Shkrimtari i fshatit ton
Asokohe m pati prpir kurreshtja pr shkrimtarin e fshatit ton. Kishte dy sy t kaltr, tepr t mdhenj, t mos themi t shqyer (nga habia a nga ndonj ndjenj tjetr), nj trup t lidhur, shpatullgjer, krah leshatak e muskuloz, a thua ta kishte gdhendur vet Mikelanxhelo, ndrsa flokt, t verdha e me krrela si susta, i rrinin mbi kok si brerore. E mban mend gjith fshati far tmerri i shtin vikamat e hakrrimat e ndrkryera t tij kur deshn tia qethnin me prdhun! T shokuar, grupi i t fortve q ia mbrriti pas propagands fshae mbi shfaqjet e huaja, u shprnda si tuf shkabash kur pret t cof ndonj ari i lagosur.
- Epo lre halen, ti mbaj vakf, gjersa ta trheqin rrshqan n deg e Punve t Brendshme! tha sekretari i Partis, nj meit i mbaruar me emrin e shkurtuar shkoku Kupi.
Nuk e dinim me saktsi se far shkruan shkrimtari yn, Kiu, dhe shum von msova se emrin e kishte Haki. Kur u martua, Kiu ndrtoi nj shtpi prtrollz me qerpi prej balte, disi t shmangur nga lagjia dhe shpinkthyer fshatit. Natyrisht, shtpin e tij e rrethoi me gardhe t dyfishta me thupra t lart e tela, mbolli pem n oborr dhe hapi vet nj pus. Pr nj far kohe arrita t jem ndr t vetmit q lidha nja dy fije t kalbta miqsie me Kiun, por sma mbante t rrija shum gjat vetm pr vetm me t: syt e tij shndrisin prej njfar etheje e kaltr mendurie, bheshin t lnshm nga lot djegs, por shum shpejt ndrronin, zbuteshin, madje edhe qeshte, duke shpluar ca shmb t fort, t mdhenj e t rregullt, si krhera fisheksh.
Kiu dilte rregullisht n pun bashk me nusen e tij t re, t ardhur nga nj fshat e i largt midis Dibrs dhe Kuksit, nga nj familje e prekur. Gjithmon punonin bashk dhe gjithmon dilnin e ktheheshin bashk n shtpi, gjerkur do ti lindnin njri pas tjetrit fmijt dhe Kiu t dilte n kooperativ i vetmuar, i heshtur, si nj jetim. Shum pak kujt i jepej t ndrronte ndonj bised t siprfaqshme me Kiun, edhe n ato raste, e kam ndjer se njerzit q shtyheshin ti flisnin, e bnin jo nga dshira, por o nga kurreshtja e kontaktit me nj t mendur, o nga dshira perverse pr tu tallur, sikundr kishte dhe raste q e provokonin t fliste kundra partis. Por, si e tham, Kiu ishte shkrimtar dhe nuk ua zgjaste shum, duke u thn shkurt: hajt, thyeni qafn, injorant, hafije! Sia ka kujt nevojn Kiu, atij i mjafton vetvetja.
E mbaj mend se si kthehej i raskapitur nga puna bashk me t shoqen dhe e imagjinoj tani sfidn q i bnte ai njerzis. Pas nj di dit t rnd pune, pr shembull, prashitje misri ku norma me kultivator ishte 800 m katror dhe pa kaltuvator 400 m. N pushimin e dreks, pasi lahej e freskohej ndan pusit, ndrsa gruas s tij i binte bretku duke u marr me pun t ndryshme shtpi, Kiu-shkrimtar, trhiqej si nj vi i ngazllyer n njrn nga dhomat e posame dhe merrej me krijimtari. Kshtu bnte pranvers, vers, vjeshts dhe akoma m fort kur zinte dbora e dimrit. Ne gjithnj, sa shihnim tymtarin e atis n shtpin e veuar t t tij, thonim: ja dhe Kiu atje, ndrsa ne luajm futboll, ai shkruan. Po far shkruante shkrimtari yn, i trhequr n shmang nga njerzia? Pr inat t kujt? Shum koh kam ndrruar se Kiu i mbyllur po bnte hatan, se njerzit e fshatit ton t madh do t krenoheshin me t, lapagjozt e provokatort t plasnin nga zilia, ndrsa t tjer q e kishin nnvleftsuar Kiun, do t vinin ti binin ndr kmb duke derdhur lot t nxeht pendimi mbi izmet e tij t prbaltura. Dukej se heroi im shkrimtar, as ua kishte ngen se mendonin t tjert pr t.
