Reshat Gega Genjeshtratrreth projektit te Kalase se Lezhes

Kam qene perhere i parimit qe mos te futesha ne vorbullat mediatike sa kohe ne te shihej qarte se qellimet e promovuesve qe inicionin dhe shtynin fenomenin perpara binin ere jo e mire per shkak se dukshem mbartnin ne thelbin e tyre interesa jo te sinqerta te prirura per te deformuar te vertetat. Mirepo ja qe nuk qenka e thene te qendrosh pa u lagur sa kohe qe ne te tilla situata debatesh publike dhe mediatike behen pjese edhe ata qe i takojne kallepit te UNEuml DI CDO GJEuml-se.
Ka kohe qe ne rubriken lsquoKulture e Trashegimi e shpalosur ne media eshte bere teme e nxehte debati ne lidhje me projektin e rijetezimit te Kalase Mesjetare te Lezhes. Me i habitshmi eshte fakti se ata qe kane qene dhe jane me te zellshmit kundershtare ose nuk jane njohur me projektin dhe flasin brockulla ose djallezisht edhe pse e kane ne dije e servirin ne opinion te deformuar duke e pershkruar si nje monster me objektiv shkaterrimin e vlerave te Kalase. Me keqardhje me duhet te them se grupi i dyte i debatuesve dhe komentuesve perben nje lloj shumice te atyre qe jane marre e vazhdojne te merren me kete teme. Ne menyren si keta zoterinj e pershkruajne ate se si do te katandiset ky monument pas realizimit te projektit me sakte fantazmes qe ata kane ne koken e tyre natyrshem per cdo njeri normal dhe me sa do pak kulture do te ngjallej nje perceptim negativ dhe kundershtues. Reagim ky qe eshte fare logjik dhe i drejte po te ishte e vertete fantazia diabolike e korit te lsquoune di cdo gje-ve.

Projekti per rijetezimin e Kalase mesjetare te Lezhes eshte ideuar dhe perpiluar nga une. Kete e dine shumica e anetareve te korit kunder ashtu sikunder dine mire edhe permbajtjen dhe programin qe ky projekt ka. Ne te gjitha pikat ku ky grupim sulmon ka falsitet dhe sajesa me te vetmin qellim qe te sugjestionojne e thithin sa me shume vemendjen e opinionit publik duke e coroditur gjithkend me termat lsquotym qoftesh lsquoere e berxollave te derrit e perzier me ofshama te atyre qe ciftosen aty prane e te tjera artikulime banale folklorike te kesaj natyre. Kjo menyre demonstrimi e te ashtuquajtures dhimbje per vlerat e Kalase se Lezhes sinqerisht me ngjall trishtim dhe neveri. Trishtim sepse ky kor zerash me kaq pathos e ngulcima me menyren djallezore te te treguarit apo komentuarit te projektit per rijetezimin e Kalase se Lezhes i japin njerezve te thjeshte nje panorame ireale dhe te shemtuar pa me te voglen brejtje ndergjegjeje vetem e vetem se ju intereson te kapardisen si shpetimtaret e trashegimise kulturore shqiptare te demonstrojne sa me shume profesionalizem dhe erudicion dhe nderkohe te realizojne edhe ndonje oreks politik.

Deri tani nuk kisha marre persiper te angazhohesha ne sqarime dhe kundershtime te gjithe kesaj tam-tameje pasi mendoja se ishte shume e drejte qe kete detyre ta merrte persiper zinxhiri i instancave shteterore qe jane pergjegjese dhe kompetente ne shqyrtimin dhe aprovimin e ketij projekti per rijetezimin e Kalase se Lezhes. Sqarimet zyrtare jane dhene duke u fokusuar ne shpjegimin e asaj qe realisht projekti parashikon per rijetezimin e ketij monumenti. Eumlshte sjelle ne vemendjen e publikut fakti se hapat e parashikuara ne projekt nuk kane asgje te perbashket me ato qe thuhen nga kori i kundershtareve.

