Sa me te larta interesat aq me i madh rreziku
Historia e huave shteterore nisi ne shekullin e 14-te dhe pikerisht ne veri te Italise. Qytetet e medha tregtarte jane qendrat e atehershme te pushtetit. Keto qytete-shtete luftojne njera-tjetren zhvillojne luftera. Por nuk jane qytetaret e pasur - kryesisht tregtare - ata qe kapin shpaten. Per ta luftojne te tjeret. Per kete ata paguajne trupa mercenare. Dhe keta duhen paguar.
Ne Firence shpiken ne kete kohe paraardhesit e huave te sotme shteterore. Prestiti ose prestanze quhen keto letra. Meqenese per shkaqe te politikes se brendshme taksat nuk mund te rriten pa nje pa dy shteti merr hua me ndihmen e ketyre letrave nga shtetasit e tij para per trupat. Si demshperblim per kredite paguhet nje i ashtuquajtur provizion- qe te arketonin interesa per parate te krishteret e atehershem e kishin rreptesisht te ndaluar.
Bildunterschrift Agjencia e vleresimit Ratingagentur Moodys ul vleresimin per Spanjen
Shpejt kjo forme financimi e shteteve perhapet ne te gjithe Evropen. Huate shteterore luajne qe atehere nje rol qendror ne shume ngjarje historike.
Keshtu borxhi shteteror qe kish kaluar kufijte per shkak te huave ne Francen e vitit 1789 shihet si nje nga shkaqet per shperthimin e revolucionit- fillimin e fundit te sundimit feudal.
Luften e Pare Boterore Gjermania Austro-Hungaria dhe Rusia e financojne me kredi. Ne Gjermani keto letra hyjne ne histori si te ashtuquajtura hua te luftes.
Ne te kaluaren me te afert nje emer vecanerisht te mire kane pasur huate shteterore me interesa te fiksuara te shteteve perendimore te industrializuara. Para se gjithash kur bursat marrin tatepjeten investuesit i shesin aksionet e tyre spekulative dhe blejne hua shteterore. Ato te terheqin me fitime te sigurta megjithese fitimet jane me te vogla.
Pikerisht titujt financiare te qeverive te vendeve te euros konsideroheshin deri para pak vitesh si porte te sigurta per investime parash.
Kjo tani rezultoi e gabuar. Pra une mendoj se atehere kete nuk mund ta dinte askush se pak vite me vone do te vinte nje krize financiare e cila do ti detyronte disa shtete te marrin persiper garanci dhe qe te shpetojne bankat per te ndaluar situatat me te keqia. Por me kete rreziqet kaluan nga bankat te buxhetet shteterore...
...thote eksperti i financave Michael Neugart i Universitetit Teknik te Darmstadt-it.
Bildunterschrift Agjencia e vleresimit Ratingagentur Moodys ul vleresimin per Greqine
Analisti Ulf Krauss i Bankes se Landit Hessen dhe Tyringen e sheh humbjen e besimit ne huate shteterore te vendeve te euros si proces i cili nisi me falimentimin e Bankes Lehman ne vitin 2008. Qe atehere investuesit jane bere me skeptike. eshtja nese fitimet qe premtojne huate jane ne proporcion me rreziqet luan nje rol shume me te madh se me pare.
Krahas borxhit te larte shteteror eksperti i huave Krauss sheh nje problem shume me te madh te shteteve perendimore te industrializuara plakjen e shoqerise. Zhvillimi demografik evidenton boshlleqe te tjera financiare per gjithnje e me shume njerez duhen paguar pensione dhe sigurime nga gjithnje e me pak pagues. Si mund te perballohen ne te ardhmen keto pagesa
Kjo per momentin eshte nje pyetje se ciles natyrisht duhet ti jape pergjigje politika per ta rivendosur dalengadale besimin.
Huate shteterore nuk jane ne parim investime te sigurta. Edhe nese per to garanton nje shtet i tere eshte e mundur qe te kete humbje te pjesshme madje edhe totale.
Autor Klaus Ulrich/ Auron Dodi
Redaktoi Aida Cama