Samiti i BE dhe sfidat e krizes se borxheve
Nga Anastas Angjeli
Fundjava qe lame pas dhe kjo jave ne vazhdim konsiderohen si me intensivet per vendet e BE-se te cilat u mblodhen ne Bruksel ne Samitin e tyre ndoshta nga me te rendesishmit per nga rendesia e problemeve qe shqyrtoi vendimmarrjen e saj dhe domosdoshmerine e perballjen me sfidat dhe zhvillimet e ardhshme ne eurozone etj. qekur kriza ekonomike e financiare globale mbertheu ne mengen e saj dhe tronditi thelle permes krizes se borxheve vendet e eurozones.
Kjo spikati qe ne fjalen e hapjes te ketij samiti ku presidenti BE-se Herman Van Rompuy theksoi jo vetem rendesine e momentit por la te kuptohet se do te ishin te deshirueshme vendime efikase dhe perfundimtare per zgjidhjen e problemeve te shumta dhe te renda qe ka krijuar kjo krize
Sfidat aktuale ekonomike jane thellesisht serioze norma te uleta te rritjes ekonomike papunesia ne rritje presionet mbi bankat dhe rreziqet ne bonot qeveritare te shteteve. Takimet tona ne kete samit jane ndoshta hapat me te rendesishem per perballimin e krizes tha Herman van Rompuy.
Ndersa presidenti i Komisionit Europian Jose Manuel Barroso ne prag te ketij samiti deklaroi se shte nje moment jetik qe mund te jete vendimtar per euron dhe te ardhmen europiane dhe qe kerkon pergjigje globale te menjehershme.
Kriza dhe ngerci i euros po shkakton tensione ne rrafshe shumeplaneshe. Samiti ndonese pa nje rezultat te deritanishem vendimet qe priteshin te merreshin te merkuren duket se jane shtyre eshte shoqeruar me bisedime te dendura replika dhe perplasje konceptesh mes lidereve kryesore te BE-se perplasja ne koncept midis presidentit francez Nicolas Sarkozy dhe kancelares gjermane Angela Merkel midis kryeministrit britanik David Cameron me presidentin francez Nikolas Sarkozy ndersa kryeministri italian Berluskoni nuk mund te rinte pa replikuar me kancelaren gjermane Angela Merkel dhe presidentit francez Nicolas Sarkozy. Megjithate hapja te premten e kaluar e ketij samiti nuk mund te behej pa bekimin e presidentit amerikan Obama. Ketij qellimi besohet se i sherbeu fakti qe kancelarja gjermane Angela Merkel telefonoi pasditen e se premtes Presidentin e SHBA-ve Barack Obama per te diskutuar rreth krizes se borxheve ne eurozone.
FARE U DISKUTUA DHE NUK U VENDOS NE KETE SAMIT
Megjithese Samiti i BE-se i nisi punimet e veta ne Bruksel me te gjitha ceshtjet kyce te hapura dhe ende te pambyllura vendimmarrja e dites se merkure eshte shtyre ai konsiderohet si nje perpjekje nga me te medhate me seriozet dhe me te veshtirat e 27 lidereve europiane per te dhene pergjigje te plote per krizen aktuale te borxheve. Lideret europiane kane nisur dhe ende po vazhdojne nje jave bisedimesh qe synojne zgjidhjen e krizes se borxhit dhe mbajtjen e nje recesioni tjeter sa me larg eurozones qe te jete e mundur.
Natyrisht nje plan program veprimesh dhe nje axhende eshte miratuar e cila ka ne themel nje pakete qe permbante ceshtje dhe objektiva te rendesishme dhe te nderlidhura mes tyre si
- Rikapitalizim i bankave. Megjithate zhvillim pozitiv eshte marreveshja kornize per rikapitalizimin e bankave europiane e cila perfundoi ndermjet 27 ministrave te Financave pas dhjete oresh bisedime ndersa udheheqesit e Gjermanise dhe Frances kane shprehur optimizem per arritjen e nje marreveshjeje ambicioze globale ne Samitin e eurozones gjate diteve ne vazhdim. Ministrat e Financave thuhet se kane rene dakord mbi nevojen per ndihmen e 108 miliarde eurove per bankat europiane per te forcuar ne rastin e ristrukturimit te borxhit grek si dhe kunder rreziqeve te krizes.