Nderhyrjet do te jene mjaft te ekuilibruara dhe respekti ndaj vlerave te monumentit do te jete konstante e pandryshuar ne te gjithe procesin e realizimit.
Projekti i Rijetezimit te Kalase se Lezhes ka si vecanti ne radhe te pare konservimin restaurimin dhe riaftesimin e te gjitha pjeseve perberese te saj dhe si komponente tjeter ne sherbimin e turizmit kulturor do te jene nje ambjent bari nje muze qender informimi turistik dhe antikuariat. Te gjitha do te realizohen ne volumet ekzistuese me pak plotesime te mbulesave dhe mureve. Pra per te gjitha keto funksione nuk do te kete asnje shtese apo ndertim te ri. Nuk do kete ne menyre absolute deformime e prishje te volumeve origjinale perkundrazi keto do te afrohen tek origjina e tyre. Gjithashtu si pasoje e realizimit te restaurimit te mureve perimetral te Kalase do te perfitohen e do te dalin ne dukje shume elemente te situates ndertimore dhe struktura urbane e hapesires se brendshme te saj. Ky proces do realizohet me parametrat profesional me cilesore te shtrire ne te gjitha disiplinat si konservim dhe riaftesimi konstruktiv sondazhe dhe germimet arkeologjike perpunimet konservuese dhe ai estetik i rrenojave si edhe percaktimi i nje shteg kalimi sa me optimal ne sherbim te perceptimit gjithnje e me te lehte nga ana e publikut vizitor duke e pasuruar procesin shpjegues me tabela dhe panele. E gjithe hapesira e Kalase do te flase si nje muze ne vetvete ku do behet e mundur te lexohet historia etapat e zhvillimeve arkitekturore dhe cdo element qe tregon jeten e saj.

Ne raport me gjendjen aktuale situata pas nderhyrjeve do te jete me ndryshime te ndjeshme natyrisht ne drejtimin pozitiv. Aktualisht e tere kalaja eshte nen meshiren e forcave degraduese natyrore e vandale aq sa jo me shume se para nje dekade u rrezua nje trakt afersisht 20ml i gjate nga ana veriore e murit rrethues dhe per habi askush nga grupi i te ndjeshmeve per bjerrje vlerash kulturore nuk e ka hapur gojen. Pothuajse e gjithe pjesa jugore dhe perendimore i ka dhene shenjat se do ndjeke te njejtin fat pasi ka carje te theksuara dhe perseri asnje merak per te kerkuar llogari nga kori i kesaj tam-tameje.
Nga erdhi gjithe kjo zhurme per te ashtuquajturen katastrofe dhe percudnim qe paska per te ndodhur me zbatimin e projektit te cilin une kam pergatitur per Rijetezimin dhe Rivleresimin ne Kalane e Lezhes Eumlshte e veshtire te pergjigjesh shkurt sa kohe qe duke pare disa nga personazhet kryesor te kesaj zhurmenaje pataksesh kur di mire historite dhe bemat e tyre ne kurriz te vlerave kulturore per kohet kur ata kane patur mundesi protagonizmi zyrtar dhe qeverises. Nuk ke cte thuash pervecse te ngelesh goje hapur kur sheh zoterinje qe nuk ju dridh syri kur ne Lekurs u rrafshuan rrenoja banesash e kishat e periudhes se mesjetes. Si duhet te mendosh per ata qe i vune kazmen tere nentokes se nje prej pasurive me te medha arkeologjike ne rang mesdheu Durresit. Pa mend te lene ata qe nuk paten me te voglin turp kur moren vendime per te ngritur shumekatesha mbi muret e Anastasit dhe ndertim vilash mbi mozaik po ne Durres e te tjere qe sot po na shiten per burra te mire e te ndershem. Eumlshte me te vertet nje situate tragjikomike e mbushur plot episode ku personazhet e perlyer deri ne gryke me mekate ndaj Trashegimise Kulturore shiten si shenjtore filozofe dhe mjeshtra qe japin direktiva per menyren se si na duhet te veprojme me Trashegimine Kulturore. Mjere Trashegimia Kulturore

Ne gjithe kete histori une vleresoj ate pjese te zerave te cilet nuk kane lidhje me mekatet ndaj Trashegimise Kulturore dhe sinqerisht shqetesohen per problemet duke e drejtuar vemendjen ne permiresimin e sistemit te politkeberjes perkujdesit per ruajtjen e vlerave dhe kontrollit ndaj cdo veprimtarie qe destinohet ne sherbim te turizmit kulturor e realizuar kjo ne hapesirat brenda ose prane monumenteve.
Po e perseris mjere Trashegimia Kulturore kur sheh se bene protagonizem ne dhenie mendsh e keshillash duke u kapardisur si studiues per kete teme nje personazh me te cilin kap kulmin nuanca tragjkomike e ketij spektakli. Edhe pse me qejfmbetje per shkak se nuk i kane marre doren e nuk e kane pyetur fare per ate se si duhet te punohet me Trashegimine me Kalate e qendrat arkeologjike me objektet e kultit si manastiret bizantin dhe kishat paleokristiane mbi dhe nen toke Ai studiuesi dhe mendimtari me kenaqesi dhuron keshillat dhe idete e vyera. Pasi jep e jep kontribut falas nuk harron inatin e fshehur ne sirtar dhe shigjeton paaftesine profesionale dhe mashtrimet e mia. Pyes veten se ku e ka tere kete inteligjence dhe mprehtesi sa te kuptoje dhe arsyetoje kaq mire per restaurimin dhe cdo gje qe ka te beje me monumentet hapesirat urbane me vlera historike site me pasuri arkeologjike mbi e nen toke nen uje e mbi re Sa interesante