Njher, teksa brigada e tij po hapte nj kanal ujsjellsi, iu turr brigadierit me lopat n dor, deri sa e zuri dhe kputi n dru, duke shfryr: mos guxo t marrsh npr goj t part e mi, ti dhmbkrimbur, se ska kandar q na barabit me racn tuaj. Un jam shkrimtar, kurse ti qelbanik!
Shum koh m von, familja e shkrimtarit u shprngul, si shum familje t tjera, por nuk qesh interesuar se ku ishin zhvendosur. Ndoshta kishin emigruar n ndonj shtet perendimor tek t afrmit e arratisur.
Megjithat rasti do ta sillte disa vite m par, t njihesha me nj kryevepr t Kiut. N nj shtpi botuese jo aq t njohur, m dhuruan nj libr voluminoz me autorsin e tij, me titull t uditshm: Kryqi, Kuku dhe Kukura. E hapa librin sa ktheva n shtpi, i prfshir nga nj mister i lasht q sm kishte lshuar gjith jets. Libri ishte historik dhe prfshinte nj periudh trembdhjetmij vjet para Krishtit gjer n ditt tona. Ishte nj libr pr fisin e tij. Po mund t thoshte shkrimtari yn Kiu pr nj periudh aq t errt? Kiu vetm me tetvjeare? Kiu q nuk lexonte libra? Ndrsa lexoja paragraft, faqet, kapitujt e atij libri t vllimshm, mendja bridhte paralel n vitet e nj varfrie e raskapitjeje t madhe kur Kiu, si nj Luan i plagosur trhiqej n shtrofkn e vet dhe merrej me lpirjen e plagve t veta. Shkruante duke iu kundrvn gjith njerzis jasht ders s tij, glorifikonte fisin e vet t lavdishm me bmat e nj kohe t parrokshme nga asnj kujtes, krijonte identitetin e tij, t ndryshm nga masa prozaike e fshatarve dinak. Ja si e realizonte kundrvnien e madhe shkrimtari i fshatit ton, Kiu, i mbyllur me vite t gjata n dhomn e tij, pas nj pun raskapitse n kooperativ:
...Kur erdhi n kto vise i pari i fisit ton, Kuku, ka qen viti 13000 para Krishtit (lvdue qoft!). Pati kaluar nj fmijri jetime qysh krthi, i braktisur nga prindr e t afrm, pasi n at vis t Trakis kishte kaluar nj nga fiset e forta hetite dhe pati shuar me zjarr e hekur gjith far gjallonte asaj ane. Fmija ishte m pak se dy vje dhe duke krkuar bar e rrnj pr ushqim, u fut thell n pyll. Nj dit drejt tij u avit nj arush e vogl, si nj topth leshi. Kuku e prqafoi, ndrsa arusha e vogl e lpiu n fytyr. Gjith paradites ata lozn bashk, gjersa i zuri gjum t prqafuar n lndin. N mbrmje ai e pa veten n nj shpell, duke ndjer mbi vete vshtrimin e dy syve t but e t dhembshur. Ishte e ma e arushs s vogl. Gjat gjith asaj vere e vjeshte, arusha e madhe e ushqeu Kukun me qumshtin e saj, e rriti njsoj si klyshin e vet.