Udheheqesit e shteteve te eurozones rane dakord qe te forcojne ligjet qe do ti detyrojne bankat te mbrohen me mire nga humbjet e mundshme te se ardhmes ndersa eshte aprovuar ne parim edhe grumbullimi i nje fondi emergjence qe do te perdoret ne rastin e ndonje kolapsi te mundshem financiar.
- Forcimi i Fondit Europian te Stabilitetit Financiar EFSF. Franca deshiron qe fondi i shpetimit te behet praktikisht nje banke. Ajo pastaj do te mund te huazonte para nga Banka Qendrore Europiane. Por sipas pikepamjes gjermane kjo do te rriste rrezikun per taksapaguesit. Pervec kesaj Berlini i druhet nje inflacioni te mundshem. Mosmarreveshjet me Francen sa u perket te ashtuquajturave leva te ombrelles se shpetimit EFSF jane edhe arsyeja perse Parlamenti gjerman arriti vetem dje ta miratoje projektin e shpetimit te euros EFSF.
- Kontribut me te madh te sektorit privat. Sfida ne kete pikepamje ka te beje me bindjen e kreditoreve te sektorit privat per te pranuar humbjet nga nje ristrukturimi i borxhit grek rreth 100 miliarde euro dhe si kembim rikapitalizimin e institucioneve financiare te cilat do te jene ne nevoje. Informacionet bejne fjale per nje qethje te nivelit 50-60 te borxhit grek borxh i cili i takon sektorit privat.
- Program i ri i ndihmes per Greqine. Ristrukturimi i borxhit grek duket se eshte i pashmangshem dhe sipas te gjitha gjasave mund te jete i nivelit 50-60. Por masat qe duhet te ndermerren per te rivitalizuar ekonomine greke dhe per ta sjelle ate ne nje periudhe rritjeje duhet te jene me vendimtare. Sic u theksua edhe ne muajin gusht ne planin europian per te ndihmuar Greqine perfshiheshin edhe masa te rendesishme si fluks investimesh te shteteve europiane Gjermani France me qellim uljen e papunesise. Mbetet per te pare se sa do te realizohen keto masa. Persa i perket qeverise greke ajo eshte treguar e vendosur per te ndermarre reformat e nevojshme. Dhe keto reforma ndermerren ne nje kohe kur grevat ne vend nuk pushojne dhe indinjata shoqerore sa vjen e shtohet. Javen e kaluar Parlamenti grek votoi nje pakete te re masash shtrenguese te cilat perfshinin edhe vendosjen ne rezerve te rreth 30 000 nepunesish civile. Keto masa sic pritej u shoqeruan me protesta te medha ne te gjithe vendin.
MATERIALI SEKRET I FMN-se PER QETHJEN E BORXHIT GREK.
Ndersa ne Bruksel Samiti vazhdon dhe perpjekjet qe Greqia te perfitoje tranzhin e radhes se ndihmes per tu perballur me kaosin e krizes se borxhit dhe recesionin ku eshte zhytur nje material i klasifikuar si konfidencial nga Fondi Monetar Nderkombetar i jep nje goditje tjeter te paparashikuar perpjekjeve te Greqise per te shmangur qethjen haircut e madhe te nivelit prej 60 te borxhit. Ky material Greece Debt sustainability analysis i dates 21 tetor ka te beje me qendrueshmerine e borxhit grek. Sipas ketij dokumenti qe nga rishikimi i programit te stabilizimit ne muajin qershor gjendja ne Greqi eshte perkeqesuar dhe ekonomia e saj eshte ndikuar me shume nga recesioni sesa nga reformat e ndermarra per rritjen e prodhimtarise.