Me jane dhene sugjerime nga shoke e miq qe mos te reagoj ndaj llomotitjeve te tij duke lene te kuptohet se nuk ia vlen.
Ky kallep nuk ka ndonje ndryshim te madh nga rasti kur ne nje lagje apo qytet ekziston nje sharlatan e llafazan te cilit i shmangen te gjithe te maturit e te kujdesshmit per te mos u futur ne gojen e tij pasi ne radhe te pare do rrahesh kot uje ne hava se dyti do detyrohesh te humbasesh kohe pa bereqet. Mire po cti besh Ne kete rast mua me ndodhi si historia e atij qe donte te largohej nga hajduti por ky i fundit nuk e leshonte.
Mire se e hodhi nje tullumbace ne Gazeten Shqiptare dates 24/01/012 faqe 21 ku me nje gjuhe provokuese plot genjeshtra pa logjike e nderkohe kjo eshte e vecanta e tij pa turp por nuk i mjaftoj me kaq pasi kembengul dhe vazhdon te rideklaroje po te njejtat genjeshtra ne faqen e Shqiptarja.com ne intervisten me titull Auron Tare kunder Berishes Po fal 99 monumente paragrafi i trete.

Kjo kembengulje tashme nuk eshte lajthitje por nje qellim ne vetvete. Se ku e ka hallin ky studioz i hallakatur me profil ushtarak te nivelit te Kaporales nuk me intereson por di qe ne kete bicim llogoreje nga te njejtat pozita absurde me ka dale edhe here te tjera sikunder ne kohen kur realizoja muzeun arkeologjik te Butrintit ne punimet per restaurim e konservim te kishes se Shen Kollit Mesopotam Sarande etj dhe asnjehere nuk e kam marre mundimin ta sajdis me reagime. Kjo rendje e tij ne gjueti te gabimeve apo skandaleve te puneve te mia me sjell ndermend nje fabul tjeter ate te dhelpres qe I shkonte pas dashit me shpresen se dicka do te binte ne toke. Kesaj here mesymja e ketij ushtaraku plot zell u be me e vendosur duke vene ne perdorim strategjine e genjeshtres deri ne ate pike sa e beri te pashmangshme dhenien e nje pergjigjeje. Mjere Trashegia Kulturore dhe e ruajt perendia nga ky lloj Adhamudhi.
Se pari meqe ti zoti Tare ngul kembe se nuk qenkam autor i projektit te Rijetezimit te Kalase se Lezhes per kete do beje mire te shpreheshe se nga e ke marre informacionin une po te them se sa kohe kerkon sqarim nga Ministri i MTKRS mund te presesh pergjigjen e tij. Ben vaki e te kenaqet oreksi nga pergjigja qe mund te te vije Ti ndofta ke ndonje mik qe te ysht dhe ta corienton inteligjencen per kete teme dhe une do e hamendesoja si nje mik me tipare te peraferta me te tuat te kallepit te kaporalit ose i nje grade pak me lart i cili ndofta ja ka vene syrin per ta eklipsuar e per te dale me vone si autor i ketij projekti. Cdo gje bene vaki ne boten tende te cudirave.

