Shëndeti dhe biznesi
Integratort ushqimor, q prej kohsh qndrojn t pathyeshm n renditjen e produkteve m t shitura farmaceutike, kshillohen si ila pr t gjitha smundjet: pr t’u ndier n form, pr t luftuar lodhjen, pr t rritur mbrojtjen e sistemit imunitar, pr forcimin e kockave, pr t’u nxir m tepr, pr t rigjeneruar lkurn, pr t rritur flokt dhe pr t reduktuar peshn e trupit. Thjesht duhet t kujtoni se jan m t rrezikshm se sa e mendoni
Teksa jemi t lodhur, kemi kputje, pagjumsi dhe ndihemi t stresuar, mendimi i par q na shkon ndrmend sht nj vizit e shpejt tek mjeku dhe disa analiza t thjeshta gjaku. Sot, shum pak veprojn kshtu. Pjesa m e madhe e ka gjetur zgjidhjen shum leht. N supermarket, internet apo farmaci, gjithkush mund t kshilloj plotsues ushqimor, me baza bimore apo jo, pr t’i larguar si me magji shqetsimet q kemi. Sigurisht duke ln pas dore nj aspekt t rndsishm: rrezikun q na vjen prej tyre. Nj rrezik q nuk duhet nnvlersuar aspak, ashtu si thon mjekt. Dhe pavarsisht se kta t fundit kmbngulin q askush t mos t’i prdor pa u konsultuar m par me specialistt, ky biznes, n t gjith botn, duket se sht n majat e lulzimit. N farmaci mund t gjesh pr t gjitha smundjet: pr t luftuar lodhjen, stresin, ftohjen apo pr t na
m t fort. Edhe n shtatzni, prdorimi i tyre gjen hapsir t madhe. Nnat e reja, t friksuara se organizmi i tyre nuk mund t’i plotsoj dot nevojat pr t ushqyer si duhet krijesn q kan n bark, nuk ngurojn t pin lloj-lloj vitaminash dhe mineralesh pr t qen sa m t shndetshme. “sht plotsisht e gabuar. Nj ushqim i balancuar plot fruta, perime dhe ushqime t freskta, nuk e krijon nevojn e marrjes s plotsuesve ushqimor. Fmija mund t lind m i shndetshm nse nna sht ushqyer me ushqime t freskta dhe joplotsues artificial”, tregon nj mjek amerikan.
Shitja e vitaminave minerale, fluor, magnez, kalcium, aminoacide, fibra dhe ekstrakte bimore jan sot nj biznes fitimprurs. T dhnat tregojn se gjithmon e m shum qytetar n t gjith botn prdorin plotsues ushqimor pr mirqenie psikofizike. Vetm n Franc, pr tremujorin e par t vitit 2009, ishin shitur m shum se 89 milion kuti me nj rritje prej 7 prqindsh, krahasuar me nj vit m par. Vitaminat jan gjithsej 13 dhe emrtohen me nj shkronj t vetme n baz t zbulimit ose nga emri specifik i vendosur n momentin e prcaktimit t strukturs s tyre kimike. N vitin 1911, mjeku polak, Kazimier Funk, zbuloi nj substanc n gjendje q t shronte smundjen beri-beri: vitaminn B. Sigurisht q kur organizmi ka munges vitaminash, nuk ka asnj dyshim q mund t smuresh. Kshtu, nse mungesa e vitamins B shkakton beri-berin, mungesa e vitamins C shkakton skorbutin, ndrsa mungesa e vitamins D rrit rrezikun pr rakitizm. Meqense sot njerzit nuk ushqehen m n mnyr t shndetshme si n t kaluarn, pr t balancuar dietn e tyre ushqimore u drejtohen plotsuesve ushqimor pa marr asnjher parasysh rrezikun q mund t vij prej tyre. "M t shndetshm dhe m t bukur me vitamina", ka qen prej vitesh udhzimi i dietologve amerikan, t shqetsuar nga prqindja e vogl e vitaminave n trup pr shkak t dits s varfr ushqimore. Earl Mindell, autori i "Bibla e vitaminave", nj bestseller q n Amerik ka shitur brenda vitit m shum se 2 milion kopje, rekomandonte q grat amerikane, me mosh nga 13 deri n 40 vje, t msuar me fast-food-e, q hert ose von tregonin se kishin munges kalciumi