Sipas raportit qeveria greke me gjithe veshtiresite eshte perpjekur te mbaje premtimet e saj por theksohet se ka nevoje per rishikim te politikave. Ky raport e vendos problemin grek ne nje afat kohor deri ne vitin 2030 dhe sipas studimit parashikohet rifutja e Greqise ne tregjet nderkombetare vetem ne vitin 2021.
Ne menyre qe borxhi grek te shnderrohet ne i qendrueshem duhet te ekzistoje nje mbeshtetje shume optimiste si nga sektori shteteror edhe nga ai privat. Theksohet se pjesemarrja qofte edhe e madhe e sektorit privat nuk mjafton dhe nevojitet nje mbeshtetje e madhe nga shteti. Dhe ne kete kendveshtrim qendrueshmeria e borxhit grek varet nga vendosmeria e sektorit shteteror per tiu permbajtur reformave. Sipas raportit ka kater arsye se pse duhet te rishikohet strategjia e deritanishme e perballimit te krizes greke
1 Rimekembja e ekonomise e cila eshte me e ngadalte sesa parashikohej. Recesioni parashikohet te vazhdoje edhe kete vit parashikohet tkurrje prej 5.59 e GDP por edhe vitin e ardhshem parashikohet tkurrje prej 3. FMN parashikon rritje prej 1.25 per periudhen 2013-2014 rritje mesatare prej 2.66 per periudhen 2015-2020 dhe rritje mesatare prej 1.66 per periudhen 2021-2030.
2 Ritmi i ngadalte i privatizimeve.
3 Vonesa ne shfaqjen e suficitit fillestar.
4 Kthimi i vonuar sipas parashikimeve i vendit ne tregjet nderkombetare parashikohet ne vitin 2021.
Per keto arsye borxhi grek do te vazhdoje te grumbullohet si perqindje e GDP per te arritur ne nivelin 186 ne vitin 2013 dhe te zvogelohet vetem ne nivelin 152 ne fund te vitit 2020 dhe ne nivelin 130 ne fund te vitit 2030. Por nuk perjashtohet mundesia qe per shkak te recensionit qe mund te sjelle nenvleftesimi i brendshem i Greqise si dhe kushtet jo te favorshme nderkombetare persa i perket interesit megjithese Greqia gjendet jashte tregjeve borxhi grek te katapultohet ne nivelin 208 ne vitet e ardhshme.
Ne menyre qe borxhi grek te jete i qendrueshem duhet nje mbeshtetje e fuqishme si e sektorit shteteror edhe e atij privat pra e te gjithe kreditoreve te vendit. Raporti keshillon mbeshtetje te gjere afatgjate dhe bujare nga ana e sektorit shteteror dhe pjesemarrje te thelle nga ana e sektorit privat. Vlereson se me qethjen prej 50 te borxhit grek perqindja e tij do te arrije vetem nivelin 120 ne vitin 2020. Per zvogelim me te madh te borxhit do te jete e nevojshme pjesemarrja me e madhe e sektorit privat. Me nje qethje te borxhit te nivelit prej 60 borxhi do te zvogelohej ne nivelin 110.5 te GDP ne vitin 2020.
Por tashme eshte e qarte se kriza greke nuk eshte vetem dhe thjesht greke. Ajo eshte krize e eurozones. Rreziqet e saj po shtrihen me gjere
RAPORTI TRANSPARENT
I FMN PER EKONOMINE DHE FINANCAT SHQIPTARE
Efekti domino i krizes greke te borxheve u be fakt i kryer. Irlanda Portugalia Spanja pse jo dhe Italia po perjetojne te njejtat ethe te kesaj krize. Institucionet nderkombetare me ne ze te vleresimit te aftesive te mundesive te marrjes dhe shlyerjes se borxheve jane shprehur dhe shprehen negativisht zbritje ne klasifikim per keto shtete. Vetem dje agjencia Fitch rating paralajmeroi Italine duke e perfshire ate institucionalisht ne vorbullen e krizes se eurozones.