Kshtu u rrit Kuku, mes natyrs s pakufi me mm-arushn dhe motr arushn e vogl, gjersa nj dit, zri i t parve do ta thrriste pr riprtritjen e genit t shuar. Sa e sa hna, sa e sa diej kmbeu Kuku n udhtime t gjata, gjersa mbrriti n nj vend t bukur q prshkohej nga nj lum i madh: ishte fusha e Kastriotit. Kuku ather ishte dy metr e gjysm i gjat dhe me nj bri n ball. Pr dy-tre dit ai arriti t ngrinte kulln m t lart n at krahin, pr ka njerzia erdhn, e prshndetn dhe i uruan mirseardhjen, duke e quajtur, pr nder t viseve nga vinte, Kuk Traka.
Kuku ishte nj njeri me fuqi mbinatyrore dhe nj lufttar i pashoq n trimri. Thon se fuqia e mendimeve t tij ishte aq e madhe, sa njerzit prreth tij i shihnin me sy se si shtilleshin prreth koks s Kukut shiritat e mendimeve.
Vendasit ia kishin drojen t ardhurit dhe energjis s tij t brendshme, prandaj prpiqeshin me sa mund ti largonin grat dhe vajzat e tyre kur ndihej se po kalonte andejpari Kuku. Njher Kukut i ra rruga t kaloj nga kroni i fshatit. Garat q mbushin ent dhe lanin u ndan n dy rreshta pr ti hapur rrug Kukut. Teksa kalonte midis rreshtave t tyre, Kuku ua shtiu syt me rend nuseve, grave e vajzave t fshatit, dhe vetm me at vshtrim, i la t gjitha me barr....
Libri vazhdonte n kt frym, gjithnj duke u rnduar me ngjarje q, vetm historike nuk mund t ishin. N do rast tjetr, do t shkulesha se qeshuri, do t zbavitesha jashtzakonshm, por, ndryshe nga mund ti shkaktoj kjo lexuesit t panjohur q nuk e ka njohur shkrimtarin e fshatit ton, Kiun, un ndjeva t m shkapetet si nj boj e zez npr gjak, trishtimi. Pikllimi pr nj vepre t till, ngase e dija q ishte krijuar n rrethana t caktuara nga nj njeri i pashkolluar q i kundrvinte gjith bots prjashta, shkrimtarin.
- Epo lre halen, ti mbaj vakf, gjersa ta trheqin rrshqan n deg e Punve t Brendshme! tha sekretari i Partis, nj meit i mbaruar me emrin e shkurtuar shkoku Kupi.
Nuk e dinim me saktsi se far shkruan shkrimtari yn, Kiu, dhe shum von msova se emrin e kishte Haki. Kur u martua, Kiu ndrtoi nj shtpi prtrollz me qerpi prej balte, disi t shmangur nga lagjia dhe shpinkthyer fshatit. Natyrisht, shtpin e tij e rrethoi me gardhe t dyfishta me thupra t lart e tela, mbolli pem n oborr dhe hapi vet nj pus. Pr nj far kohe arrita t jem ndr t vetmit q lidha nja dy fije t kalbta miqsie me Kiun, por sma mbante t rrija shum gjat vetm pr vetm me t: syt e tij shndrisin prej njfar etheje e kaltr mendurie, bheshin t lnshm nga lot djegs, por shum shpejt ndrronin, zbuteshin, madje edhe qeshte, duke shpluar ca shmb t fort, t mdhenj e t rregullt, si krhera fisheksh.