dhe hekuri n organizm, t merrnin suplemente ushqimore. N nj tjetr bestseller, "The vitamine pushers", marrja e vitaminave dhe e shtesave ushqimore q nuk mund t merren prmes ushqimeve sht plotsisht e kshillueshme. Vitaminat dhe mineralet gjenden te shum ushqime si: makaronat, biskotat, kosi, qumshti dhe drithrat, t ashtuquajturat "health food" (ushqim i shndetshm). Por a ekziston vrtet nevoja pr t’i marr? "Vitaminat, nj bashkim heterogjen substancash kimike t nevojshme pr organizmin, jan t rndsishme dhe s bashku me antioksidues t tjer luajn funksione t rndsishme, por nuk ekzistojn prova shkencore q t tregojn se duhen sasi t tjera, prve atyre q merren prmes nj ushqimi t shndetshm", tregon doktoresha Marisa Porrini, specialiste mbi ushqimin dhe ushqyerjen n Universitetin e Milanos. "Sot hahet m shum dhe m mir, t paktn n botn perndimore dhe jan prmirsuar ndjeshm edhe karakteristikat e ushqimeve t modifikuara. Nuk ka asnj fakt q tregon se e gjith popullsia ka munges vitaminash". Integratort, q prej kohsh qndrojn t pathyeshm n renditjen e produkteve m t shitura farmaceutike, kshillohen si ila pr t gjitha smundjet: pr t’u ndier n form, pr t luftuar lodhjen, pr t rritur mbrojtjen e sistemit imunitar, pr forcimin e kockave, pr t’u nxir m tepr, pr t rigjeneruar lkurn, pr t rritur flokt, pr t reduktuar peshn e trupit. Madje shpesh edhe pr t luftuar plakjen. Ky sht mesazhi q vjen nga reklamat e viteve t fundit q i propozojn ato si zgjidhje pr gjithka. "N t vrtet, vetm n raste t veanta mund t kesh nevoj pr suplemente vitaminash. Megjithat, edhe ather mund t jepen vetm me kshilln e mjekut pas analizave specifike", vazhdon m tej Porrini. Megjithat, mania e prdorimit t tyre sht kaq e prhapur, sa nuk l pas edhe fmijt. Nj studim i fundit i Universitetit t Kalifornis, me 10.828 fmij nga 2 deri n 17 vje, arriti n prfundimin se 34 pr qind kishin marr suplemente vitaminash ose mineralesh, edhe pse kishin nj stil jetese t shndetshm nga pikpamja ushqimore. Nj abuzim jo pa rreziqe: t marra n sasi t mdha, mund t shkaktojn efekte negative, si marrje mendsh dhe t vjella, dhembje barku, madje edhe dmtime t rnda t veshkave. Kur studimet e para epidemiologjike t kryera n vitet ‘60-‘70 treguan se nj dit e pasur me zarzavate mund t ul rrezikun e kancerit, ka nga ata q menduan se plotsuesit e vitaminave dhe mineraleve mund t jen zvendsuesit m t mir t brokolit, peshkut apo buks. D.m.th pr ata q nuk kan nj stil jetese q i kushtojn shum vmendje ushqyerjes, mund t zvendsojn mungesat n mnyr artificiale. Megjithat, nga studimet e kryera m von doli se sht e pamundur q t zvendsohen mungesat ushqimore me nj pilul t vetme. Konfirmimi i radhs vjen nga "Womens health iniciative", q ka vlersuar rolin e multivitaminave n mbrojtjen e disa lloje kanceresh, smundjeve kardiovaskulare dhe uljen e vdekshmris n m shum se 36 mij gra, nga 50 n 79 vje. Krkimi klinik tregoi se vitaminat dhe mineralet shtes nuk e kan ndryshuar aspak prqindjen e ktyre smundjeve dhe as vdekshmris. Tetorin e kaluar, nj studim i
