Shkrimtari novator i gjashtëdhjetës

Dy shkrimtarë, Zija Çela dhe Dritëro Agolli kishin në letër këto mendime që po botojmë para se "Shekulli" t'u kërkonte dy fjalë për Dhimitër Xhuvanin prozator

Vdekjen e Dhimitër Xhuvanit e mora vesh nëpërmjet televizionit dhe m'u kujtuan edhe të tjerë shkrimtarë e artistë që kanë ndërruar jetë dhe lajmin e dëgjuar njëlloj edhe për ta nga TV. Kanë qenë më të rinj se unë në moshë si Dhori Qiriazi, Niko Nikolla, po edhe më të vjetër si Dhimitër Shuteriqi dhe Llazar Siliqi.

Me vdekjen e Dhimitër Xhuvanit, kjo dhembje rritet, sepse është një varg i tërë shkrimtarësh dhe artistësh, ku nuk mund të lëmë pa përmendur edhe Fehim Ibrahimin e Çesk Zadejën.

Dhimitër Xhuvani është një shkrimtar me vlera të vërteta në letërsinë tonë. Ai ka qenë tepër serioz në punën mbi letër, punë me një përgjegjësi të madhe artistike dhe qytetare. Këtë e tregojnë librat e tij.

Tregimet "Kambanat e fundit" dhe romani "Tuneli", që kur u botuan në vitet '60 të shekullit që shkoi, patën një jehonë të ndjeshme për novatorizmin e tyre, në përmbajtje dhe në formë. Këto vepra e jepnin realitetin dhe historinë pa kozmetikë dhe pa skematizmin që ndjehej në atë kohë.

Për këtë arsye, romani "Tuneli" u ndalua dhe u hoq nga qarkullimi dhe Dhimitër Xhuvani e pësoi, pasi u kritikua rëndë dhe u dërgua për riedukim. Më kujtohet që kur më dhuroi romanin "Tuneli" më shkruante: "Po ta dhuroj këtë roman, por nuk e di sesi do t'i vejë puna".

Ishte i ndërgjegjshëm, por gjithsesi e përshkroi realitetin ashtu siç ishte, me një realizëm artistik. Dhimitri në prozën e tij ka dhënë mjeshtërisht kyçe të jetës së vendit, të botës shqiptare të punës dhe të luftës.

Kështu janë romanet "Zgjimi i Nebi Surrelit" për Luftën Antifashiste, por edhe romani për jetën e njerëzve në kohëra pak më të shkuara si "Vdekja e zotit Karloti", si dhe skenari i filmit që ai shkroi kohët e fundit, "I dashur armik". Dhimitër Xhuvani ishte një njeri tepër fisnik. Nuk e kam dëgjuar ndonjëherë të grindet, ose të mburret.

Ai e quante punën letrare "bukën që hamë". E quante një punë me vlerë, por pa nënvlerësuar punët e tjera. Ishte mik jo vetëm me shkrimtarë edhe artistë, por edhe me njerëzit e thjeshtë. Një njeri fjalëpakët, që asnjëherë nuk e tregonte deri në fund atë që do shkruante, pasi nëse tregohej, ajo nuk shkruhej kurrë.