Se dytiduke shprehur simpati te vecante per dashurine e madhe qe ke ti per monumentet me duhet te te them se ne lidhje me ceshtjen Mesopotam informacionet per sa dhe ca ka ndodhur me kooperimin jeteshkurter te sapo nisur ne vitin 2006 me palen italiane i eshte dorezuar institucioneve kompetente te linjes se trashegimise. U be e qarte se drejtuesi i pales italiane kerkonte te aplikonte nje kateder prodhimi masterash e te sterzgjatej e sorollatej ne kete proces me vite ne nje kohe kur interesi i monumentit qe aplikimi sa me shpejt te ishte e mundur per nderhyrje konservimi dhe restaurimi te kishes se Shen Kollit te ketij Manastiri. Ky monument nuk mund te priste gjate pa nderhyrje te pakten ato qe kishin te benin me stabilizimin dhe sigurimin qofte edhe me teknika e mjete te perkoheshme. Rendesi per mua ka patur ne radhe te pare ta siguroja kete objekt per te mos pesuar asnje demtim si edhe per te dhene mundesine e ecurise se konservimit riaftesimit te strukturave origjinale dhe rivleresimit ne te gjithe aspektet ashtu sikurse programohej ne projektin perkates. Kur Qeveria Shqiptare filloj financimin e punimeve konservuese pala italiane personi ne fjale reagoi ashper per shkak se ju prish inkubatori I prodhimit te masterave e po te njejtin fat pesoi edhe shansi I perfitimeve nepermjet botimeve pa fund hap ky ku perseri kane bere nje shkelje te rende e cila do te jete pjese e nje procesi juridik.Replikat dhe debatet nga ana e tij moren zjarr vecanerisht kur puna filloi dhe suksesi per masat konservuese ishte teper i dukshem. Ne keto momente zoteria perfaqesues i CaFoscari University Venice te cilin ti e bere goxha mik me pas humbi jashte mase qetesine aq sa u fut edhe ne mallkime per klasen politike e cila nuk qenkesh e afte te plotesonte orekset e tij duke u lutur per nje nderrim sa me te shpejt te saj. Te gjitha cfare jam duke te te thene ne lidhje me sa me siper jane te dokumentuara dhe paraqitur aty ku i takon.

Me ben pershtypje se me sa kenaqesi permend ne shkrimin tend pragshembjen e Kishes se Manastirit te Mesopotamit duke cituar theniet e perfaqesuesit te pales italiane me shume te ngjare eshte ideja jote e thene fjale per fjale ...shume shpejt kupola e Kishes se Mesopotamit do te bjere.. Menyra se si e artikulon ti kete gjoja problem sinqerisht me tremb. Nuk e them kete pse kam pasiguri per nderhyrjet e bera dhe per pasoje kupola do te bikerka Pasi me masat qe jane marre per sigurimin e objektit nuk ka asnje shans te ndodhi nje gje e tille. Skema dhe teknika e nderhyrjes per te garantuar qendrueshmerine e ketij monumenti i dha provat jo me shume se nje muaj nga realizimi i tyre. Ne zonen e Nivices shume prane Mesopotamit ra termeti prej 4.6 ball dhe trupi i kishes reagoi mjaft mire pa me te voglen shenje problematike. Per mua dhe ekipin e specialisteve ka qene nje dite e rendesishme pasi qendrueshmeria qe demonstroi e gjithe struktura e kishes ishte tregues edhe i saktesise dhe cilesise mjaft te mire te punimeve qe ishin realizuar deri ne ate moment nga te gjithe ne.
Por cfare me tremb nga thenia e mesiperme Pse me shqeteson ai nenteksi apo nuanca ogurzeze e kesaj thenie Shumekush qe njeh mire se deri ku shtyn xhelozia mllefi i erret shoqeruar nga injoranca dhe aventurizmi menjehere dhe natyrshem vihet ne alarm kur degjon te tilla komente e thenie djallezore. Kete parandjenje te keqe per fatin e Kishes se Shen Kollit ne Manastirin e Mesopotamit e provokuar nga menyra se si ti e shpreh po e konsideroj si nje njoftim edhe ne organet kompetente te cilat kane ne vemendje ruajtjen e vlerave dhe pasurive kombetare. Uroj qe mos te kete iniciativa qofte edhe si ide per te bere te vertete thenien ogurzeze te sipercituar.

I nderuari studiuesi Tare ne shume raste prononcimesh dhe reagimesh te tuat ke demonstruar patriotizem plot pathos. Ka patur momente qe me eshte bere qejfi dhe te kam pare si te vertet per pak ma ke prishur mendjen. Por kur shoh se kompleksi i asaj dhelpres qe permenda me siper te erreson e prish orientimin duke te cuar edhe ne pozicione per te cilat shume etiketime mund ti perdoresh por vetem patriotizem jo me vjen sinqerisht keq dhe qenien tende patriot e ve ne dyshim.