nga nj revist e njohur amerikane, tregoi se efektet e ktyre suplementeve te 35 mij burra q i kishin prdorur pr pes vjet me radh ishte thuajse zero: nuk luanin asnj rol n mbrojtjen kundr kancerit t prostats. Prkundrazi, u pa se te shum prej meshkujve u rritn rastet e tumorit n vend q t uleshin, madje rriteshin edhe rastet e diabetit. Jo shum ndryshe, nj tjetr studim prfshiu 15 mij mjek pr m shum se 8 vjet. Studimi q prfundoi n 2008-n, tregoi se nuk kishte asnj lloj ndryshimi pr prekjen ndaj smundjeve kardiovaskulare tek ata q prdornin vitaminn E dhe C n krahasim me ata q nuk i prdornin fare, por i merrnin n mnyr natyrore. Po ashtu, nj vit m par, "Women antioxidant cardiovasciular study”, q kishte hetuar mbi efektin e suplementeve t vitamins C, E dhe betakarotenit te m shum se 8 mij gra pr 10 vjet, tregoi se asnj nga kto nuk kishte influencuar mbi smundjen. "Pra, n disa raste, t marrsh plotsues ushqimor mund t jet e rrezikshme", tregojn mjekt. Nga ana tjetr, edhe studimi i kryer te grat q prdornin selen me faktin se mund t reduktonte kancerin e lkurs, nuk dha asnj rezultat. Prvese marrja e tij mund t shkaktonte diabet, nuk kishte asnj efekt pozitiv. "Vitaminat e pranishme n ushqim prthithen prej tij n nj prqindje jo t lart dhe t ndryshme n funksion t llojit t ushqimit dhe kushteve specifike t organizmit. Me suplementet sht ndryshe, sepse merret m shum se sasia e krkuar", thot m tej Porrini. N vitin 2008, nj studim danez i "Cochrane Collaboration", vzhgoi 67 studime q kishin prfshir 230 mij persona t shndetshm dhe doli n prfundimin se "nuk ka fakte bindse q antioksiduesit prmirsojn cilsin e jets". Prkundrazi, n disa raste, rrisnin vdekshmrin. "Problemi me suplementet sht se dozat jan t larta dhe shum her m t larta sesa kemi nevoj. Edhe kur korrespondojn me dozn ditore t kshilluar shkohet n mbidoz", paralajmron mjekja. Madje edhe dozat e rekomanduara nga Organizata Botrore e Shndetsis jan t larta. Pr shembull vitamina A, q forcon sistemin imunitar, n mbidoz mund t jet helmuese dhe t rris rrezikun e osteoporozs. Studime t tjera kan treguar se betakaroteni, substanca q i jep ngjyr portokalli karotave e q konvertohet n vitamin A, n organizm nuk t mbron nga tumori i mushkrive. Nj studim i nisur n vitin 1985 dhe q prfundoi n vitin 2006, pasi prfshiu m shum se 30 mij duhanpirs finlandez (nga 50 deri n 70 vje) u rekomandoi atyre t prdornin vitamin E dhe betakaroten: kundr asaj q pritej betakaroteni bnte q t rriteshin rastet me tumor n mushkri. Disa avantazhe mund t’i atribuoheshin pr kancerin n prostat, por edhe kjo lidhej me vitaminn E dhe jo me betakarotenin. "Sot mund t blihen n farmaci, n supermarket ose m keq akoma n internet, ndaj sht e vshtir t bsh nj monitorim prdorimi mbi rreziqet q mund t sjellin ato", shpjegojn mjekt. sht m mir nse u besojm vitaminave natyrore q gjenden tek ushqimet. "Nj shembull sht ai i fitoestrogjenve t sojs, n baz t shum preparateve natyrore, pr t larguar simptomat e menopauzs". Duke iu referuar substancave me origjin bimore, n gjendje t stimulojn n organizm efektet e hormoneve femrore. "Dozat e propozuara n kto produkte jan shum t larta se ato q merren me ushqimin nga grat kineze dhe japoneze, q i prdorin efektet pozitive t fitoestrogjenve t sojs edhe pr sa i prket rrezikut t kancerit t gjirit". Me pak fjal, atyre u duhen dy grushte fara soje t pjekura n dit pr t marr t njjtat vlera t integratorve, por pa frikn e mbidozs dhe efekteve ansore. Me pak fjal, sht m mir t mos i besosh marketingut, produkteve me kuti dhe ngjyra t bukura, sesa alkimis s prbrsve n ushqimet q prdorim.