Kiu dilte rregullisht n pun bashk me nusen e tij t re, t ardhur nga nj fshat e i largt midis Dibrs dhe Kuksit, nga nj familje e prekur. Gjithmon punonin bashk dhe gjithmon dilnin e ktheheshin bashk n shtpi, gjerkur do ti lindnin njri pas tjetrit fmijt dhe Kiu t dilte n kooperativ i vetmuar, i heshtur, si nj jetim. Shum pak kujt i jepej t ndrronte ndonj bised t siprfaqshme me Kiun, edhe n ato raste, e kam ndjer se njerzit q shtyheshin ti flisnin, e bnin jo nga dshira, por o nga kurreshtja e kontaktit me nj t mendur, o nga dshira perverse pr tu tallur, sikundr kishte dhe raste q e provokonin t fliste kundra partis. Por, si e tham, Kiu ishte shkrimtar dhe nuk ua zgjaste shum, duke u thn shkurt: hajt, thyeni qafn, injorant, hafije! Sia ka kujt nevojn Kiu, atij i mjafton vetvetja.
E mbaj mend se si kthehej i raskapitur nga puna bashk me t shoqen dhe e imagjinoj tani sfidn q i bnte ai njerzis. Pas nj di dit t rnd pune, pr shembull, prashitje misri ku norma me kultivator ishte 800 m katror dhe pa kaltuvator 400 m. N pushimin e dreks, pasi lahej e freskohej ndan pusit, ndrsa gruas s tij i binte bretku duke u marr me pun t ndryshme shtpi, Kiu-shkrimtar, trhiqej si nj vi i ngazllyer n njrn nga dhomat e posame dhe merrej me krijimtari. Kshtu bnte pranvers, vers, vjeshts dhe akoma m fort kur zinte dbora e dimrit. Ne gjithnj, sa shihnim tymtarin e atis n shtpin e veuar t t tij, thonim: ja dhe Kiu atje, ndrsa ne luajm futboll, ai shkruan. Po far shkruante shkrimtari yn, i trhequr n shmang nga njerzia? Pr inat t kujt? Shum koh kam ndrruar se Kiu i mbyllur po bnte hatan, se njerzit e fshatit ton t madh do t krenoheshin me t, lapagjozt e provokatort t plasnin nga zilia, ndrsa t tjer q e kishin nnvleftsuar Kiun, do t vinin ti binin ndr kmb duke derdhur lot t nxeht pendimi mbi izmet e tij t prbaltura. Dukej se heroi im shkrimtar, as ua kishte ngen se mendonin t tjert pr t.
Njher, teksa brigada e tij po hapte nj kanal ujsjellsi, iu turr brigadierit me lopat n dor, deri sa e zuri dhe kputi n dru, duke shfryr: mos guxo t marrsh npr goj t part e mi, ti dhmbkrimbur, se ska kandar q na barabit me racn tuaj. Un jam shkrimtar, kurse ti qelbanik!
Shum koh m von, familja e shkrimtarit u shprngul, si shum familje t tjera, por nuk qesh interesuar se ku ishin zhvendosur. Ndoshta kishin emigruar n ndonj shtet perendimor tek t afrmit e arratisur.