Nuk e di pse por me ke hapur oreksin qe te kujtoj shume episode ku ti ke qene personazhi kryesor dhe me pamje tejet larg asaj me te cilen ti reklamon veten.
Ti flet per respektime te ligjeve dhe per cudi ka raste kur jane formuar dosje me bemat anti-ligjore e abuzime gjate kohes kur te varen ne qafe drejtimin e Parkut te Butrintit. Kam uruar dikur te mos jene te verteta por disa nga faktet ishin shume kokeforta.
Ti flet per respektim te vlerave kulturore per ruajtjen e tyre nga vandalet dhe profanet per studime shkencore dhe respektim te procedurave institucionale e profesionale. Ke mjaft ide ne te ashtuquajturin promovim te Trashegimise Kulturore e magjithate edhe ne kete plan ka episode apo veprime te tuat te cilat i bejne zero te gjitha fjalet e bukura.

Po te sjell vetem nje shembull i cili flet ne menyre te perkryer per te gjithe formatin tend si studiues respektues i ligjit dhe rregullave per trashegimine kulturore shqiptar i mire njohes i perkryer i arkeologjise dhe historise etj etj si keto epitete qe ja ke dhuruar vetes natyrisht me pune studimore te palodhur. Per episodin e meposhtem jam vene ne dijeni ne menyre indirekte dhe rastesore.
Mora vesh per nje ekspedite arkeologjike plot sukses qe ke iniciuar dhe drejtuar ne territorin e Teqes se Melanit ne vitin 2008. Me kane thene se kjo ekspedite ishte instaluar ne ambientet e kesaj Teqeje dhe kishte punuar disa dite me radhe duke germuar pikerisht ne parcelen ku ndodhet nje bazilike paleokristiane. Sic dihej ne territorin ne fjale ka patur prej kohesh te dhena dhe objekte qe flasin per nje faze jete te periudhes se hershme kristiane.
Natyrisht qe per hulumtime arkeologjike dhe studime te te dhenave dhe territorit ketu institucionet kompetente shqiptare kane patur dhe kane pikesynime dhe programe te cilave per arsye objektive nuk ju kishte ardhur radha te fillonin ne shkalle te gjere.
Mirepo ceshtja eshte se ti z.Tare si studiues pakez i nxituar duke dale edhe nga kultura shkollore ushtarake spyete per ligjin rregullat e lejeve ne raste te tilla e te tjere hapa qe jane detyrime per kedo perfshire edhe vete arkeologet e instituteve shqiptare. Je per tu admiruar ne kurajon qe ke dhe me sa duket e dije mire qe nuk do te ndodhte asgje.

Ne baze te ligjeve aktual kush germon ne menyre klandestine pa marre leje pa patur te drejten profesionale pa projekte te aprovuara e te tjera si keto me te drejte perfundon ne ndjekje penale si shkaterrues i vlerave kulturore kombetare si hajdut i thesareve qe ka nentoka etj etj.

Nga germimi qe kishte realizuar ekspedita jote z.Tare tani nuk ka ngelur asnje grimce prej mozaikut i cili per nga cilesia ishte i mrekullueshem i denje per tu radhitur tek me te miret ne rang rajonal e me gjere. Me sa kam degjuar edhe inventari arkeologjik ku ka patur objekte te dala nga varret mesjetare materiali skeletor e kushedi cfare tjeter nuk jane dorezuar pasi nuk ka patur asnje procesverbal. Nje procedure zyrtare per dorezime dhe klasifikim te cdo objekti e sendi te dale nga ky germim klandestin nuk ka pasi ekspedita ashtu sic u ngul ne ate territor ne fshehtesi dhe parregullsi me po te njejtin stil u largua me vrap duke marre cdo gje me vete dhe duke e lene pjesen e germuar ne meshire te fatit. Aktualisht aty ku u realizua germimi i ekspedites tende z. Tare nuk ka ngelur me asgje. Kjo lloj ekspedite meriton te quhet jo arkeologjike por ndeshkimore pasi me nje efektshmeri admiruese ka asgjesuar nje vlere te pallogaritshme kulturore.
Ndeshkimi perkundrejt mozaikut dhe vlerave monumentale te bazilikes paleokristiane ne Melan ka lene nje hije te frikshme dhe te con ne idene se sa pa mbrojtje qenkan vlerat tona perballe nje sharlatanizmi specialistesh te kallepit Tare. Se si eshte gjendja e mozaikut ne fjale kushdo mundet te veje e ta shohe ne vend katastrofe dhe denim kapital i kesaj vlere. Kapitullim pa kushte i strukturave qe jane te detyruara me ligj te marrin masa parandaluese dhe ndeshkimore ndaj pergjegjesve aventuriere qofshin keta edhe me titullin STUDIUES.
Shkrimi eshte botuar ne gazeten Shqiptarja.com