Debate te ndryshme ka pasur edhe lidhur me faktin nese kjo krize ka infektuar ekonomine dhe financat shqiptare apo jo. Dilemat e ketij debati tashme u zgjidhen. Raporti i diteve te fundit te Fondit Monetar Nderkombetar me nje transparence te plote ka skanuar ekonomine dhe financat shqiptare paralajmeron qeverine per rreziqet qe i kanosen ekonomise shqiptare nga kriza ne eurozone dhe shpjegon dhe argumenton mjaft qarte arsyet dhe rekomandon edhe masat qe duhet te merren. Shqetesimet kryesore te ngritura ne kete raport lidhen si me prognozimet makroekonomike jorealiste ashtu dhe me renien e ritmeve te rritjes ekonomike si me renien e mbledhjes se te ardhurave buxhetore ashtu dhe me kryerjen e shpenzimeve tej mundesive sidomos ne situata elektorale si me rritjen e deficitit buxhetor ashtu dhe me rritjen e borxhit publik dhe ekonomik. Ne vecanti raporti thekson se Shqiperia ka lidhje te forta me Greqine dhe Italine jo vetem tregtare por edhe ne tregun e punes dhe sistemin bankar. Keto dy te fundit mund te rezultojne ne pasoja substanciale ku rreziku me i madh eshte ai i infektimit te sistemit bankar thote raporti. Gjithashtu ne kete raport kercenimi i financave publike nga borxhi publik paraqitet shume serioz dhe shqetesues per financat publike. Ndersa borxhi publik thuhet se do te jete 60 e GDP ai vazhdon te jete kercenues pasi ai po i kalon te 750 miliarde leket dhe eshte dyfishi i te ardhurave buxhetore kredite e keqija ne bankat e nivelit te dyte jane gjashtefishuar ne krahasim me periudhen para krizes. Borxhi i pashlyer ne banka nga 3 per qind e totalit perpara krizes eshte gjashtefishuar duke arritur ne gati 18 per qind. Fondi thote se shkaku kryesor i perkeqesimit te kredise eshte dobesia e institucioneve dhe sistemit gjyqesor ne vend qe pengojne ekzekutimin e garancive. Ne kete menyre borxhi i keq i qeverise arriti ne 0.7 per qind e Prodhimit Kombetar. FMN thote se keto detyrime jane bere nje faktor rreziku per krijimin e nje zinxhiri borxhesh te pashlyera ne ekonomi. Nga ana tjeter per shkak te mosrimbursimit qeverise i jane akumuluar detyrime te medha te tatimit mbi vleren e shtuar qe duhet kthyer. Nese administrata nuk rimburson TVSH-ne FMN thote se imazhi i Shqiperise ne syte e investitoreve te huaj do te cenohet. Ndersa nese qeveria do i shlyeje keto detyrime buxheti do te goditet jo pak.
Zgjidhja e kesaj ceshtjeje duhet te jete sipas FMN-se nje nga prioritetet kyce afatshkurtra per Shqiperine. Raporti gjithashtu ndalet gjate dhe te treguesit financiare te qeverise. FMN thote se qeveria duhet te vere nen kontroll financat publike por jo me shkurtime spontane shpenzimesh sic ka bere deri tani por me nje programim me real te buxhetit dhe politika qe mbeshtesin zhvillimin e ekonomise konsolidim dhe korrigjim te sistemit tatimor thellimin e reformave rregullatore per biznesin nje reforme totale ne sigurimet shoqerore etj.
Eurozona eshte ne udhekryq. Samiti i BE-se eshte dhe mbetet nje shprese per frenimin e kesaj krize rrathet e se ciles po shperndahen dhe po perfshijne brenda vetes dhe vende te tjera. Ekonomia dhe financat shqiptare po perfshihen brenda ketyre rratheve. Tani eshte koha me shume se kurre per te ndermarre masa te forta dhe te drejta per te mbajtur ne kontroll situaten. Neser..
