.
Nuk m plqyen fjalt e tij. T nesrmen e takoj me buz n gaz.
-H, -m tha, - far ka
vaki?
- U mendova shum pr ato q m the, -i fola me ngazlli, - dhe mbrm bra si m rekomandove. Ai e di se ndodhi?
- Pa m trego? m tha.
- Mbrm n orn 10 t nats, - tregoi, - trokita n dern e dhoms s djalit, e hapa dhe i krkova t falur q e pata larguar 5 vjet nga shtpia. Kur djali dgjoi fjalt e mia, nuk po i besohej, u hodh e m prqafoi dhe e vuri kokn n gjoksin tim e po m shtrngonte fort. Po qanim t dy; qaj ai, qaj dhe un. Pastaj m tha: O babi! M thuaj far do ti t bj un. T jap fjaln se nuk kam pr ta kthyer kurr fjaln.
sht e vrtet se gabimi sht gabim dhe nuk njeh t mdhenj apo t vegjl.
Nse babai gabon dhe u bie n qaf fmijve t tij, ai duhet tu krkoj t falur, se n kt mnyr i mson ata q, kur t gabojn, ta kuptojn gabimin dhe t krkojn ndjes pr kt. N qoft se ai nuk u krkon atyre t falur, dashur pa dashur u mson t tregohen mendjemdhenj dhe kryene.
M posht po prmendim 12 pika se si ti dgjojm me vmendje fmijt tan:
1- Kujto shpesh se Zoti na ka dhuruar dy vesh dhe nj gjuh t vetme. Kshtu q ne duhet t dgjojm dy her para se t flasim nj her. Kjo sht detyr edhe me fmijt tan.
2- Fol me fmijn dhe ndiq me vmendje diskutimet e tij.
3- Ji i durueshm. Mos ia ndrpre fjaln fmijs tnd.
4 -Dialogo me fmijn tnd dhe ushtrohu ta dgjosh me vmendje at.
5- Kur t flassh me t, shikoje drejt n sy.
6- Prania jote nuk duhet ta vr n pozit t vshtir fmijn, por ajo duhet t jet dika e zakont. Qndro pran tij kur flet me t.
7- Bje fmijn tnd pjes t nj problemi q ke dhe krko mendim prej tij.
8- Pyete fmijn se si i ka punt n shkoll me shokt dhe me msuesin.
9- Bje fmijn ta kuptoj se ti po harxhon nj pjes t kohs pr t folur me t. Nnat q jan n pun duhet q t u telefonojn fmijve t tyre nga qendra e puns q ata ta ndiejn se ka dikush q kujdeset pr ta.
10- Bhu pjes e gzimeve, shqetsimeve dhe ndjenjave t fmijve t tu.
11- Lri t gjitha punt e tjera mnjan kur flet me fmijn tnd.
12- Mos e qorto at gjithmon pr gabimet q bn kur shqipton ndonj fjal a shprehje.
Kjo gj rregullohet me kalimin e kohs dhe me mnyra t tjera.
Kto jan disa ide dhe propozime t vyera, nse i vm n jet.
Pyesim lexuesin: Sa minuta kalon me fmijn tnd duke folur me t, pa u marr me pun t tjera?
Kt pyetje ia bm nj grup prindrish dhe mora prgjigje t ndryshme. Disa burra than se kalonin 5 minuta n dit duke folur me fmijt, ndrkoh q shumica e tyre than se kalonin 20 minuta. Ndrsa kur pyeta grat, u habita kur dgjova prej tyre pothuajse t njjtat prgjigje se ne duhet tu kushtojm m tepr vmendje fmijve tan, q edhe ata t bhen t dgjueshm dhe t mos ankohemi prej tyre.
Dgjimi me vmendje sht argument i respektit dhe i vlersimit pr njeriun. Dialogu t njeh me mentalitetin e bashkbiseduesit. Lexova nj libr q titullohej Mes prindrve dhe fmijve dhe m plqyen disa shembuj q autori kishte marr gjat dialogut prind-fmij. Sipas tij, duhet tu prgjigjemi fjalve t fmijve, duke i kthyer fjalt e tyre nga ngjarje n marrdhnie dhe ndjenja, nga t prgjithshme n t veanta. M posht po japim disa nga kta shembuj:
Nga ngjarje n marrdhnie: Kur fmija tregon ndonj ngjarje, nuk duhet ta pyesim at pr ngjarjen n detaje, por duhet t prmendim marrdhniet e nnkuptuara prmes ngjarjes dhe msimet q nxjerrim nga ajo. N qoft se vajza t ankohet se koht e fundit po merr prej teje m pak dhurata se sa vllai i saj, bja t ditur se ti e do at njlloj si dhe t vllain.
Nga ngjarje n ndjenja: Kur fmija t tregon nj ngjarje t caktuar, ndonjher sht mir q t mos i referohesh ngjarjes n fjal, por emocioneve q ajo mbart. Nse djali vjen n shtpi i mrzitur, fjala vjen pr shkak se msuesja i ka thn gnjeshtar para shokve t klass, duhet ta kuptosh ndjesin e tij n at moment para msueses.
Nga e prgjithshmja n dika t veant: Kur fmija yt t thot dika, nuk sht e dshirueshme q ta miratosh at q thot ai apo ta kundrshtosh at. Pr shembull, nse ai thot se nuk sht i mir n matematik, nuk bn q ti thuash: Ti je i dobt me shifrat! apo duke i mshuar ides q ti thuash t msoj sa m shum. Shpesh ia vlen ti thuash: Matematika nuk sht e leht., ose Ne kemi besim se ti do t bsh aq sa ke mundsi..