Megjithat rasti do ta sillte disa vite m par, t njihesha me nj kryevepr t Kiut. N nj shtpi botuese jo aq t njohur, m dhuruan nj libr voluminoz me autorsin e tij, me titull t uditshm: Kryqi, Kuku dhe Kukura. E hapa librin sa ktheva n shtpi, i prfshir nga nj mister i lasht q sm kishte lshuar gjith jets. Libri ishte historik dhe prfshinte nj periudh trembdhjetmij vjet para Krishtit gjer n ditt tona. Ishte nj libr pr fisin e tij. Po mund t thoshte shkrimtari yn Kiu pr nj periudh aq t errt? Kiu vetm me tetvjeare? Kiu q nuk lexonte libra? Ndrsa lexoja paragraft, faqet, kapitujt e atij libri t vllimshm, mendja bridhte paralel n vitet e nj varfrie e raskapitjeje t madhe kur Kiu, si nj Luan i plagosur trhiqej n shtrofkn e vet dhe merrej me lpirjen e plagve t veta. Shkruante duke iu kundrvn gjith njerzis jasht ders s tij, glorifikonte fisin e vet t lavdishm me bmat e nj kohe t parrokshme nga asnj kujtes, krijonte identitetin e tij, t ndryshm nga masa prozaike e fshatarve dinak. Ja si e realizonte kundrvnien e madhe shkrimtari i fshatit ton, Kiu, i mbyllur me vite t gjata n dhomn e tij, pas nj pun raskapitse n kooperativ:
...Kur erdhi n kto vise i pari i fisit ton, Kuku, ka qen viti 13000 para Krishtit (lvdue qoft!). Pati kaluar nj fmijri jetime qysh krthi, i braktisur nga prindr e t afrm, pasi n at vis t Trakis kishte kaluar nj nga fiset e forta hetite dhe pati shuar me zjarr e hekur gjith far gjallonte asaj ane. Fmija ishte m pak se dy vje dhe duke krkuar bar e rrnj pr ushqim, u fut thell n pyll. Nj dit drejt tij u avit nj arush e vogl, si nj topth leshi. Kuku e prqafoi, ndrsa arusha e vogl e lpiu n fytyr. Gjith paradites ata lozn bashk, gjersa i zuri gjum t prqafuar n lndin. N mbrmje ai e pa veten n nj shpell, duke ndjer mbi vete vshtrimin e dy syve t but e t dhembshur. Ishte e ma e arushs s vogl. Gjat gjith asaj vere e vjeshte, arusha e madhe e ushqeu Kukun me qumshtin e saj, e rriti njsoj si klyshin e vet.
Kshtu u rrit Kuku, mes natyrs s pakufi me mm-arushn dhe motr arushn e vogl, gjersa nj dit, zri i t parve do ta thrriste pr riprtritjen e genit t shuar. Sa e sa hna, sa e sa diej kmbeu Kuku n udhtime t gjata, gjersa mbrriti n nj vend t bukur q prshkohej nga nj lum i madh: ishte fusha e Kastriotit. Kuku ather ishte dy metr e gjysm i gjat dhe me nj bri n ball. Pr dy-tre dit ai arriti t ngrinte kulln m t lart n at krahin, pr ka njerzia erdhn, e prshndetn dhe i uruan mirseardhjen, duke e quajtur, pr nder t viseve nga vinte, Kuk Traka.
Kuku ishte nj njeri me fuqi mbinatyrore dhe nj lufttar i pashoq n trimri. Thon se fuqia e mendimeve t tij ishte aq e madhe, sa njerzit prreth tij i shihnin me sy se si shtilleshin prreth koks s Kukut shiritat e mendimeve.
Vendasit ia kishin drojen t ardhurit dhe energjis s tij t brendshme, prandaj prpiqeshin me sa mund ti largonin grat dhe vajzat e tyre kur ndihej se po kalonte andejpari Kuku. Njher Kukut i ra rruga t kaloj nga kroni i fshatit. Garat q mbushin ent dhe lanin u ndan n dy rreshta pr ti hapur rrug Kukut. Teksa kalonte midis rreshtave t tyre, Kuku ua shtiu syt me rend nuseve, grave e vajzave t fshatit, dhe vetm me at vshtrim, i la t gjitha me barr....
Libri vazhdonte n kt frym, gjithnj duke u rnduar me ngjarje q, vetm historike nuk mund t ishin. N do rast tjetr, do t shkulesha se qeshuri, do t zbavitesha jashtzakonshm, por, ndryshe nga mund ti shkaktoj kjo lexuesit t panjohur q nuk e ka njohur shkrimtarin e fshatit ton, Kiun, un ndjeva t m shkapetet si nj boj e zez npr gjak, trishtimi. Pikllimi pr nj vepre t till, ngase e dija q ishte krijuar n rrethana t caktuara nga nj njeri i pashkolluar q i kundrvinte gjith bots prjashta, shkrimtarin.