Gazeta Panorama
Fundjava qe lame pas dhe kjo jave ne vazhdim konsiderohen si me intensivet per vendet e BE-se te cilat u mblodhen ne Bruksel ne Samitin e tyre ndoshta nga me te rendesishmit per nga rendesia e problemeve qe shqyrtoi vendimmarrjen e saj dhe domosdoshmerine e perballjen me sfidat dhe zhvillimet e ardhshme ne eurozone etj. qekur kriza ekonomike e financiare globale mbertheu ne mengen e saj dhe tronditi thelle permes krizes se borxheve vendet e eurozones.
Kjo spikati qe ne fjalen e hapjes te ketij samiti ku presidenti BE-se Herman Van Rompuy theksoi jo vetem rendesine e momentit por la te kuptohet se do te ishin te deshirueshme vendime efikase dhe perfundimtare per zgjidhjen e problemeve te shumta dhe te renda qe ka krijuar kjo krize
Sfidat aktuale ekonomike jane thellesisht serioze norma te uleta te rritjes ekonomike papunesia ne rritje presionet mbi bankat dhe rreziqet ne bonot qeveritare te shteteve. Takimet tona ne kete samit jane ndoshta hapat me te rendesishem per perballimin e krizes tha Herman van Rompuy.
Ndersa presidenti i Komisionit Europian Jose Manuel Barroso ne prag te ketij samiti deklaroi se shte nje moment jetik qe mund te jete vendimtar per euron dhe te ardhmen europiane dhe qe kerkon pergjigje globale te menjehershme.
Kriza dhe ngerci i euros po shkakton tensione ne rrafshe shumeplaneshe. Samiti ndonese pa nje rezultat te deritanishem vendimet qe priteshin te merreshin te merkuren duket se jane shtyre eshte shoqeruar me bisedime te dendura replika dhe perplasje konceptesh mes lidereve kryesore te BE-se perplasja ne koncept midis presidentit francez Nicolas Sarkozy dhe kancelares gjermane Angela Merkel midis kryeministrit britanik David Cameron me presidentin francez Nikolas Sarkozy ndersa kryeministri italian Berluskoni nuk mund te rinte pa replikuar me kancelaren gjermane Angela Merkel dhe presidentit francez Nicolas Sarkozy. Megjithate hapja te premten e kaluar e ketij samiti nuk mund te behej pa bekimin e presidentit amerikan Obama. Ketij qellimi besohet se i sherbeu fakti qe kancelarja gjermane Angela Merkel telefonoi pasditen e se premtes Presidentin e SHBA-ve Barack Obama per te diskutuar rreth krizes se borxheve ne eurozone.
FARE U DISKUTUA DHE NUK U VENDOS NE KETE SAMIT
Megjithese Samiti i BE-se i nisi punimet e veta ne Bruksel me te gjitha ceshtjet kyce te hapura dhe ende te pambyllura vendimmarrja e dites se merkure eshte shtyre ai konsiderohet si nje perpjekje nga me te medhate me seriozet dhe me te veshtirat e 27 lidereve europiane per te dhene pergjigje te plote per krizen aktuale te borxheve. Lideret europiane kane nisur dhe ende po vazhdojne nje jave bisedimesh qe synojne zgjidhjen e krizes se borxhit dhe mbajtjen e nje recesioni tjeter sa me larg eurozones qe te jete e mundur.
Natyrisht nje plan program veprimesh dhe nje axhende eshte miratuar e cila ka ne themel nje pakete qe permbante ceshtje dhe objektiva te rendesishme dhe te nderlidhura mes tyre si
- Rikapitalizim i bankave. Megjithate zhvillim pozitiv eshte marreveshja kornize per rikapitalizimin e bankave europiane e cila perfundoi ndermjet 27 ministrave te Financave pas dhjete oresh bisedime ndersa udheheqesit e Gjermanise dhe Frances kane shprehur optimizem per arritjen e nje marreveshjeje ambicioze globale ne Samitin e eurozones gjate diteve ne vazhdim. Ministrat e Financave thuhet se kane rene dakord mbi nevojen per ndihmen e 108 miliarde eurove per bankat europiane per te forcuar ne rastin e ristrukturimit te borxhit grek si dhe kunder rreziqeve te krizes.