Kjo sht nj mnyr e suksesshme pr t dialoguar me fmijn tnd, por kjo nuk arrihet pa e dgjuar mir dhe me vmendje at.
Kush tregohen m t vmendshm gjat biseds, t mdhenjt apo t vegjlit?
Pr kt jan
dy sondazhe; njri me t rinjt dhe studentt e universiteteve dhe tjetri me t moshuarit. T dhnat e ktij sondazhi rezultuan si m posht:
Kategoria e t rinjve:
17 % e t rinjve preferonin t lexonin, 16 % e tyre t flisnin, 14 % t shkruanin dhe 53 % e tyre preferonin m tepr t ishin n rolin e dgjuesit.
Kategoria e t moshuarve:
16 % e t moshuarve preferonin t lexonin, 30 % e tyre t flisnin, 9 % t shkruanin dhe 45 % e tyre t dgjonin.
Ska dyshim se ne, nj pjes t madhe t kohs, e kalojm duke dgjuar. N rrug dgjojm radion n makin, dgjojm zrat e atyre q na rrethojn n do ambient q jemi, dgjojm cicrimat e zogjve, dgjojm zhurmn e makinave etj. N kohn e lir dgjojm shokt, e po ashtu edhe n shkoll dgjojm msuesin dhe bashkmoshatart, e n shtpi dgjojm personat e familjes, televizorin, fqinjt etj.
Nga statistikat e msiprme shohim se t rinjt dgjojn m tepr se t moshuarit. Po ta analizojm kt, mendoj se t rinjt jan ende n nj periudh t krkimit t prvojs dhe njohurive. Megjithat, un jam e mendimit se dgjimi nuk ka lidhje shum me moshn, por me at q un do ta quaja menaxhimi i vetvetes. Njeriu duhet q t dgjoj m tepr se t flas pr t bashkvepruar me jetn n mnyrn e duhur.
A duhet tu krkojm t falur fmijve?
Shpeshher ne i bjm pyetje vetes se a duhet ti krkojm t falur fmijve?
Mendojm se kjo do t na ul para syve t tyre.
Ka shum raste kur fmijt, duke mos duruar tuteln e prindrve, shprthejn n mnyr arrogante. Po ka dhe raste q prindrit, duke mos duruar sjelljen e fmijve, i ndshkojn shum rnd, madje nuk u ln koh t sqarohen, duke i dhn nj dnim t padrejt.
Para disa kohsh dgjova pr nj djal q ishte larguar nga shtpia dhe prindrit nuk dinin si t vepronin. Po e tregojm shkurt kt histori:
Kam nj djal, - tha i ati-q sht n moshn shtatmbdhjetvjeare dhe e kam przn nga shtpia q para pes vjetsh se nuk m dgjonte. Tani ai sht przier me nj shoqri t keqe, pi cigare, nuk falet, nuk e respekton t mn dhe sillet keq. Un nuk i jap asnj grosh dhe i kam ndrtuar nj dhom mbi tarrac, por ai nuk mbahet dhe nuk di t bj me t. Nj dit pyeta nj shokun tim dhe ai m kshilloi q ti rindrtoja marrdhniet me t q sot e mos prisja t nesrmen.
Veprimet e birit tnd vrtet q jan t gabuara, por edhe ajo q ti ke
pr pes vjet me radh, duke e larguar at, sht gabim i madh. Bja t ditur atij se ke
gabim q e ke larguar dhe se ai e ka pr detyr q ti respektoj prindrit dhe t sillet mir.- m tha shoku.
At ast ia ktheva: Sipas teje, un, babai i tij, duhet ti krkoj t falur atij? Ne nuk jemi edukuar q babai ti krkoj t falur fmijs s tij.
- Dgjo, o vllai im, m tha, - gabimi sht gabim dhe nuk njeh t mdhenj apo t vegjl. Ai q gabon duhet t krkoj t falur dhe kjo sht krejt normale.
Nuk m plqyen fjalt e tij. T nesrmen e takoj me buz n gaz.
-H, -m tha, - far ka
vaki?
- U mendova shum pr ato q m the, -i fola me ngazlli, - dhe mbrm bra si m rekomandove. Ai e di se ndodhi?
- Pa m trego? m tha.
- Mbrm n orn 10 t nats, - tregoi, - trokita n dern e dhoms s djalit, e hapa dhe i krkova t falur q e pata larguar 5 vjet nga shtpia. Kur djali dgjoi fjalt e mia, nuk po i besohej, u hodh e m prqafoi dhe e vuri kokn n gjoksin tim e po m shtrngonte fort. Po qanim t dy; qaj ai, qaj dhe un. Pastaj m tha: O babi! M thuaj far do ti t bj un. T jap fjaln se nuk kam pr ta kthyer kurr fjaln.
sht e vrtet se gabimi sht gabim dhe nuk njeh t mdhenj apo t vegjl.
Nse babai gabon dhe u bie n qaf fmijve t tij, ai duhet tu krkoj t falur, se n kt mnyr i mson ata q, kur t gabojn, ta kuptojn gabimin dhe t krkojn ndjes pr kt. N qoft se ai nuk u krkon atyre t falur, dashur pa dashur u mson t tregohen mendjemdhenj dhe kryene.