Udheheqesit e shteteve te eurozones rane dakord qe te forcojne ligjet qe do ti detyrojne bankat te mbrohen me mire nga humbjet e mundshme te se ardhmes ndersa eshte aprovuar ne parim edhe grumbullimi i nje fondi emergjence qe do te perdoret ne rastin e ndonje kolapsi te mundshem financiar.
- Forcimi i Fondit Europian te Stabilitetit Financiar EFSF. Franca deshiron qe fondi i shpetimit te behet praktikisht nje banke. Ajo pastaj do te mund te huazonte para nga Banka Qendrore Europiane. Por sipas pikepamjes gjermane kjo do te rriste rrezikun per taksapaguesit. Pervec kesaj Berlini i druhet nje inflacioni te mundshem. Mosmarreveshjet me Francen sa u perket te ashtuquajturave leva te ombrelles se shpetimit EFSF jane edhe arsyeja perse Parlamenti gjerman arriti vetem dje ta miratoje projektin e shpetimit te euros EFSF.
- Kontribut me te madh te sektorit privat. Sfida ne kete pikepamje ka te beje me bindjen e kreditoreve te sektorit privat per te pranuar humbjet nga nje ristrukturimi i borxhit grek rreth 100 miliarde euro dhe si kembim rikapitalizimin e institucioneve financiare te cilat do te jene ne nevoje. Informacionet bejne fjale per nje qethje te nivelit 50-60 te borxhit grek borxh i cili i takon sektorit privat.
- Program i ri i ndihmes per Greqine. Ristrukturimi i borxhit grek duket se eshte i pashmangshem dhe sipas te gjitha gjasave mund te jete i nivelit 50-60. Por masat qe duhet te ndermerren per te rivitalizuar ekonomine greke dhe per ta sjelle ate ne nje periudhe rritjeje duhet te jene me vendimtare. Sic u theksua edhe ne muajin gusht ne planin europian per te ndihmuar Greqine perfshiheshin edhe masa te rendesishme si fluks investimesh te shteteve europiane Gjermani France me qellim uljen e papunesise. Mbetet per te pare se sa do te realizohen keto masa. Persa i perket qeverise greke ajo eshte treguar e vendosur per te ndermarre reformat e nevojshme. Dhe keto reforma ndermerren ne nje kohe kur grevat ne vend nuk pushojne dhe indinjata shoqerore sa vjen e shtohet. Javen e kaluar Parlamenti grek votoi nje pakete te re masash shtrenguese te cilat perfshinin edhe vendosjen ne rezerve te rreth 30 000 nepunesish civile. Keto masa sic pritej u shoqeruan me protesta te medha ne te gjithe vendin.
MATERIALI SEKRET I FMN-se PER QETHJEN E BORXHIT GREK.
Ndersa ne Bruksel Samiti vazhdon dhe perpjekjet qe Greqia te perfitoje tranzhin e radhes se ndihmes per tu perballur me kaosin e krizes se borxhit dhe recesionin ku eshte zhytur nje material i klasifikuar si konfidencial nga Fondi Monetar Nderkombetar i jep nje goditje tjeter te paparashikuar perpjekjeve te Greqise per te shmangur qethjen haircut e madhe te nivelit prej 60 te borxhit. Ky material Greece Debt sustainability analysis i dates 21 tetor ka te beje me qendrueshmerine e borxhit grek. Sipas ketij dokumenti qe nga rishikimi i programit te stabilizimit ne muajin qershor gjendja ne Greqi eshte perkeqesuar dhe ekonomia e saj eshte ndikuar me shume nga recesioni sesa nga reformat e ndermarra per rritjen e prodhimtarise.
Sipas raportit qeveria greke me gjithe veshtiresite eshte perpjekur te mbaje premtimet e saj por theksohet se ka nevoje per rishikim te politikave. Ky raport e vendos problemin grek ne nje afat kohor deri ne vitin 2030 dhe sipas studimit parashikohet rifutja e Greqise ne tregjet nderkombetare vetem ne vitin 2021.
Ne menyre qe borxhi grek te shnderrohet ne i qendrueshem duhet te ekzistoje nje mbeshtetje shume optimiste si nga sektori shteteror edhe nga ai privat. Theksohet se pjesemarrja qofte edhe e madhe e sektorit privat nuk mjafton dhe nevojitet nje mbeshtetje e madhe nga shteti. Dhe ne kete kendveshtrim qendrueshmeria e borxhit grek varet nga vendosmeria e sektorit shteteror per tiu permbajtur reformave. Sipas raportit ka kater arsye se pse duhet te rishikohet strategjia e deritanishme e perballimit te krizes greke
1 Rimekembja e ekonomise e cila eshte me e ngadalte sesa parashikohej. Recesioni parashikohet te vazhdoje edhe kete vit parashikohet tkurrje prej 5.59 e GDP por edhe vitin e ardhshem parashikohet tkurrje prej 3. FMN parashikon rritje prej 1.25 per periudhen 2013-2014 rritje mesatare prej 2.66 per periudhen 2015-2020 dhe rritje mesatare prej 1.66 per periudhen 2021-2030.
2 Ritmi i ngadalte i privatizimeve.
3 Vonesa ne shfaqjen e suficitit fillestar.
4 Kthimi i vonuar sipas parashikimeve i vendit ne tregjet nderkombetare parashikohet ne vitin 2021.
Per keto arsye borxhi grek do te vazhdoje te grumbullohet si perqindje e GDP per te arritur ne nivelin 186 ne vitin 2013 dhe te zvogelohet vetem ne nivelin 152 ne fund te vitit 2020 dhe ne nivelin 130 ne fund te vitit 2030. Por nuk perjashtohet mundesia qe per shkak te recensionit qe mund te sjelle nenvleftesimi i brendshem i Greqise si dhe kushtet jo te favorshme nderkombetare persa i perket interesit megjithese Greqia gjendet jashte tregjeve borxhi grek te katapultohet ne nivelin 208 ne vitet e ardhshme.
Ne menyre qe borxhi grek te jete i qendrueshem duhet nje mbeshtetje e fuqishme si e sektorit shteteror edhe e atij privat pra e te gjithe kreditoreve te vendit. Raporti keshillon mbeshtetje te gjere afatgjate dhe bujare nga ana e sektorit shteteror dhe pjesemarrje te thelle nga ana e sektorit privat. Vlereson se me qethjen prej 50 te borxhit grek perqindja e tij do te arrije vetem nivelin 120 ne vitin 2020. Per zvogelim me te madh te borxhit do te jete e nevojshme pjesemarrja me e madhe e sektorit privat. Me nje qethje te borxhit te nivelit prej 60 borxhi do te zvogelohej ne nivelin 110.5 te GDP ne vitin 2020.
Por tashme eshte e qarte se kriza greke nuk eshte vetem dhe thjesht greke. Ajo eshte krize e eurozones. Rreziqet e saj po shtrihen me gjere
RAPORTI TRANSPARENT
I FMN PER EKONOMINE DHE FINANCAT SHQIPTARE
Efekti domino i krizes greke te borxheve u be fakt i kryer. Irlanda Portugalia Spanja pse jo dhe Italia po perjetojne te njejtat ethe te kesaj krize. Institucionet nderkombetare me ne ze te vleresimit te aftesive te mundesive te marrjes dhe shlyerjes se borxheve jane shprehur dhe shprehen negativisht zbritje ne klasifikim per keto shtete. Vetem dje agjencia Fitch rating paralajmeroi Italine duke e perfshire ate institucionalisht ne vorbullen e krizes se eurozones.
Debate te ndryshme ka pasur edhe lidhur me faktin nese kjo krize ka infektuar ekonomine dhe financat shqiptare apo jo. Dilemat e ketij debati tashme u zgjidhen. Raporti i diteve te fundit te Fondit Monetar Nderkombetar me nje transparence te plote ka skanuar ekonomine dhe financat shqiptare paralajmeron qeverine per rreziqet qe i kanosen ekonomise shqiptare nga kriza ne eurozone dhe shpjegon dhe argumenton mjaft qarte arsyet dhe rekomandon edhe masat qe duhet te merren. Shqetesimet kryesore te ngritura ne kete raport lidhen si me prognozimet makroekonomike jorealiste ashtu dhe me renien e ritmeve te rritjes ekonomike si me renien e mbledhjes se te ardhurave buxhetore ashtu dhe me kryerjen e shpenzimeve tej mundesive sidomos ne situata elektorale si me rritjen e deficitit buxhetor ashtu dhe me rritjen e borxhit publik dhe ekonomik. Ne vecanti raporti thekson se Shqiperia ka lidhje te forta me Greqine dhe Italine jo vetem tregtare por edhe ne tregun e punes dhe sistemin bankar. Keto dy te fundit mund te rezultojne ne pasoja substanciale ku rreziku me i madh eshte ai i infektimit te sistemit bankar thote raporti. Gjithashtu ne kete raport kercenimi i financave publike nga borxhi publik paraqitet shume serioz dhe shqetesues per financat publike. Ndersa borxhi publik thuhet se do te jete 60 e GDP ai vazhdon te jete kercenues pasi ai po i kalon te 750 miliarde leket dhe eshte dyfishi i te ardhurave buxhetore kredite e keqija ne bankat e nivelit te dyte jane gjashtefishuar ne krahasim me periudhen para krizes. Borxhi i pashlyer ne banka nga 3 per qind e totalit perpara krizes eshte gjashtefishuar duke arritur ne gati 18 per qind. Fondi thote se shkaku kryesor i perkeqesimit te kredise eshte dobesia e institucioneve dhe sistemit gjyqesor ne vend qe pengojne ekzekutimin e garancive. Ne kete menyre borxhi i keq i qeverise arriti ne 0.7 per qind e Prodhimit Kombetar. FMN thote se keto detyrime jane bere nje faktor rreziku per krijimin e nje zinxhiri borxhesh te pashlyera ne ekonomi. Nga ana tjeter per shkak te mosrimbursimit qeverise i jane akumuluar detyrime te medha te tatimit mbi vleren e shtuar qe duhet kthyer. Nese administrata nuk rimburson TVSH-ne FMN thote se imazhi i Shqiperise ne syte e investitoreve te huaj do te cenohet. Ndersa nese qeveria do i shlyeje keto detyrime buxheti do te goditet jo pak.
Zgjidhja e kesaj ceshtjeje duhet te jete sipas FMN-se nje nga prioritetet kyce afatshkurtra per Shqiperine. Raporti gjithashtu ndalet gjate dhe te treguesit financiare te qeverise. FMN thote se qeveria duhet te vere nen kontroll financat publike por jo me shkurtime spontane shpenzimesh sic ka bere deri tani por me nje programim me real te buxhetit dhe politika qe mbeshtesin zhvillimin e ekonomise konsolidim dhe korrigjim te sistemit tatimor thellimin e reformave rregullatore per biznesin nje reforme totale ne sigurimet shoqerore etj.
Eurozona eshte ne udhekryq. Samiti i BE-se eshte dhe mbetet nje shprese per frenimin e kesaj krize rrathet e se ciles po shperndahen dhe po perfshijne brenda vetes dhe vende te tjera. Ekonomia dhe financat shqiptare po perfshihen brenda ketyre rratheve. Tani eshte koha me shume se kurre per te ndermarre masa te forta dhe te drejta per te mbajtur ne kontroll situaten. Neser..
Gazeta Panorama